II SA/Rz 281/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2013 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata Ł. K. wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 281/13 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o wymeldowaniu B. S. z pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. W. [...] w P. Rozstrzygnięcie organu zapadło na wniosek S. P. – najemcy tego lokalu - z 1.06.2012 r., umotywowany faktem odbywania przez B. S. kary 11 lat pozbawienia wolności za spowodowanie u syna wnioskodawczyni D. P. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i związaną z tym obawą o własne i syna bezpieczeństwo. Organ ustalił, że lokal mieszkalny nr [...] położony przy ul. W. [...] w P. stanowi własność Gminy Miejskiej [...], a jego najemcą jest S. P. Z umowy najmu z 3.04.1995r. wynika, że przedmiotowy budynek, w którym znajduje się mieszkanie nr [...] oznaczony był numerem [...]. W następstwie aktualizacji numeracji porządkowej nieruchomości ul. W., budynek ten otrzymał nowy numer tj. [...]. Prezydent Miasta [...] wskazał, że podstawę materialno-prawną rozstrzygnięcia o wymeldowaniu stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), zgodnie z którym organ wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Organ zwrócił uwagę, że opuszczenie lokalu musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Powołując się na orzecznictwo sądowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26.09.2007 r. II OSK 1251/06 oraz wyrok NSA z 18.09.2009 r. II OSK 1396/08), wskazał, że ustalenie, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie wówczas, gdy dana osoba zmuszona jest opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych osób, ale nie w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu następuje w wyniku zawinionych przez nią działań. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że B. S. opuścił lokal położony przy ul. W. [...] w P. w związku z zastosowaniem wobec niego środka przymusu w postaci tymczasowego aresztowania, a zatem na skutek własnego działania tj. czynu karalnego, jakiego wyżej wymieniony dopuścił się wobec syna wnioskodawczyni D. P., za co następnie skazany został prawomocnym wyrokiem sądowym (wyrok Sądu Okręgowego [...] z 30.06.2003 r. [...] oraz wyrok Sądu Apelacyjnego [...] z 13.11.2003 r. [...] ). Odnosząc się natomiast do drugiej przesłanki wymeldowania organ podniósł, że została ona w niniejszej sprawie spełniona, bowiem opuszczenie lokalu przez B. S. ma charakter trwały. O powyższym świadczy, zdaniem organu, brak zgody S. P. oraz jej syna D. P. na udostępnienie przedmiotowego lokalu w celu jego współposiadania po opuszczeniu przez B. S. w kwietniu 2013 r. zakładu karnego. Akt woli wyrażony został przez S. P. poprzez dwukrotne złożenie wniosku o wymeldowanie B. S. (pierwszy wniosek został cofnięty z uwagi na otrzymywane przez S. P. "nekające" listy od B. S., a postępowanie w tym przedmiocie umorzone). Organ zwrócił także uwagę na wyrok eksmisyjny Sądu Rejonowego [...] z dnia 23 grudnia 2002 r. (sygn. akt [...]) nakazujący B. S. opróżnienie przedmiotowego lokalu mieszkalnego i wydanie go w stanie wolnym. Eksmisja nie została wykonana, bowiem było to zbędne wobec faktu tymczasowego aresztowania wyżej wymienionego. Nadto, w toku postępowania S. P nie wyraziła zgody na propozycję B. S. zawarcia ugody i wspólne zamieszkiwanie po opuszczeniu przez niego zakładu karnego bądź udostępnienie do jego dyspozycji jednego pokoju. Poza tym fakt opuszczenia przez B. S. lokalu przy ul. W. [...] w P. potwierdzają oględziny, w wyniku których ustalono, że w mieszkaniu tym brak jest jakichkolwiek rzeczy osobistych i użytkowych, które umożliwiałyby powrót strony i zamieszkanie po opuszczeniu zakładu karnego. Organ podniósł nadto, że B. S. w istocie sam nie wyraża chęci powrotu do przedmiotowego mieszkania, jako że od 2007 r. czyni starania o przydział mieszkania z puli lokali komunalnych. Od decyzji tej odwołał się B. S., opisując szczegółowo relacje z wnioskodawczynią S. P. i jej synem D. P., a także wskazując na fakt niesłusznego skazania. Podniósł, że dokonywał w przedmiotowym mieszkaniu remontów. Uważa, że S. P. powinna zapewnić mu mieszkanie zstępcze bądź umożliwić powrót do domu. Zakwestionował złożone w niniejszej sprawie zeznania, jak też zapadły w stosunku do niego wyrok eksmisyjny. Wojewoda [...] nie uwzględnił tego odwołania i decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, wskazując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 267), zwanej dalej w skrócie "k.p.a.". w zw. z art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.). Wojewoda podniósł, że wynikającymi z art. 15 ust. 2 ustawy przesłankami wymeldowania są: opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się. Przy czym pierwsza z tych przesłanek spełniona jest, gdy opuszczenie ma charakter trwały i dobrowolny. Konieczne jest zatem ustalenie nie tylko faktu fizycznego nieprzebywania danej osoby w lokalu, ale także tego, czy opuszczając lokal osoba ta działała z jednoczesnym zamiarem zerwania z nim związków i przeniesienia swojego centrum życiowego w inne miejsce. Przy ustalaniu powyższej kwestii należy oprzeć się na obiektywnych i możliwych do stwierdzenia okolicznościach (sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu, obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w lokalu). Mając powyższe na uwadze Wojewoda uznał, że Prezydent Miasta [...] prawidłowo ustalił stan faktyczny niniejszej sprawy, a dokonana przez niego ocena, iż B. S. opuścił lokal w rozumieniu art. 15 ust. 2 cyt. wyżej ustawy nie narusza art. 80 k.p.a., jest logiczna i przekonująca. Podkreślił bezsporny fakt, że B. S. opuścił lokal mieszkalny przy ul. W. [...] w P. w dniu 6.04.2002 r. W ocenie organu okoliczność, iż opuszczenie to nastąpiło na skutek zawinionych działań wyżej wymienionego (czynu karalnego) daje, w świetle orzecznictwa sądowego, podstawę do wymeldowania. Nadto, brak jest zgody najemcy przedmiotowego lokalu – S. P. oraz jej syna D. P. na powrót B. S. do tego lokalu. Orzeczona natomiast eksmisja wyżej wymienionego z przedmiotowego mieszkania oznacza brak środków prawnych jego powrotu, szczególnie w sytuacji, gdy nie przyznano mu prawa do lokalu socjalnego. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Wojewoda zaznaczył, że kwestia nakładów finansowych na lokal, którego dotyczy sprawa nie stanowi przedmiotu niniejszego postępowania. Wymeldowanie nie przesądza bowiem o jakimkolwiek prawie rzeczowym do lokalu. Również kwestia sprawstwa czynu karalnego wobec D. P. nie może stanowić przedmiotu rozważań w niniejszej sprawie; została już zresztą prawomocnie osądzona. Niezasadny jest też zarzut oparcia decyzji na fałszywych zeznaniach strony i świadków, w sytuacji gdy złożone one zostały na rozprawie, z której protokół sporządzony został w przewidzianej prawem formie. Uczestników rozprawy pouczono zaś o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. B. S. zaskarżył tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania. W bardzo obszernym uzasadnieniu podniósł szereg kwestii. Zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa sądowego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5.06.2008 r. III SA/Łd 795/07), pobyt w zakładzie karnym może stanowić przeszkodę w wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego. Wskazał, że cierpi na chorobę serca i inne schorzenia, w związku z czym zażywa leki, jak też jest na diecie, dlatego też po opuszczeniu zakładu karnego nie może pozostać bezdomnym. Zaznaczył, że nie dopuścił się w stosunku do D. P. czynu karalnego, za który został niesłusznie skazany wyrokiem sądu karnego. Opisał w sposób szczegółowy relacje, jakie łączyły go ze S. P. oraz jej synem. Zarzucił brak uwzględnienia, że S. P. już wcześniej składała wniosek o jego wymeldowanie, lecz potem cofnęła go. Podniósł, że wyrok eksmisyjny dotyczy lokalu nr [...] w budynku [...], podczas, gdy pozew odnosił się do lokalu nr [...] w tym budynku, natomiast jego meldunek odnosi się do budynku nr [...] i lokalu nr [...]. Podniósł, że matka S. P. w 2003 r. bezprawnie wyrzuciła jego rzeczy z przedmiotowego lokalu. Wskazał, że S. P. powinna mu zapewnić mieszkanie zastępcze albo udostępnić pokój na jakiś czas. Zarzucił, iż świadkowie złożyli w toku postępowania fałszywe zeznania, zaś organ nie uwzględnił jego wniosku o przesłuchanie wskazanych świadków. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia wydanego w niniejszej sprawie stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przez opuszczenie lokalu rozumie się fizyczne nieprzebywanie w nim połączone z zamiarem opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowanie swoich interesów osobistych i majątkowych w nowym miejscu. Opuszczenie lokalu musi być oczywiste i trwałe. W orzecznictwie przyjmuje się, że co do zasady opuszczenie miejsca pobytu powinno być dobrowolne, a o dobrowolności opuszczenia można mówić wtedy, gdy było ono wynikiem realizacji uprzednio powziętego zamiaru zmiany miejsca pobytu i przeniesienia centrum swych spraw życiowych w inne miejsce. Jednakże zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, powinien być oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie tylko na podstawie treści oświadczenia zainteresowanej osoby. Niezbędnym w tej kwestii jest uwzględnienie obiektywnych przesłanek opuszczenia, takich jak: powód opuszczenia, możliwość dostępu do lokalu, wola powrotu i utrzymywanie związków z miejscem stałego pobytu, jak również pogodzenie się z dalszym niezamieszkiwaniem w nim (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 lutego 2011 r., II SA/Gl 802/2010, Lex Polonica nr 2592125). W wyroku z dnia 13 czerwca 2012 r., III SA/Kr 1410/11, LEX Nr 1230669, WSA w Krakowie wskazał, że przymusowe opuszczenie lokalu może stanowić przesłankę wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy, gdy osoba jest zmuszona opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią samą działań. Oznacza to, że wymeldowaniu z pobytu stałego może podlegać nie tylko ten, kto opuścił lokal na skutek tego, że nie chce z miejscem zameldowania wiązać swych dalszych spraw życiowych. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu muszą być traktowane wszystkie te przypadki, kiedy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu. Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawie, gdzie skarżący B. S. w dacie wydania decyzji przez organy obu instancji przebywał w Zakładzie Karnym, odbywając karę 12 lat pozbawienia wolności za przestępstwa umyślne – usiłowania zabójstwa D. P. oraz znęcania fizycznego i psychicznego nad swoją konkubiną S. P. W tym czasie wobec skarżącego orzeczona została eksmisja z lokalu przy ul. W., w którym przed aresztowaniem był zameldowany (prawomocny wyrok Sądu Rejonowego [...] z dnia 23 grudnia 2002 r., [...] w aktach administracyjnych sprawy). Ta okoliczność jednoznacznie wskazuje na brak możliwości dalszego zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Zgodnie z tezą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 1515/10, LEX Nr 1145560, prawomocny wyrok eksmisyjny sądu powszechnego potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Odnosząc się natomiast do podnoszonej w skardze niezgodności numeru lokalu i budynku przy ul. W. w wyroku eksmisyjnym i decyzji o wymeldowaniu, Sąd stwierdza, że w toku postępowania przed organami kwestia ta została wyjaśniona. Zarówno wyrok Sądu Rejonowego [...] nakazujący eksmisję, jak i decyzja o wymeldowaniu odnoszą się do lokalu nr [...], zaś różnica w numeracji budynku przy ul. W. – nr [...] (w wyroku eksmisyjnym) i nr [...] (w decyzji) wynika ze zmiany numeracji porządkowej nieruchomości (k. 86 akt administracyjnych). W świetle tych dowodów nie może zatem budzić wątpliwości, że wymeldowanie dotyczy tego lokalu, w którym skarżący był dotychczas zameldowany. Wbrew zarzutom skargi Sąd nie dopatrzył się uchybień w prowadzonym postępowaniu, jak również braku obiektywizmu w ocenie dowodów dokonanej przez organy obu instancji. Dysponując materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków, oględzin lokalu oraz dokumentów, w tym prawomocnym wyrokiem nakazującym eksmisję B. S. z lokalu (obecnie adres ul. W. [...]) Wojewoda dokonał oceny tego materiału zgodnie z przepisami art. 77 i art. 80 k.p.a., czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W wyniku tej oceny prawidłowo przyjął, że w rozpatrywanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skutkujące wymeldowaniem B. S. z pobytu stałego. Sąd zwraca natomiast uwagę na znajdujące się w aktach sprawy, wydane w toku postępowania administracyjnego decyzje: Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2012 r. Nr [...] o odmowie umorzenia postępowania o wymeldowanie B. S. z pobytu stałego w lokalu przy ul. W. [...] w P. i utrzymującą ją w nocy decyzję Wojewody z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...]. Decyzje te wydane zostały wskutek wniosku skarżącego o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego, zawartego w pismach składanych w toku postępowania o wymeldowanie. W uzasadnieniach tych decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie wymeldowania toczy się z wniosku S. P. i zostanie zakończone decyzją merytoryczną, natomiast w postępowaniu tym nie może zostać uwzględnione żądanie skarżącego umorzenia postępowania, bowiem nie on jest wnioskodawcą tego postępowania. W ocenie Sądu, jakkolwiek zastrzeżenia budzi prawidłowość powyższych decyzji, to nie wpływają one na wynik sprawy i legalność zaskarżonej decyzji. Niewątpliwie decyzje te mają charakter wyłącznie procesowy i jako takie nie tworzą stanu powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Ze stanem takim mamy do czynienia w sytuacji wydania decyzji rozstrzygającej sprawę merytorycznie. Do naruszenia zasady res iudicata dochodzi w przypadku gdy zapada decyzja organu rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną, w oparciu o ten sam stan faktyczny i prawny pomiędzy tymi samymi stronami (tożsamość sprawy). Wówczas ta druga decyzja dotknięta jest wadą nieważności, o jakiej mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. W literaturze podkreśla się jednak, że chodzi o wydanie kolejno, jedna po drugiej, decyzji załatwiających sprawę co do jej istoty. Dopuszczalne jest zatem wydanie decyzji merytorycznej w zwyczajnym trybie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną o umorzeniu postępowania, a decydujące znaczenie mają charakter sprawy i okoliczności umorzenia (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011, s. 967-971 i powołana tam bibliografia). W orzecznictwie eksponuje się, że przy ocenie czy zachodzi tożsamość sprawy, stan faktyczny powinien być brany pod uwagę tylko w odniesieniu do tzw. faktów prawotwórczych, tj. okoliczności mających znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy (wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2008 r., II SA/Rz 76/08, LEX Nr 510203, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2012 r., IV SA/Gl 300/11, LEX Nr 1107733). Elementy prawnie obojętne, niewpływające w niczym na załatwienie sprawy, powinny być pominięte w ocenie tożsamości sprawy (cyt. wyrok WSA w Gliwicach, wyrok WSA w Kielcach z dnia 6 września 2012 r., II SA/Ke 463/12, LEX Nr 1221394). W rozpoznawanej sprawie za element taki należy uznać kwestie formalnoprawne związane z rozpatrzeniem wniosku skarżącego o umorzenie toczącego się postępowania wszczętego z wniosku innej osoby. Odmowa umorzenia postępowania o wymeldowanie, o której stanowią decyzja Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] lipca 2012 r. i utrzymującą ją w nocy decyzja Wojewody z dnia [...] sierpnia 2012 r., oznacza de facto, że w dalszym ciągu toczy się postępowanie o wymeldowanie, nie stało się ono bezprzedmiotowe i zostanie zakończone rozstrzygnięciem co do meritum sprawy – tj. wymeldowaniem skarżącego z pobytu stałego lub odmową takiego wymeldowania. Zaskarżona decyzja orzekająca o wymeldowaniu nie narusza zatem zasady res iudicata, co za tym idzie również pod tym względem spełnia kryterium legalności. Z wszystkich tych względów Sąd oddalił skargę w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącego w ramach udzielonej pomocy prawnej Sąd przyznał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.