II SA/Ke 574/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędziowie Sędzia WSA Jacek Kuza,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Katarzyna Tuz-Stando, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2011r. sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] R. K. zwrócił się do organu I instancji o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką – J.K.. W załączeniu wnioskodawca przedstawił m. in. kopię orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...] zaliczającego J. K. do znacznego stopnia niepełnosprawności. Organ I instancji, odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, powołał się na art. 17 ust. 1 i 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992), zgodnie z którym świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim – tak jak J. K.. W odwołaniu od w/w decyzji R.K. podniósł, że fakt pozostawania jego matki w związku małżeńskim nie stanowi okoliczności potwierdzającej brak konieczności sprawowania nad nią stałej opieki. Rodzice wnioskodawcy – ze względu na podeszły wiek i stan zdrowia – nie są bowiem w stanie zapewnić sobie nawzajem opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jakkolwiek utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, to w motywach rozstrzygnięcia podało, iż wnioskodawca podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i jest podatnikiem podatku rolnego. Zatem R.K. jest rolnikiem, co - mając na uwadze dyspozycję art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 w/w ustawy oraz wyrok NSA z dnia 11.03.2011r., sygn. akt: I OSK 1987/10 – wyklucza możliwość otrzymania zasiłku pielęgnacyjnego na jego niepełnosprawną matkę. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.K. przytoczył treść art. 3 ust. 22 w/w ustawy, podnosząc, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne – starając się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1w/w ustawy – nie musi w celu wyczerpania przesłanek z tego przepisu ani rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym, ani wykazywać, że nie jest w stanie pracy w tym gospodarstwie podjąć. Tym samym zgodnie z literalnym brzmieniem obowiązujących norm prawnych fakt pozostawania rolnikiem nie wyklucza uzyskania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego – co dodatkowo potwierdzają wyjaśnienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, umieszczone na stronach internetowych Ministerstwa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ustawą p.p.s.a., zadaniem wojewódzkich sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy. Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej właściwości podnieść należy, że orzekające w niniejszej sprawie organy administracji publicznej dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący kwestionuje legalność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego , utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką – J. K.. U podstaw rozstrzygnięcia I – instancyjnego legło stwierdzenie, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim – stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992), zwanej dalej ustawą. Stanowisko to nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie stanowi - wbrew literalnemu brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a - negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad taką osobą ( por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008r., sygn. akt. P 27/07). Co zaś się tyczy rozstrzygnięcia organu odwoławczego, to skład orzekający w sprawie niniejszej nie podziela wykładni przepisów art. 17 w zw. z art. 3 pkt 22 ustawy, w wyniku której Kolegium doszło do przekonania, że fakt bycia rolnikiem stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy uzasadnił bowiem odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tym, że R.K. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników i jest podatnikiem podatku rolnego, a zatem przysługuje mu status rolnika. Z tego też względu, zdaniem organu, skarżącego nie można zaliczyć do osób rezygnujących, czy też niepodejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – stosownie do art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy. Należy podkreślić, iż stanowisko zaprezentowane przez organ odwoławczy nie jest odosobnione, albowiem zostało wyrażone m. in. w wyrokach: WSA w Olsztynie z dnia 19.07.2011r., sygn. akt: II SA/Ol 521/11, WSA w Bydgoszczy z dnia 25.05.2011r., sygn. akt: II SA/Bd 379/11 oraz w jednym wyroku NSA z dnia 11.03.2011r., sygn. akt: I OSK 1987/10 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA). Godzi się jednak podnieść, że w orzecznictwie sądowym prezentowany jest także pogląd przeciwny, przedstawiony m. in. w wyrokach: WSA z dnia 11.05.2011r. sygn. akt II SA/Ke 229/11, z dnia 11.08.2011r. o sygn. akt: II SA/Ke 439/11, z dnia 8.09.2011r. o sygn. akt: II SA/Ke 465/11; WSA w Bydgoszczy z dnia 30.05.2011r., sygn. akt II SA/Bd 257/11 (dostępne w internetowej bazie orzeczniczej NSA), który to pogląd Sąd orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela, a zgodnie z którym fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego, o ile może być on pogodzony z zagwarantowaniem należytej osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niesporna w niniejszej sprawie pozostaje okoliczność znacznego stopnia niepełnosprawności J. K. – matki skarżącego, potwierdzona orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...], jak również przysługujący R. K. status rolnika. Rozstrzygnięcie sprawy niniejszej sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy fakt bycia rolnikiem stanowi bezwzględną negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia. Zdaniem Sądu, sam fakt posiadania i prowadzenia gospodarstwa rolnego nie wyklucza rolnika z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o ile posiadane przez niego gospodarstwo oraz rodzaj upraw, pozwalałyby mu na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a pracy takiej nie podejmuje (bądź z niej rezygnuje) z powodu konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną, względem której ciąży na niej obowiązek alimentacyjny. Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej w pełni akceptuje stanowisko zaprezentowane w w/w wyroku WSA z dnia 8.09.2011r. w sprawie o sygn. akt. II SA/Ke 465/11, zgodnie z którym "przepis art. 17 ust. 1 nie reguluje w sposób samodzielny przesłanek przyznania tego świadczenia. Mowa jest w nim o rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, to zaś pojęcie zostało zdefiniowane przez samego ustawodawcę w przepisie art. 3 pkt 22 ustawy, zgodnie z którym ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Gdyby wolą ustawodawcy był wymóg rezygnacji bądź niepodejmowania działalności polegającej na prowadzeniu gospodarstwa rolnego, wówczas niewątpliwie w definicji zawartej w art. 3 pkt 22 ustawy zostałaby taka działalność wprost wymieniona. W tym miejscu zauważyć należy, że w przeciwieństwie do innych świadczeń rodzinnych, takich jak zasiłek rodzinny i dodatki do niego, regulując uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, ustawodawca zrezygnował z kryterium dochodowego jako warunku, od którego spełnienia uzależnione jest przyznanie świadczenia. Dlatego okoliczność, czy i jakie dochody skarżący otrzymuje z gospodarstwa rolnego nie mogą mieć wpływu na prawo do tego świadczenia. Natomiast zauważyć należy, iż często zdarza się, że posiadacze małych, niskodochodowych gospodarstw rolnych podejmują zatrudnienie poza rolnictwem. W zależności bowiem od wielkości czy struktury gospodarstwa rolnego, nie musi ono absorbować rolnika w taki sposób, że nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakiej mowa w art. 3 pkt 22 ustawy. Takiej zaś pracy podjąć nie może, gdyż stoi temu na przeszkodzie obowiązek sprawowania pieczy nad osobną niepełnosprawną, co do której ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Brak jest (...), znajdujących uzasadnienie w obowiązujących przepisach, podstaw do uznania, że taki rolnik jest pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zauważyć bowiem należy, iż w art. 17 ust. 5 ustawy zostały wymienione wszystkie przesłanki uniemożliwiające przyznanie takiego świadczenia. Dokonywanie wykładni rozszerzającej te negatywne przesłanki, a polegającej na uznaniu, że żaden rolnik, bez względu na to, że mógłby i chciał podjąć zatrudnienie o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy ale tego uczynić nie może z uwagi na konieczność opieki ( bądź który z tego samego powodu z takiego zatrudnienia rezygnował), nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tylko dlatego że jest rolnikiem, zdaniem Sądu jest sprzeczne z art. 2 Konstytucji . Podkreślić należy, że wymóg rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej zawarty w przepisie art. 17 ust.1 pkt 3 ustawy, stanowi oczywistą konsekwencję konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną; założyć bowiem należy, że wykonywanie takiej opieki, wobec osoby ze wskazaniami opisanymi szczegółowo w art. 17 ust.1 pkt 3, wymagającej wielu czynności pielęgnacyjnych o różnych porach dnia i nocy, nie jest możliwe w sytuacji, gdy opiekun pozostaje w zatrudnieniu, o jakim mowa w art. 3 pkt 22 ustawy, które z oczywistych względów absorbuje znaczną część jego czasu. Taka sytuacja nie musi natomiast co do zasady zachodzić w przypadku opiekuna, który jest właścicielem gospodarstwa rolnego (i jednocześnie nie jest zatrudniony poza rolnictwem), jeżeli okoliczność ta nie powoduje jego osobistego zaangażowania w pracę w gospodarstwie w takim wymiarze, który uniemożliwia sprawowanie bieżącej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną". W świetle powyższego stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego co przesądza o konieczności ich uchylenia, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II wyroku uzasadnia art. 152 ustawy p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające przedstawioną powyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, eliminując dotychczasowe naruszenia prawa. Zostanie przy tym ustalone, czy wielkość i struktura posiadanego przez R. K. gospodarstwa rolnego daje podstawę z jednej strony do uznania, że gdyby nie choroba matki, byłby on w stanie podjąć inne zatrudnienie, a po drugie, czy faktycznie opieka taka rzeczywiście jest sprawowana.