II SA/Rz 439/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. R. o ustanowienie adwokata w sprawie z jej skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego dot. choroby zawodowej postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata. R. R. po wniesieniu do WSA w Rzeszowie skargi na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, uzasadniając, że dochody jej i wspólnie gospodarującego męża nie wystarczają na utrzymanie domu oraz ich leczenie (skarżąca leczy się m.in. onkologicznie). Wraz z nimi zamieszkuje pracujący dorywczo syn, który sam się utrzymuje. Wg informacji zawartych we wniosku oraz złożonym w wyniku wezwania dodatkowym oświadczeniu, skarżąca wraz z mężem utrzymują się z pobieranych przez siebie emerytur w wysokości odpowiednio 1356 i 1691 zł. (kwoty netto). Posiadany przez nich majątek obejmuje dom o pow. 97 m², oddaloną od domu o ok. 56 km nieruchomość rolną o pow. 0,25 ha, zaś z pojazdów mechanicznych samochód Polonez z 1992 r. Wydatki na gaz, wodę i kanalizację, odpady komunalne, energię elektryczną, telewizję, telefon i internet wynoszą ok. 657 zł. Jej dojazdy na leczenie (chemioterapię) od kwietnia do lipca pochłonęły kwotę ok. 520 zł. Zakup lekarstw dla skarżącej i męża oraz środków pielęgnacji związanych z jej chorobą wynosi ok. 550 zł., spłata kredytu – 275 zł., zakup żywności – 1200 zł. /wyliczona przez skarżącą suma w/w wydatków wynosi 3202 zł./. Wśród dołączonych do dodatkowego oświadczenia załączników znalazł się wyciąg z konta bankowego męża skarżącej wykazujący na dzień 10 lipca 2012 r. ujemne saldo w wysokości 739 zł. (w okresie od 1 kwietnia 2012 r. wpływy na nie wynosiły 8789 zł., przy obciążeniach na kwotę 8733 zł.), faktury za wywóz śmieci (ok. 28 zł./m-c), gaz (157 zł. za ostatni 2-miesięczny okres rozliczeniowy), energię elektryczną (230 zł. /2 m-ce) i telefon (ok. 100 zł./m-c) oraz dowody opłat za wodę na kwoty 366 i 200 zł. (przy braku oznaczenia okresu, za jaki dokonywana była płatność) i spłat kredytu (na kwoty 275 zł./m-c). Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu z uwagi na podyktowane przedmiotem sprawy i przysługujące jej z mocy prawa zwolnienie od nich – art. 239 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. /informację o tym przekazano już skarżącej pismem z dnia 28 czerwca 2012 r./. W tej sytuacji wniosek o ustanowienie adwokata podlega analizie pod względem spełniania przez nią przesłanki do przyznania częściowego prawa pomocy, a więc wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 w/w ustawy. Dokonana na podstawie powyższych informacji ocena aktualnej sytuacji skarżącej nie prowadzi do uznania zasadności tego wniosku. Wykazanie przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy obciąża osobę wnioskującą i to na niej spoczywa ciężar udowodnienia, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z niego (postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r. I FZ 171/09). Nie kwestionując możliwości doświadczania przez R. R. przejściowych trudności finansowych związanych ze zwiększonymi okresowo wydatkami należy zwrócić uwagę, że w/w okoliczności ona nie wykazała; nie wynikają one również z udzielonych przez nią informacji. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni, iż dokonując wyliczenia ponoszonych przez nią wydatków należy przyjąć jednakowe okresy rozliczeniowe (dot. to w szczególności wydatków na dojazdy do lekarzy, które obejmując okres 3 miesięcy zostały zsumowane z wydatkami miesięcznymi). Prawidłowe ich wyliczenie daje kwotę ok. 2860 zł., a więc o ok. 180 zł. niższą od łącznych dochodów netto jej i męża (3047 zł.). Kolejną istotną okolicznością jest wynikająca z art. 246 § 1 pkt 2 kwestia wykładni pojęcia koniecznego utrzymania, obejmująca nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, odzieży, środków czystości, leczenie oraz związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych, w tym przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2009 r. sygn. akt II OZ 127/09); co do zasady do nie są do nich zaliczane wydatki na usługi telefoniczne, internetowe, telewizyjne, utrzymanie pojazdów mechanicznych oraz spłatę zobowiązań cywilnoprawnych (kredytów, pożyczek); ta ostatnia okoliczność znajduje potwierdzenie m. in. w postanowieniu NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12. Mimo względnej równowagi między dochodami skarżącej i jej męża a ponoszonymi przez nich wydatkami oraz wyraźnie sformułowanego w tym zakresie wezwania do złożenia dodatkowego oświadczenia nie wykazała ona, czym miałby się dla nich objawić uszczerbek w koniecznym utrzymaniu i jakie ich niezbędne potrzeby życiowe mogłyby pozostać niezaspokojone w związku z jednorazową potrzebą wydatkowania środków na ustanowienie w sprawie pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawczyni nie udzieliła również informacji nt. ewentualnego korzystania z pomocy społecznej, kosztów utrzymania posiadanego samochodu, nie przedłożyła wyciągu ze swojego rachunku bankowego (nie oświadczając przy tym, że takiego nie posiada), nie potwierdziła prowadzenia przez zamieszkującego w tym samym domu syna odrębnego gospodarstwa domowego (ze wszystkimi tego konsekwencjami, w tym partycypowaniu przez niego w opłatach za tzw. media). Z udzielonych informacji i przesłanych załączników wynika przy tym posiadanie przez nią i domowników zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, brak innych osób na swoim utrzymaniu, bieżące regulowanie wszelkich opłat za tzw. media oraz zobowiązań finansowych, ponoszenie kosztów utrzymania i leczenia. Wszystkie te okoliczności, a w szczególności nadwyżka dochodów na wydatkami koniecznymi wraz z możliwością ograniczenia tych ostatnich do niezbędnego minimum wyłączają dopuszczalność zwolnienia R. R. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie; statuuje go art. 199 P.p.s.a. i rozciąga się on na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżąca spełnia. Nie budzi przy tym wątpliwości, że skarżąca, chociażby w ograniczonym zakresie, ale może liczyć na pomoc zamieszkującego wspólnie syna, nawet jeżeli prowadzi on odrębne gospodarstwo domowe (obciąża ich ustawowy obowiązek alimentacyjny). Za przyznaniem skarżącej wnioskowanego prawa pomocy nie przemawia także wcześniejsze ustanowienie dla niej adwokata w dwóch innych toczących się przed WSA w Rzeszowie sprawach, tj. II SA/RZ 384/09 (postanowienie z dnia 4 listopada 2009 r.) oraz II SA/RZ 1228/10 (postanowienie z dnia 28 marca 2011 r.). Z uwagi na znaczny upływ czasu od tych zdarzeń, przewidując inicjowanie kolejnych spraw sądowo administracyjnych, skarżąca powinna wziąć to pod uwagę i poczynić starania w celu zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Żadne działania mające na celu zaniechanie lub ograniczenie tych wydatków oraz racjonalizację innych od tamtego czasu z jej strony nie zostały wykazane. W tej sytuacji ustanowienie dla skarżącej pełnomocnika z wyboru naruszałoby obowiązującą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustawową zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.), zwłaszcza że korzysta ona w niej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie stanowi to wymierną formę jej wsparcia, a środki zaoszczędzone w ten sposób może przeznaczyć na ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Przepisy normujące postępowanie przed sądem administracyjnym nie przewidują przy tym obowiązku działania stron przez fachowych pełnomocników na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione niektórych środków zaskarżenia), a sąd orzekający w sprawie bierze z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.