II SA/Rz 23/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Małgorzata Futera po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. w Rzeszowie na posiedzeniu niejawnym wniosku A.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Sygn. II SA/Rz 23/18 U Z A S A D N I E N I E W rozpoznawanej sprawie A.T. (dalej: Skarżąca), zwróciła się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienie od kosztów sądowych. Argumentując wniosek podała, że mieszka z mężem, utrzymuje się wyłącznie z emerytury, która po potrąceniu wynosi 600 zł. Takie dochody nie pozwalają na zapewnienie podstawowych potrzeb. Skarżąca nie ma żadnego majątku ani oszczędności, leczy się. Odnośnie zobowiązań i stałych wydatków wskazała, że na poczet zwrotu przedmiotowego zasiłku potrącana jest kwota 290 zł (z emerytury w wysokości 890 zł), na leki wydatkuje do 500 zł miesięcznie, przy czym nie zawsze jak zaznaczyła je wykupuje, gaz 50 zł, prąd 200 zł za dwa miesiące, woda ok. 70 zł, śmieci 15 zł, pożyczka 200 zł. Na wezwanie o dodatkowe oświadczenie o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, skierowane w ramach uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.)- zwanej dalej P.p.s.a., Skarżąca wyjaśniła, że mieszka w domu , który darowała córce. Ma ustaloną dożywotnią, nieodpłatną służebność mieszkania w całym domu. Mąż nie ma żadnych dochodów, opłaca składki KRUS – kwartalnie 393 zł. Jako koszty Skarżąca oświadczyła wydatki na żywność 250 zł, Internet 40 zł, gaz 51 zł, leki ok. 400 zł, wodę 50 zł, środki czystości 25 zł, kredyt 200 zł, kredyt spłacany po 100 zł tygodniowo. Podała, że odzież i obuwie kupuje rzadko, głównie używane, nie posiada żadnych oszczędności, z pojazdów mechanicznych posiada 20-letni skuter. Wyjaśniła, ze otrzymała pomoc materialną z GOPS w listopadzie i grudniu 2017 r., a odbieranie 300 zł z emerytury powoduje, że nie jest w stanie zaspokoić swoich męża podstawowych potrzeb. Do wyjaśnień dołączono potwierdzenia zapłaty pożyczek, prądu, składki KRUS, decyzji w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r., faktur za leki, zaświadczenie o przebytej chorobie, zaświadczenie o pobranych zasiłkach w listopadzie i grudniu 2017 r., kserokopię aktu notarialnego umowy darowizny. Rozpoznając wniosek stwierdzono, co następuje: Instytucja prawa pomocy, uregulowana w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obejmuje zwolnienie strony postępowania sądowoadministracyjnego od kosztów sądowych i uzależniona jest od spełnienia przez wnioskodawcę zawartych w przepisach przesłanek do jej przyznania; w przypadku wnioskowania o prawo pomocy w zakresie częściowym jak w rozpoznawanej sprawie – strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny i nie ma żadnych obiektywnych możliwości na zdobycie środków z przeznaczeniem na prowadzenie postępowania sądowego (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wskazane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a., a zatem interesem wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia takie wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w przytoczonych powyżej przepisach. Analiza wniosku PPF prowadzi do konkluzji, że Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki do zastosowania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i to w jakiejkolwiek postaci: zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Skarżąca opiera swoją argumentację na innych koniecznych wydatkach, w tym dotyczących spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych, które de facto pochłaniają cały budżet Skarżącej: 200 zł i 400 zł (100 zł tygodniowo), łącznie więc 600 zł. Oczywistym jest, że pozostałych podstawowych wydatków nie są w stanie uzupełnić zasiłki pobrane w listopadzie i grudniu ubiegłego roku. Jedyny wniosek jaki należy w tej sytuacji wyprowadzić, to ten, że Skarżąca i jej mąż posiadają źródło dochodów, które w tym postępowaniu nie zostało ujawnione. Przy tak niskich dochodach priorytetem byłoby zaspokojenie podstawowych potrzeb w postaci wyżywienia i zakupu leków; spłata zobowiązań kredytowych musiałaby zostać odsunięta na dalszy plan. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zgodnie przyjmuje się, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli. Należy dodać także, że z rachunku ekonomicznego zadeklarowanych wydatków wynika, że przewyższają one dochody Skarżącej. Wątpliwości co do wiarygodności złożonego oświadczenia wynikają także z analizy akt sprawy, która z uwagi na przedmiot zawiera opis sytuacji rodzinnej i ekonomicznej Skarżącej. Wynika z niej, że warunki mieszkaniowe rodziny są bardzo dobre, mąż nie zadeklarował żadnego dochodu (od kilkunastu lat), ale dobrowolnie opłaca składki do KRUS. Rodzina utrzymywała się z niewielkiego gospodarstwa. Mieszkają obecnie w domu należącym do córki. W nawiązaniu do powyższego należy stwierdzić, że niezmiernie istotny w sprawie pozostaje fakt, że Skarżąca i jej mąż byli stroną czynności majątkowych, tj. darowizny gospodarstwa wraz z domem na rzecz swojej córki. W razie niedostatku Skarżąca może więc, powołując się na art. 897 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 459), domagać się od obdarowanego, w granicach posiadanego wzbogacenia, dostarczenia środków utrzymania odpowiadającego usprawiedliwionym potrzebom albo wypełnienia ustawowego obowiązku alimentacyjnego. Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K.r.o.) regulujące stosunki między innymi między rodzicami i dziećmi nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie, zgodnie z treścią art. 87 K.r.o. Także art. 128 K.r.o. stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155; postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04; postanowienie NSA z dnia 9 czerwca 2015 r. o sygn. akt I GZ 317/15). Zatem w takich okolicznościach nie sposób przychylić się do wniosku Skarżącej. Prawo pomocy co do zasady zostało zarezerwowane dla osób, które faktycznie pozostają w trudnej sytuacji materialnej i którym ta pomoc jest niezbędna, i co wykazali. Podsumowując należy stwierdzić, że Skarżąca nie spełnia koniecznej przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.