II SA/Rz 362/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. Ł. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jej skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie zobowiązania do opracowania i przedłożenia ekspertyzy postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. H. Ł. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. od wniesionej przez siebie skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym w tym przedmiocie formularzu PPF wniosła o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Wg zawartych w nim informacji, zamieszkuje samotnie, utrzymując się z emerytury w wysokości 1729 zł. (kwota netto). Ze środków tych opłaca podatek od nieruchomości, wywóz nieczystości, energię elektryczną, telefon, abonament tv, nabywa paszę i karmę dla zwierząt, opał, środki czystości, leki. Z uwagi na wiek (71 lat) i stan zdrowia (choroba błędnika – problemy z równowagą) nie może swobodnie i bez pomocy innych osób poruszać się – tym samym osobiście stawać przed Sądem (mimo posiadanych uprawnień radcy prawnego), korzysta też z odpłatnej pomocy sąsiadów przy wykonywaniu ciężkich prac. Na życie pozostaje jej ok. 500 zł. miesięcznie. Jako posiadany majątek wykazała dom o pow. 135 m² wraz z budynkiem gospodarczym i zadrzewioną nieruchomością o pow. 1,91 ha. W złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu skarżąca dokonała szczegółowego kwotowego wyliczenia ponoszonych przez siebie wydatków, akcentując, że oprócz emerytury nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Wskazała na zażenowanie faktem ujawnienia swojej biedy, podnosząc oczywistą dla siebie okoliczność, że w Polsce każdy emeryt i rencista (poza grupami uprzywilejowanymi) żyje na skraju ubóstwa. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie osobie wnioskującej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wniosek H. Ł. dotyczy przyznania jej tego prawa w zakresie całkowitym, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania – art. 245 § 2 i 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Spełnienia tej przesłanki nie wykazuje jednak ocena sytuacji materialnej wnioskodawczyni bazująca w głównej mierze na fakcie posiadania przez nią w pełni zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych oraz stałego źródła dochodów, zaspokajającego w niezbędnym zakresie wszystkie jej uzasadnione potrzeby życiowe. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy /szczególnie w zakresie całkowitym/ powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, samotnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). H. Ł. z opisanych powyżej względów do takich osób niewątpliwie się nie zalicza, wobec czego jej wniosek może podlegać rozpoznaniu wyłącznie pod względem ewentualnego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego w osobie m.in. radcy prawnego; przesłanką tego jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z uwagi na rodzaj ponoszonych wydatków także ta przesłanka nie została spełniona. Mimo że zgodnie z oświadczeniem skarżącej i przedstawionym przez nią zestawieniem wyczerpują one całość jej dochodów, nie wykazała ona, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego jej utrzymania wiązałoby się poniesienie kosztów postępowania i jakich niezbędnych potrzeb życiowych nie mogłaby przez to zaspokoić. Z pierwszeństwa przed kosztami postępowania korzystają bowiem nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, w szczególności opłaty za tzw. media, wydatki na zakup żywności i leczenie. W przypadku skarżącej należy do nich zaliczyć wymienione przez nią na zakup leków (80 – 120 zł./m-c), opłaty za energię elektryczną (963 zł. za okres I – V 2013), wywóz nieczystości (190 zł./rok), zakup opału, tj. drzewa i węgla (2715 zł./rok), zakup żywności oraz doraźnie środków czystości i higieny osobistej, odzieży oraz obuwia. O ile pewne zrozumienie – mogące co najwyżej częściowo uzasadniać złożony wniosek - budzą też wydatki na ubezpieczenie budynków (471 zł./rok), podatek od nieruchomości (238 zł./rok), przegląd przewodów kominowych (100 zł./rok), czyszczenie hydroforu (150 zł./rok), abonament telewizyjny (22,90 zł./m-c), to za służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych nie mogą być uznane pozostałe przez nią wymienione, mimo że w konkretnych okolicznościach życiowych i wg subiektywnego przekonania skarżącej mogłyby się wydawać jako spełniające to kryterium. Należą do nich wydatki związane z utrzymaniem posiadanych 2 owczarków australijskich, 1 syberiana haskiego, 1 kota, 14 kur, 3 kaczek i 2 pawi (zakup karmy – ok. 280 zł./m-c oraz w okresie rocznym zakup zboża – 570 zł., suchego chleba – 260 zł., paszy – 260 zł., ziemniaków pastewnych – 100 zł., środków odrobaczających – 70 zł. i przeciwko kleszczom – 80 zł., szczepionek – 160 zł.), zakupem filtrów do wody (52 zł./kwartał), instalacją telewizji w III 2013 r. – 310 zł., przeglądem kosiarek i zakupem materiałów eksploatacyjnych do nich (ok. 250 zł./rok), utrzymaniem i eksploatacją samochodu Matiz (ok. 1700 zł./ rok, w tym ok. 600 zł. za zabezpieczenie antykorozyjne w IV 2013 r.), zabiegami ogrodniczymi wraz z przygotowaniem drzewa na opał (ok. 535 zł./rok). Rodzaj i charakter tych wydatków nie uzasadnia przyznania im pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, gdyż przyjmując tok myślenia zaprezentowany przez skarżącą, zawsze możnaby wytypować jakieś wydatki, które dla osoby wnioskującej będą miały priorytetowe znaczenie względem kosztów sądowych (kosztów postępowania). Skoro zatem – jak wynika z powyższego – jest ona w stanie w przypadku zaistnienia takiej potrzeby wygospodarować z posiadanych dochodów na ich pokrycie kwoty rzędu nawet kilkuset złotych, tym bardziej należy uznać jej zdolność do opłacenia związanych ze sprawą kosztów postępowania. Dotyczy to tak relatywnie bardzo niskich w sprawie objętej skargą kosztów sądowych (już wymagalnych, tj. wpisu od skargi w kwocie 100 zł. oraz mogących wystąpić w przyszłości; najbardziej prawdopodobne – także w wysokości po 100 zł. - to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji), jak i związanych z ewentualnym ustanowieniem fachowego pełnomocnika z wyboru, jeżeli jego udział w sprawie z uwagi na własne kwalifikacje zawodowe skarżąca uważa za potrzebny. Ponieważ obowiązujące przepisy nie statuują wymogu osobistego stawiennictwa stron przed Sądem a tym bardziej ich reprezentowania przez fachowych pełnomocników, to jako decydującego w tym względzie nie można też uznać argumentu wnioskodawczyni o trudnościach z samodzielnym poruszeniem się, które raczej nie są na tyle istotne, skoro umożliwiają jej samodzielną jazdę samochodem. Wyjątkowy charakter prawa pomocy wynikający z jego finansowania ze środków publicznych wskazuje, że nie jest ono instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego osób ubiegających się o jego przyznanie, lecz gwarantującą prawo do sądu tym, którzy bez tej pomocy faktycznie byliby go pozbawieni; sytuacja taka nie zachodzi w przypadku H. Ł. Wynikającą z art. 200 P.p.s.a zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie, do czego są zobowiązane wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04). Obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 13 października 2009 r. II OZ 853/09). Niezależnie od powyższego należy zwrócić dodatkowo uwagę, że skarżąca nie wykonała w pełni skierowanego do niej wezwania, gdyż nie przedstawiła i w żaden inny sposób nie ustosunkowała się do nałożonego na nią obowiązku przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie rachunków bankowych za okres od 1 marca 2013 r. do dnia wykonania wezwania. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej. Wobec powyższego należy uznać, że H. Ł. mimo osobistego przekonania o swoim ubóstwie, w ujęciu obiektywnym – mimo możliwych przejściowych trudności finansowych - taką osobą nie jest i nie spełnia ustawowej przesłanki do przyznania jej prawa pomocy tak w pełnym wnioskowanym przez nią zakresie jak i w jego części, a tym samym nie przekracza jej możliwości finansowych wiążących się z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania wygospodarowanie środków na pokrycie związanych ze sprawą kosztów postępowania. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.