II SA/Rz 436/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Jolanta Ewa Wojtyna Sędziowie WSA Zbigniew Czarnik WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej I. skargę oddala; II. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie na rzecz adwokata T. P. z Kancelarii Adwokackiej wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy. II SA/Rz 436/11 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi G.O. jest decyzja P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [..] z dnia [..] kwietnia 2011 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] z dnia [..] lutego 2011 r., nr [...] o braku podstaw do stwierdzenia u G.O. choroby zawodowej w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy – zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W podstawie prawnej decyzji powołano przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869). Z ustaleń prowadzącego postępowanie - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] wynika, że G.O. w latach 1972 – 1989 pracowała kolejno na stanowiskach: księgowej, referenta eksploatacyjnego i specjalisty ds. płac, zatrudnienia i sprawozdawczości, w latach 1989 – 2000 prowadziła własną działalność gospodarczą jako sprzedawca, a od 7.04.2008 r. do 15.04.2009 r. zatrudniona była w PPHU "S." sp. z o.o. jako magazynier – sprzątająca. Na ostatnim stanowisku pracy faktycznie wykonywała jednak obowiązki do 7.09.2008 r., przebywając później na zwolnieniu lekarskim i urlopie wypoczynkowym. Do jej obowiązków należało utrzymanie w czystości pomieszczeń budynku "C." w R., co wiązało się z odkurzaniem, trzepaniem dywanów, myciem okien i oszklonych drzwi, wynoszeniem śmieci, zmywaniem, sprzątaniem korytarzy, łazienek, szatni, pokoi. W wydanym przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy (WOMP) w R. orzeczeniu lekarskim z dnia 5.07.2010 r. stwierdzono, że w październiku 2008 r. u G.O. badanie EMG wykazało elektrofizjologiczne cechy obustronnego zaawansowanego zespołu cieśni nadgarstka z progresją zmian po stronie prawej. Badania i konsultacje przeprowadzone w WOMP potwierdziły to rozpoznanie, jednakże analiza charakteru wykonywanej przez G.O. pracy (wykonywanie czynności biurowych głównie odręcznie, pisanie na maszynie w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz zaledwie kilkumiesięczna praca na stanowisku magazyniera – sprzątającej) nie dowodzi przeciążenia stawów nadgarstkowych prowadzących do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka o podłożu zawodowym. W ponownym badaniu przeprowadzonym w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. również nie rozpoznano u G.O. przewlekłej choroby zawodowej obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W orzeczeniu tym wskazano, że wprawdzie wykonywane przez badaną czynności obciążały kończyny górne, jednak nie jest to równoznaczne z monotypią ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych (czynności jednego rodzaju wykonywane z dużą częstością przez większą część zmiany roboczej), a tylko takie stwarzają ryzyko rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Na podstawie tych orzeczeń Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w R. wydał w dniu [..] lutego 2011 r. decyzję [...] o braku podstaw do stwierdzenia u G.O. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka, uznając, iż nie ma związku przyczynowo-skutkowego miedzy schorzeniem a narażeniem zawodowym, która to przesłanka jest warunkiem koniecznym stwierdzenia choroby zawodowej. W odwołaniu od tej decyzji G.O. zarzuciła brak rzetelnego wyjaśnienia sprawy, a w szczególności sposobu wykonywania pracy. Podkreśliła, że zachodzi ścisły związek pomiędzy sposobem wykonywania przez nią pracy a chorobą. Kiedy rozpoczynała pracę w spółce "S." miała zdrowe ręce, obecnie z powodu cieśni nadgarstków ma problemy z wykonywaniem czynności życiowych i została pozbawiona możliwości podjęcia pracy. Po rozpatrzeniu tego odwołania P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w R., wymienioną na wstępie decyzją z dnia [..] kwietnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji przytoczono, że wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy zajdą następujące przesłanki: 1) wystąpi czynnik chorobotwórczy w środowisku pracy strony, 2) wystąpi schorzenie medyczne odpowiadające wykazowi chorób zawodowych oraz 3) można określić związek przyczynowy między narażeniem zawodowym a chorobą. Na tle rozpatrywanej sprawy wystąpiła tylko druga przesłanka; brak natomiast pierwszej i trzeciej. Z obu wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, stanowiących opinie biegłych wynika, że odwołująca cierpi na obustronny zespół cieśni nadgarstka. Opinie te stwierdzają jednakże, że badana nie była w trakcie wykonywania pracy narażona na ruchy monotypowe (wykonywane przez większą część zmiany roboczej, polegające na zginaniu i prostowaniu nadgarstka). Nie potwierdzone narażenie zawodowe, które mogło być czynnikiem sprawczym powstania zdiagnozowanej choroby, a więc brak związku przyczynowo-skutkowego skutkują odmową stwierdzenia u G.O. choroby zawodowej. G.O. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o "wyjaśnienie sprawy" i "uznanie choroby zawodowej". W skardze podniosła te same, co w odwołaniu argumenty, wskazując, że jej schorzenie ma ścisły związek ze sposobem wykonywania pracy (ręczne wyciskanie mopów i ścierek ) i nie ma przy tym znaczenia, że pracowała jako sprzątaczka jedynie przez 5 miesięcy. Orzeczenia lekarskie są stronnicze, a organ powtarza zawarte w nich stwierdzenia. W odpowiedzi na skargę P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji lub postanowienia Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do ich uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji lub postanowienia, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Choroba zawodowa, której dotyczy zaskarżona decyzja zdefiniowana została w art. 235¹ Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przytoczona definicja składa się z dwóch elementów – pierwszy jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi stanowi związek przyczynowy pomiędzy chorobą objętą wykazem a charakterem i warunkami wykonywania pracy. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 105, poz. 869) - zwane dalej rozporządzeniem, które określa: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy) wymienionych w rozporządzeniu . Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje właściwy państwowy inspektor sanitarny, po rozpoznaniu przez uprawnioną jednostkę medyczną choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych oraz ustaleniu, że między warunkami pracy a schorzeniem istnieje lub jest wysoce prawdopodobny związek przyczynowy. Orzeczenie lekarskie ma zatem w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej kluczowe znaczenie i stanowi obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Z tego też powodu, oprócz konkluzji powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron organów i sądu, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. W kontrolowanej przez Sąd sprawie niekwestionowane jest, że skarżąca cierpi na chorobę obwodowego układu nerwowego – obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Takie schorzenie rozpoznały u niej obie uprawnione jednostki medyczne, które badały skarżącą w toku postępowania administracyjnego, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w R. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. W opiniach tych jednostek stwierdzono jednak, że rozpoznane u G.O. schorzenie nie ma etiologii zawodowej, bowiem sposób wykonywania czynności zawodowych wskazuje na brak monotypii ruchów w stawach nadgarstkowych, czyli powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasowych szybkich i długotrwałych ruchów zginania i prostowania nadgarstka, a tylko taki sposób przeciążenia stawów nadgarstkowych prowadzi do zespołu cieśni nadgarstka o podłożu zawodowym. Skarżąca kwestionuje tego rodzaju stwierdzenia, wskazując, że wykonywane przez nią czynności w trakcie pracy przy sprzątaniu budynku "C." miały charakter ruchów monotypowych i były związane z ręcznym wyciskaniem mopów i ścierek. Poddając zaskarżoną decyzję kontroli podkreślić należy specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych i wynikający z tego fakt związania inspektora sanitarnego orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że organ ten nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA z dnia 5.01.2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18.05.2007 r., sygn. akt IV SA/GL 794/06; wyrok NSA z dnia 12.05.2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Dotyczy to zarówno symptomów choroby, jak i przyczyn jej powstania. Ocena opinii lekarskich dokonywana przez organ sprowadza się więc do badania ich pod względem formalnym czyli oceny czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo i przekonywująco uzasadnione. Należy zgodzić się z oceną P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w R., że opinie wydane w niniejszej sprawie przez obie jednostki orzecznicze są klarowne i jasne co do rozpoznania. Obie te jednostki stwierdziły u skarżącej chorobę w sensie medycznym, wykluczając jednocześnie w oparciu o wiedzę specjalistyczną jej zawodowe źródło. Dodatkowo, na skutek pisma skarżącej, Lekarz Naczelny Szpitala w S., w którym skarżąca była badana, wyjaśnił jej, że ruchy monotypowe polegają na wykonywaniu czynności jednego rodzaju przez większą część zmiany roboczej i tygodnia roboczego, jak to ma miejsce np. u pracowników zatrudnionych przy taśmach montażowych (k. 55 akt administracyjnych). Brak możliwości zakwestionowania wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich pod względem medycznym, także w zakresie etiologii schorzenia, zarówno przez organ, jak i Sąd oraz okoliczność, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało prawidłowo i nie narusza przepisów k.p.a., prowadzą do uznania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych przyczyn, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi T.P. ustanowionemu pełnomocnikiem skarżącej w ramach przyznanego prawa pomocy orzeczono w oparciu o art. 250 P.p.s.a.