II SA/Rz 350/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 8 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. B. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. A. B. w terminie do uiszczenia wpisu (500 zł.) od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że bez tego zwolnienia utraci możliwość skorzystania z "prawa do sądów". Wg złożonego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz 3 studiującymi córkami. Źródło ich utrzymania stanowią dochody skarżącego i żony z "wykonywania zawodu" w wysokości odpowiednio 9 i 3 tys. zł., z których spłacany jest też kredyt hipoteczny. Wykazany majątek obejmuje dom o pow. 150 m², stanowiące własność córki mieszkanie o pow. 30 m², samochody osobowe Seat Toledo i Fiat Bravo (o wartości 8 i 20 tys. zł.), a także nieokreślone kwotowo oszczędności (w stosownej rubryce wniosku PPF skarżący uczynił jedynie adnotację "oszczędności w kwocie"). Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. A. B. warunku tego nie spełnił. Złożony przez niego wniosek w żaden sposób nie potwierdza trudnej sytuacji materialnej jego i członków rodziny. Nie wykazuje też żadnego związku między poniesieniem związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem nie tylko dla ich koniecznego utrzymania, ale i z jakimkolwiek uszczerbkiem (przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu należy rozumieć zagrożenie dla zaspokojenia wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych jak żywność, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu /mieszkania, koszy leczenia, niezbędne wydatki związane z edukacją dzieci – np. opłaceniem czesnego; nie obejmuje on wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, które w razie potrzeby osoba wnioskująca ma obowiązek ograniczyć celem poczynienia stosownych oszczędności). Za niewiarygodne i powołane wyłącznie na użytek złożonego wniosku uznano twierdzenie skarżącego, że brak zwolnienia od kosztów sądowych skutkował będzie pozbawieniem go w sprawie objętej skargą dostępu do Sądu. Niezależnie od braku wskazania ponoszonych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem, w żaden sposób nie wykazał on, że wraz z rodziną cierpi jakikolwiek niedostatek. Mają oni w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a uzyskiwane przez niego i żonę dochody (łącznie 12 tys. zł. miesięcznie) z całą pewnością nie mogą być uznane za niskie w stosunku do niezbędnych potrzeb życiowych 5-osobowej rodziny, a tym bardziej za uniemożliwiające jednorazowe i rozłożone w czasie opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych (oprócz wpisu od skargi, do najbardziej prawdopodobnych, które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi – 100 zł. oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji - w niniejszej sprawie 250 zł.). Z uwagi na wysokość bieżących dochodów skarżącego i jego żony, za pozbawione praktycznego znaczenia dla prawidłowego rozpoznania wniosku uznano ewentualne wzywanie go do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na niezbędne utrzymanie siebie, rodziny i domu. W tym zakresie wyraźnego ustosunkowania się wymaga sygnalizowana przez skarżącego we wniosku okoliczność obciążenia spłatą kredytu hipotecznego. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (kredyty, pożyczki) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w tym ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych (m. in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Kredyty /pożyczki zaciągane są na zaspokojenie własnych potrzeb, a sam fakt ich udzielenia danej osobie pośrednio odzwierciedla badaną w toku ustalania zdolności kredytowej możliwość ich spłaty niezależnie od innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Na równi z nimi, za niezwiązane z koniecznym utrzymaniem - a z całą pewnością nie w pełnej ich wysokości – co do zasady nie są traktowane wydatki przeznaczane na utrzymanie pojazdów mechanicznych (tym bardziej w sytuacji, gdy jest ich kilka). W przypadku skarżącego dotyczy to również kosztów utrzymania związanego z przedmiotem skargi obiektu w P., który pełniąc funkcje rekreacyjne co do zasady nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych w ich podstawowym zakresie, a także posiadanego przez jedną z córek mieszkania, skoro wszystkie dzieci zostały wykazane jako pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (w tej sytuacji możliwe jest także jego wynajęcie celem pozyskania dodatkowych środków finansowych). Niezależnie od tego, opłacenie związanych ze sprawą kosztów sądowych możliwe jest także ze zgromadzonych przez skarżącego oszczędności (fakt ich posiadania pomimo braku kwotowego określenia potwierdza pośrednio wskazana wyżej adnotacja skarżącego we wniosku PPF). Powyższe uwagi skutkują pełnym przekonaniem o adekwatności możliwości finansowych skarżącego do pokrycia wszystkich związanych ze sprawą kosztów sądowych. Gdyby uznać za prawidłowy jego tok rozumowania, zawsze wystąpiłyby jakieś wydatki, które w subiektywnym przekonaniu osoby wnioskującej byłyby dla niej ważniejsze od kosztów sądowych i którym należałoby względem nich przyznać pierwszeństwo. W tym znaczeniu wymóg opłacenia tych kosztów bez wątpienia stanowi pewien uszczerbek dla domowego budżetu, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich, uzależnionego tylko od złożenia stosownego wniosku. Prawo pomocy - określane też jako prawo ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i nie może być nadużywane. Ma ono zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, którego to warunku A. B. bez wątpienia nie spełnia; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem ocena złożonego przez skarżącego wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia tak w całości jak i w części, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.