II SA/Rz 312/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Piórkowska /spr./ Sędziowie WSA Robert Sawuła WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 maja 2012 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) utrzymało w mocy wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] o odmowie przyznania Z. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. K., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwana dalej w skrócie k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992 ze zm.) zwana dalej w skrócie u.ś.r. Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia decyzji wynika, że w dniu [...] listopada 2011 r. Z. K. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w R. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką J. K. Po jego rozpoznaniu, wydaną z upoważnienia Burmistrza Gminy [...] decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmówiono przyznania Z. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J. K. Z uzasadnienia decyzji wynika, że J. K. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dołączonych dokumentów wynika nadto, że wnioskodawca podlega ubezpieczeniu w KRUS i posiada gospodarstwo rolne. Organ wskazał, że Z. K. nie spełnia pozytywnej przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. bowiem nie jest osobą rezygnujacą lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ dodał, że za osobę rezygnujacą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub niepodejmującą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie może być uznany rolnik, który część czasu musi przeznaczyć na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Odwołanie od tej decyzji złożył Z. K. Przyznał, że posiada gospodarstwo rolne, lecz nie osiąga z niego żadnego dochodu, nie uprawia go, a utrzymuje go tylko ze względu na opłacanie składek w KRUS. Podał, że po zwolnieniu z zakładu Huta Szkła “[...]" w K. z powodu likwidacji, rozpoczął opłacać skałdki w KRUS. Z powodu sprawowanej nad matką opieki nie może podjąć żadnego zatrudnienia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uznało odwołania i wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu, cytując treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., SKO podniosło, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25.02.1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy /Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm./ ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3) - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium podało, że w sprawie zachodzi negatywna przesłanka dla której nie można przyznać wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego. Z. K. nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej o czym świadczy m. in. znajdujące się w aktach zaświadczenie z KRUS Placówka Terenowa w K. z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...] z którego wynika, że podlega on z mocy ustawy, ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno – renotwym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik (małżonek). Powyższe świadczy, że odwołujący pracuje w gospodarstwie rolnym i nie rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – J. K. Z tej przyczyny nie może mu zostać przyznane prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej cześci SKO zwróciło uwagę na rozbieżne poglądy judykatury odnośnie możliwosci ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Kolegium w składzie orzekającym podzieliło stanowisko, że sam fakt pozostawania rolnikiem i opłacania z tego tytułu składek ubezpieczeniowych, wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Rolnik przynajmniej część czasu musi poświęcić na prowadzenie gospodarstwa rolnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże się z koniecznością niepodejmowania lub calkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Z zalegającego w aktach sprawy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] listopada 2011 r., znak: [...] wydanego do dnia 30 listopada 2014r., wynika, że matka Z. K. – J. K. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Praca w gospodarstwie rolnym przez skarżącego eliminuje, w ocenie Kolegium, możliwość świadczenia stałej opieki osobie niepełnosprawnej. Brak ewentualnych wymiernych korzyści finansowych z prowadzonej działalności rolniczej, nie wpływa także na zmianę stanowiska organów w tym zakresie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył Z. K. i wskazał, że jest dla niego krzywdząca. Podał, że nie uprawia posiadanego gospodarstwa rolnego, nie stanowi ono dla jego rodziny żadnego źródła dochodu. Prace polowe (niezbędne do jego utrzymania) wykonuje żona i mieszkajacy obok dorosły syn. Z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego opłaca tylko składki, by pozostać w ubezpieczeniu. Cały swój czas poświęca opiece nad matką, która jest osobą niepełnosprawną i wymaga całodobowej opieki i pomocy innych osób. Podkreslił, że z przepisów nie wynika, że osoba ubezpieczona w KRUS nie może pobierać świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawną osobą. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm./ sąd administracyjny kontroluje zaskarżone decyzje, postanowienia i akty łub czynności zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa w zakresie ich legalności, rozumianej jako zgodność tych aktów z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, zaś na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn Dz. U. z 2012 r., poz.270/ nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu z uwagi na to, że zaskarżone rozstrzygniecie wydane zostało przedwcześnie, bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie, bezspornym między stronami jest, że skarżący pismem z dnia [...] listopada 2011 r. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności. Bezspornym również jest w sprawie, że skarżący do złożonego wniosku dołączył oświadczenie o sprawowaniu całodobowej opieki nad matką oraz że jest posiadaczem gruntu o powierzchni 1,8208 ha przeliczeniowego, a także że nie jest zarejestrowany jako bezrobotny, a ubezpieczony jest w KRUS. W tym stanie sprawy, orzekające w sprawie organy przyjęły, że skarżący, z uwagi na posiadane gospodarstwo rolne nie jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu takie stanowisko organów jest przedwczesne. Z powołanego przez orzekające w sprawie organy art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm./, a powołanego jako podstawa materiałnoprawna rozstrzygnięcia wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu /pkt 1/, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny /pkt 2/, opiekunowi faktycznemu dziecka /pkt 3/ - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodziełnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Definicja "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" została zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z tak sformułowanego przepisu wynika więc, że praca w gospodarstwie rolnym, czy też, jak podnosi skarżący - posiadanie gospodarstwa rolnego, nie jest ani zatrudnieniem, ani też wykonywaniem innej pracy zarobkowej, z których rezygnacja uprawnia do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść art. 17 ust 1 ustawy. Praca w gospodarstwie rolnym nie figuruje również wśród wyłączeń osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego wymienionych w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co oznacza, że zarówno praca w gospodarstwie, jak i posiadanie gospodarstwa rolnego nie może, samo w sobie, stanowić przesłanki negatywnej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pogląd taki wielokrotnie wyrażały sądy administracyjne, w tym między innymi w wyroku NSA z dnia 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2136/11, w wyroku NSA z 9 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 2203/11, w wyroku WSA w Kielcach z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 574/11, lex nr 1053469. Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni akceptuje stanowisko zawarte w przywołanych wyżej wyrokach mając na uwadze kwestię zasadniczą, jaką jest wykładnia językowa przywołanych wyżej przepisów, a zakładając racjonalność ustawodawcy i kompletność uregulowań - brak jest podstaw do stosowania innych rodzajów wykładni. W tak ustalonym stanie prawnym, rzeczą zatem orzekających organów w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego będzie ustalenie, czy skarżący posiada status rolnika, czy też członka rodziny rolnika, a rodzaj upraw i prac w tym gospodarstwie pozwala na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a z której rezygnacja w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną będzie uprawniać do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego. Konsekwencją tych ustaleń będzie następnie analiza, czy zakres prac wykonywanych przez skarżącego w gospodarstwie rolnym umożliwi mu jednoczesne sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Dopiero spełnienie w/w przesłanek określonych przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ustalonych w kompletnym postępowaniu dowodowym może stanowić ewentualną podstawę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z przyczyn wyżej naprowadzonych, przyjmując że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych /Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm./ oraz art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270/ orzekł jak w sentencji.