II SA/Rz 329/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur-Selwa WSA Maria Mikolik /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi T. S. i K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z dnia 30 grudnia 2024 r. nr SKO.404.GG.1666.78.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego – skargę oddala – Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 30 grudnia 2024 r. nr SKO.404.GG.1666.78.2024, w przedmiocie umorzenia postępowania rozgraniczeniowego. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z [...] grudnia 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "Organ I instancji"), umorzył postępowanie rozgraniczeniowe działek nr [...]. Organ I instancji podał, że postępowanie rozgraniczeniowe zostało wszczęte na wniosek TS. Jego przedmiotem było ustalenie na gruncie przebiegu linii granicznej pomiędzy nieruchomością składającą się z działek nr [...] stanowiącą własność KS i TS (dalej: "Skarżący") z nieruchomością składającą się z działki nr [...] stanowiącą własność MR. Prezydent wskazał, że [...] września 2024 r., w trakcie czynności ustalenia przebiegu granicy, pomiędzy stronami została zawarta ugoda likwidująca spór co do przebiegu granicy. W ugodzie strony oświadczyły, że spór uważają za wygasły na odcinku od punktu nr [...]. W świetle zawartej ugody strony ustaliły granicę pomiędzy działkami nr [...]. Ponadto dla ustalonych punktów granicznych, w obecności stron, wykonano stabilizację. Organ I instancji podkreślił, że nie jest władny do kwestionowania treści zawartej ugody i jedynie przed sądem powszechnym można uchylić się od skutków prawnych zawartej ugody lub ustalenia jej nieważności. To zaś obligowało do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli Skarżący podnosząc błędne określenie przedmiotu postępowania rozgraniczeniowego. W ocenie Skarżących, Organ I instancji wszczynając postępowanie zawęził zakres rozgraniczenia. W odwołaniu zawarta została szczegółowa argumentacja, kwestionująca zakres rozgraniczenia, ustalenia geodety i obszar pominięty, zawężenie obszaru z wniosku do punktu geodezyjnego numer [...]. Decyzją z 30 grudnia 2024 r. nr SKO.404.GG.1666.78.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnobrzegu utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...]. Kolegium wskazało, że ugoda zawarta przed geodetą nie jest ugodą administracyjną w rozumieniu art. 114-122 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) – dalej: "k.p.a.", lecz stanowi ugodę o charakterze materialnoprawnym, uregulowaną w art. 917-918 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.) – dalej: "k.c.". Nie wymaga zatem ani zatwierdzenia przez organ administracyjny, ani nie podlega kontroli w decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego. Zawarcie przez zainteresowanych właścicieli nieruchomości ugody, o której mowa w art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1151 z późn. zm.) – dalej: "p.g.k.", jest równoznaczne z brakiem podstaw do kontynuowania postępowania rozgraniczeniowego. Ugoda taka definitywnie kończy postępowanie rozgraniczeniowe bez względu na to, czy organ administracyjny umorzy postępowanie czy też nie. Umorzenie ma bowiem charakter wtórny i oznacza tylko to, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe i nie ma wpływu na skuteczność ugody. W ocenie Organu odwoławczego, za zasadne należało zatem uznać umorzenie przez Organ I instancji postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji, zarzuty dotyczące wadliwości postępowania rozgraniczeniowego nie mogły stanowić podstawy wzruszenia zaskarżonej decyzji oraz postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, TS i KS wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji oraz postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili naruszenie: 1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie rozpatrzenia przedmiotu skargi, którym było zbadanie czy rozgraniczenie było wszczęte zgodnie z wnioskiem i na całej obejmowało całą powierzchnię działek ewidencyjnych z wniosku objętych wskazanymi księgami wieczystymi stanowiącymi rozgraniczane nieruchomości. Ponadto poprzez brak analizy treści postanowienia na tle złożonego wniosku i jego treści, które znajdowały się w materiale dowodowym, w tym znaczenia dla poprawności realizacji postępowania rozgraniczonego w świetle przepisów dotyczących rozgraniczenia; 2. art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak rozpatrzenia całego materiału dowodowego, szczególnie treści postanowienia o wszczęciu i samego wniosku strony. Brak rozpatrzenia treści ugody która wskazuje o ograniczonym zakresie przeprowadzonych czynności - do punktu geodezyjnego numer [....]; 3. art. 78 k.p.a. poprzez zignorowanie protestów strony wyrażonych w pismach do Organu i dowodów tam załączanych, zignorowanie braku uzasadnienia opartego o przepisy, co do bezprawnego i niezasadnego ograniczenia zasięgu wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. We wniosku dowodowym z 10 marca 2025r. Skarżący zwrócił się o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania geodety, który był wykonawcą rozgraniczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd doszedł do przekonania, że skarga jest niezasadna. Nie budzi wątpliwości, że na skutek wniosku TS doszło do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego. We wniosku z 10 kwietnia 2024r. TS zwrócił się o rozgraniczenie nieruchomości, składających się z działek o nr: [...]. Ze znajdujących się w aktach sprawy materiałów zasobu geodezyjnego wynika bezspornie, że nieruchomości Skarżących graniczą wyłącznie z działką o nr [...] . Z działkami o nr [...] Skarżący nie mają wspólnego odcinka granicznego. Po wymianie korespondencji pomiędzy skarżącym TS a Organem, która dotyczyła zakresu wniosku w związku z podaniem działek, które nie graniczą bezpośrednio z nieruchomościami Skarżących, Prezydent Miasta [...] postanowieniem z [...] maja 2024r. wszczął postępowanie rozgraniczeniowego w celu ustalenia przebiegu linii granicznej pomiędzy nieruchomościami składającymi się z działek o nr [...]. Zakres wszczętego postępowania rozgraniczeniowego nie budził wątpliwości. Jak się wydaje na pewnym etapie postępowania ten zakres postępowania rozgraniczeniowego był przez skarżącego TS akceptowany, czego dowodzi korespondencja z 8 maja 2024r., jak również fakt, że Skarżący brali aktywny udział w czynnościach rozgraniczenia, które zakończyły się ugodą. Zgodnie z art. 31 ust. 1 p.g.k., czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (art. 31 ust. 2 p.g.k.). Stosownie do art. 31 ust. 4 p.g.k., w razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej. W niniejszej sprawie doszło do zawarcia ugody, czego nie kwestionują Skarżący. W dokumentacji rozgraniczenia nieruchomości znajduje się ugoda z [...] września 2024r., zawarta pomiędzy TS (działającym w imieniu własnym oraz KS) oraz MR, likwidująca spór co do przebiegu granicy, znajdującej się pomiędzy punkami o nr [...], która została przedstawiona na szkicu granicznym. Przebieg granicy, którego dotyczyła ugoda zgodny był z zakresem postępowania, wyznaczonym w postanowieniu z [...] maja 2024r. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że w przypadku zawarcia przed geodetą ugody, o której mowa w art. 31 ust. 4 p.g.k., postępowanie rozgraniczeniowe jako bezprzedmiotowe podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 16 stycznia 2007, sygn. akt I OSK 376/06; z dnia 15 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 1766/22, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 19 października 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 187/10; wyrok WSA w Kielcach z 19 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Ke 336/20; wyrok WSA w Rzeszowie z 25 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 776/20). Decyzję o umorzeniu postępowania organ ma obowiązek wydać także wówczas, gdy treść ugody jest kwestionowana przez strony (wyrok NSA z 8 marca 2012 r., sygn. akt I OSK 382/12). Skarżący zarzucali natomiast, że Organ zawęził postępowanie rozgraniczeniowe niezgodnie z wnioskiem strony, wyłącznie do punktu nr [...]. Wyjaśnili, że chcąc załatwić spór polubownie postanowili ustalić przebieg granicy tam gdzie jest to możliwe, czego dowodzi zawarta ugoda. Skarżący podtrzymali jednak stanowisko, że zasięg rozgraniczenia został bezprawnie ograniczony, niezgodnie z wnioskiem. Jak wynika z rysunków, dołączonych do pisma Skarżącego z 23 kwietnia 2024r., które były również przedstawiane w odwołaniu oraz skardze, TS chciałby, aby rozgraniczenie przebiegło w trzech krokach. Po pierwsze chciałby, aby działki nr [...] zmieniły swą wschodnią granicę, która przebiegałaby również na odcinku obecnej granicy pomiędzy dz. nr [...]. W kroku drugim chciałby, aby działka nr [...] zmieniła północną granicę i graniczyła już z działką nr [...] i objęła swym obszarem pas gruntu, znajdującego się na dz. nr [...]. W kroku trzecim TS chciałby aby doszło do rozgraniczenia działki nr [...], w wyniku czego działka nr [...] obejmowałaby swym zasięgiem również pas gruntu, znajdujący się obecnie na dz. nr [...]. Dla porządku należy wskazać, że działki nr [...] nie należą do Skarżących. W wyniku takiego "rozgraniczenia" doszłoby do poszerzenia granic działki Skarżących o tereny, należące do działek o nr [...], które nie stanowią własności Skarżących. We wniosku Skarżący domagali się rozgraniczenia z działkami o nr [...], przy czym nie budzi wątpliwości, że Skarżący graniczą wyłącznie z działką nr [...]. W takim też zakresie Organ wszczął postępowanie rozgraniczeniowe. Należy wskazać, że wszczęcie postępowanie rozgraniczeniowego o zasięgu proponowanym przez Skarżących byłoby niedopuszczalne. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów. Rozgraniczeniu podlegają, w miarę potrzeby, wszystkie albo niektóre granice określonej nieruchomości z przyległymi nieruchomościami lub innymi gruntami. Z powyższych regulacji wynika wyraźnie, że rozgraniczenie polega na ustaleniu przebiegu granic sąsiadujących ze sobą nieruchomości i dotyczy ustalenia przebiegu granicy, wzdłuż której nieruchomości ze sobą sąsiadują, czyli przylegają do siebie. Żądanie rozgraniczenia własnej nieruchomości z nieruchomością nie mającą wskazanej powyżej cechy, to znaczy taką, która nie ma wspólnej granicy, bo nie jest położona po sąsiedzku, nie znajduje umocowania w przepisach prawa materialnego. Rozgraniczenie nieruchomości ma bowiem na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów, przy czym do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów obowiązani są właściciele gruntów sąsiadujących (art. 152 k.c.), a rozgraniczenia dokonuje się przede wszystkim według stanu prawnego (art. 153 k.c.) – tak wyrok WSA w Krakowie z 9.10.2019 r., III SA/Kr 709/19, LEX nr 2751350. Nie mogło więc dojść do wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego z działkami o nr [...], z którymi działki Skarżących nie graniczą. Rozgraniczenie jest urzędowym ustaleniem przebiegu granicy pomiędzy sąsiadującymi nieruchomościami, a jego istotą jest ustalenie, do jakich granic sięga prawo właściciela; inaczej ujmując, przedmiotem rozgraniczenia jest ustalenie zasięgu prawa własności w stosunku do gruntów sąsiednich (por. wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r. sygn. akt I OSK 2404/14, CBOSA). Tylko zatem w zakresie określonym w art. 29 i następnych p.g.k. rozgraniczenie nieruchomości może być dokonane w trybie administracyjnym, a strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy w decyzji o rozgraniczeniu nieruchomości może żądać przekazania sprawy sądowi. Nie można natomiast dokonywać żadnych zmian własnościowych, a należą do nich zmiany granicy i powierzchni działek poprzez samoistne zmiany w ewidencji gruntów (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Bk 831/18, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 stycznia 2017 r. sygn. akt 988/16; CBOSA). Celem postępowania rozgraniczeniowego nie jest bowiem rozstrzyganie sporów własnościowych, bądź tworzenie nieruchomości o całkiem nowych granicach, których przebieg nie wynika ze znajdujących się w państwowym zasobie geodezyjnym dokumentów. Natomiast celem postępowania rozgraniczeniowego jest wyłącznie ustalenie przebiegu istniejących granic pomiędzy nieruchomościami (por. wyrok NSA 26 lutego 2020 r., I OSK 3928/18 - cbois.nsa.gov.pl) przez określenie położenia zarówno linii, jak i punktów granicznych oraz utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie (art. 29 ust. 1 p.g.k.). Uwzględnienie żądań Skarżących w zakresie przedstawionym w piśmie z 23 kwietnia 2024r. a następnie w odwołaniu oraz w skardze prowadziłoby do utworzenia zupełnie nowego odcinka granicznego działki nr [...], który nie wynika z przedstawionych dokumentów zasobu geodezyjnego a który miałby przebiegać kosztem terenu działek o nr [...] Tego rodzaju żądanie wykracza poza dopuszczalne prawem granice postępowania rozgraniczeniowego. Sąd nie miał również podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego z 10 marca 2025r., gdyż w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie przeprowadza się dowodu z przesłuchania świadków a Sąd na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. może jedynie przeprowadzić uzupełniający dowód z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z tych przyczyn skarga została oddalona na podstawie art. 151 P.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a.