II SA/Rz 353/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania wnioskodawcy prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. T. P. dołączonym do skargi formularzem PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócił się o przyznanie mu zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazał na krzywdzący dla niego charakter wydanej decyzji i związane z obowiązkiem poniesienia w sprawie kosztów sądowych zagrożenie znaczącym pogorszeniem sytuacji ekonomicznej swojej rodziny. Jako źródła dochodów wykazał swoje wynagrodzenie za pracę (3 tys. zł.) oraz działalność gospodarczą żony (1,9 tys. zł.), a jako ponoszone wydatki opłaty za mieszkanie, tj. czynsz i media - 800 zł. (wg oświadczenia mieszkanie to stanowi jedyny wartościowy składnik ich majątku), utrzymanie studiującego syna (1,3 tys. zł.) oraz spłatę kredytów i pożyczek (800 zł.). Ponieważ powyższe dane uznano za niewystarczające do kompleksowej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego – w tym nie budzącego wątpliwości stwierdzenia po jego stronie braku możliwości wywiązania się z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, został on wezwany do: a) wyjaśnienia, na czym miałby polegać warunkujący przyznanie dochodzonego prawa pomocy uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i członków rodziny (jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie byliby w stanie w związku z tym zaspokoić), b) wskazania wysokości netto dochodów swoich i żony, c) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, d) kwotowego wyszczególnienia najważniejszych wydatków składających się na miesięczne koszty utrzymania mieszkania (800 zł.) i studiującego syna (1300 zł.), e) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności oraz utrzymanie związanego z przedmiotem sprawy obiektu budowlanego w P., f) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i żonę rachunków bankowych (osobistych i związanych z działalnością gospodarczą) za okres od 1 marca 2013 r. do dnia wykonania wezwania (ze wskazaniem ich salda końcowego), g) przedłożenia kserokopii dowodów potwierdzających wysokość comiesięcznych zobowiązań z tytułu spłaty kredytów /pożyczek wraz z określeniem końca okresu spłaty tych zobowiązań oraz celu, na jaki zostały zaciągnięte. Doręczone 2 maja 2013 r. wezwanie z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosku wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (formularzu PPF) pozostało jednak bez odpowiedzi (ostatnim dniem tego terminu był 9 maja 2013 r.); mimo że potwierdzenia odbioru wezwania dokonał syn skarżącego, to taki sposób doręczenia jest względem niego skuteczny, gdyż stosownie do art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a., jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, jeżeli osoba ta nie ma sprzecznych interesów w sprawie i podjęła się oddania mu pisma. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie tego warunku obciąża więc osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne opierające się na sytuacji materialnej (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów; z tego względu bez wpływu na rozpoznanie wniosku pozostaje chociażby sygnalizowane przez skarżącego przekonanie o zasadności skargi i słuszności jego stanowiska w sprawie. Mimo dokonanego wskazania, że koszty sądowe w znaczący sposób pogorszą sytuację ekonomiczną jego rodziny, w żaden sposób nie wykazał on, z jakim negatywnym wpływem dla jej koniecznego utrzymania wiązałoby się jednorazowe opłacenie przez niego związanych ze sprawą kosztów sądowych i jakich uzasadnionych potrzeb życiowych nie mogliby przez to zaspokoić. Z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają bowiem wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz tylko służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb i to wyłącznie w niezbędnym do tego zakresie; obejmuje to zwłaszcza zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem mieszkania /domu, koszt leczenia, edukacji dzieci itp. Co do zasady nie są do nich zaliczane koszty utrzymania pojazdów mechanicznych, spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12), w przypadku skarżącego dotyczy to również kosztów utrzymania związanego z przedmiotem skargi obiektu w P., który pełniąc funkcje rekreacyjne, nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych w ich podstawowym zakresie. Mimo ujawnienia przez wnioskodawcę źródeł dochodów i ich wysokości, zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie dało się wywieść z braku możliwości ich kwotowego porównania z wszystkimi wydatkami przeznaczanymi na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, dokonania choćby przybliżonej weryfikacji wydatków wyszczególnionych we wniosku PPF z jednoczesnym ustaleniem tych najbardziej istotnych dla domowego budżetu, a także ustalenia "pełnego obrazu" aktualnej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Sytuacja ta skutkowała skierowaniem do skarżącego wezwania do udzielenia dodatkowego oświadczenia i przedstawienia dokumentów źródłowych. Jego wykonanie pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zasadność wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Brak odpowiedzi na wezwanie skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że najprawdopodobniej nie jest on w stanie wykazać spełnienia przez siebie ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Finansowanie tego prawa ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, co potwierdza to m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewien uszczerbek dla domowego budżetu osoby zobowiązanej, niemniej samo w sobie nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich; prawo pomocy nie służy zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osoby wnioskującej i nie może być nadużywane. Zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, będzie skarżącemu przysługiwał od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.