II SA/Rz 473/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. O. o przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie prowadzenia robót budowlanych postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. D. O. w terminie do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł. od skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg uzasadnienia wniosku i zawartego w nim oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący: - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i 4 dzieci w wieku 9 – 16 lat, utrzymując się z dochodów z gospodarstwa rolnego (1500 zł.) i zasiłków rodzinnych (500 zł.); działalność gospodarcza żony wskutek poniesionych w wyniku powodzi w 2010 r. strat nie przynosi obecnie dochodu, - jako posiadany majątek wykazał dom o pow. 100 m², budynki gospodarcze i "pozostałe" wraz z nieruchomością rolną o pow. 7 ha, a z pojazdów mechanicznych samochody Dodge Caravan i Mercedes ML (obydwa z 2005 r.). Ponieważ wstępna analiza tych informacji okazała się niewystarczająca do dokonania kompleksowej oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, został on wezwany do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie szczegółowo określonym w piśmie z dnia 6 czerwca 2013 r. W udzielonej odpowiedzi skarżący wskazał, że w okresie jednego miesiąca opłaty związane z utrzymaniem domu wynoszą: za gaz – 200 zł., energię elektryczną – 300 zł. i telefon – 100 zł., wodę i kanalizację – 150 zł. Ponadto ubezpieczenie KRUS – 300 zł. i samochodów – 60 zł. Dopłaty bezpośrednie do gruntów 660 zł. Nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (wyłącznie 2 konie i maszyny konne). Żona w związku z działalnością gospodarczą nie zatrudnia pracowników. Dołączone przez wnioskodawcę do dodatkowego oświadczenia załączniki obejmowały wyciągi z rachunku bankowego jego i żony (odpowiednio z saldem na dzień 14 i 12 czerwca 2013 r. 11 zł. i 0 zł.), kserokopie deklaracji VAT-7 składanych przez jego żonę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą za luty, marzec i kwiecień 2013 r. oraz ich wspólnego zeznania podatkowego za rok 2012. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez skarżącego prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia przez niego jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – określanej dalej jako P.p.s.a. Zgodnie z powyższym, to właśnie osobę wnioskującą obciąża wykazanie spełnienia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy, a kryterium ekonomiczne bazujące na osiąganych dochodach i sytuacji materialno – bytowej jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osoby wnioskującej do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. Analiza zawartego we wniosku i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia skarżącego (oraz dołączonych do niego załączników) nie potwierdza, że wykazał on spełnienie przesłanki tak do przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem (a więc całkowitym), jak i częściowym, tj. zwolnienia tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (opłaty sądowe i wydatki składają się na koszty sądowe) lub tylko ustanowienia zastępcy prawnego, czego przesłanką jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Wynika to z następujących okoliczności: 1. Brak odniesienia się przez skarżącego do wszystkich kwestii wskazanych w wezwaniu do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów, a niezbędnych dla ustalenia proporcji między wykazanymi dochodami i ponoszonymi wydatkami związanymi z zaspokajaniem koniecznych potrzeb życiowych; dot. to w szczególności braku wskazania wydatków przeznaczanych na zakup żywności (co jest istotne zwłaszcza w przypadku, gdy rodzina liczy kilka osób), a także innych stanowiących zazwyczaj znaczące obciążenie domowego budżetu, w tym związanych z bieżącą eksploatacją pojazdów mechanicznych, utrzymaniem dzieci (ich edukacją, zakupem odzieży, obuwia, innymi doraźnymi wydatkami np. na leczenie, itp.). W tym kontekście uchylanie się od złożenia wymaganego oświadczenia i/lub wskazanych dokumentów z uwagi na wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych nie może być interpretowane na korzyść osoby wnioskującej i uzasadniać przyznania jej finansowanego ze środków publicznych prawa pomocy. 2. Wnioskodawca w żaden sposób nie wykazał, że wraz z członkami rodziny cierpi jakikolwiek niedostatek i że jednorazowe poniesienie kosztów postępowania będzie wiązało się dla nich nie tylko z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, ale w ogóle z jakimś uszczerbkiem; pod pojęciem uszczerbku dla koniecznego utrzymania rozumiane jest zagrożenie zaspokojenia nie wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz wyłącznie najważniejszych, zaspokajających podstawowe potrzeby życiowe (żywność, opłaty związane z utrzymaniem domu, koszty leczenia, edukacji dzieci); zasadniczo nie obejmują one wydatków związanych z użytkowaniem pojazdów mechanicznych (zakup paliwa, koszty napraw, ubezpieczenia) – i to tym bardziej gdy jest ich kilka, brak jest także podstaw, aby całkowite pierwszeństwo przed nimi przyznać innym należnościom /opłatom (w przypadku skarżącego dot. to zwłaszcza opłacania składek w KRUS). 3. Nieścisłości w udzielonych informacjach, dot.: - brak jednoznacznego wskazania (mimo treści wezwania), czy w skład wykazanych dochodów z gospodarstwa rolnego (1500 zł.) wliczone są dopłaty do produkcji rolnej otrzymywane z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, - brak wskazania (mimo treści wezwania) rodzaju prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, czego nie wyłączało stwierdzenie, że w chwili obecnej nie przynosi ona dochodu. Co prawda o braku dochodu mogłyby świadczyć deklaracje VAT za marzec i kwiecień 2013 r., niemniej nie potwierdzają one tego, że działalność ta nie jest już w ogóle prowadzona. W kontekście deklaracji za luty 2013 r. wykazującej jako podstawę opodatkowania kwotę 9626 zł. trudno doszukiwać się także związku pomiędzy ogólnie sygnalizowanym przez skarżącego obecnym brakiem dochodów z tej działalności, a "olbrzymimi stratami" poniesionymi w 2010 r. w wyniku powodzi, - posiadanych nieruchomości; oprócz domu i nieruchomości rolnej, skarżący obok budynków gospodarczych wskazał jeszcze na posiadanie "pozostałych" nie precyzując, o jakie chodzi. Powyższe nabiera istotnego znaczenia w kontekście wynikających z przedstawionego zeznania podatkowego za 2012 r. jego dochodów na kwotę 136 610 zł. (rubryka "najem i dzierżawa), co abstrahując od kosztów uzyskania przychodów (122 938 zł.) nie zostało w żaden sposób wyjaśnione, potęgując wątpliwości, czy wykazane we wniosku dochody (łącznie 2000 zł. miesięcznie) pochodzące z działalności rolniczej i świadczeń rodzinnych są jedynymi faktycznie osiąganymi oraz czy nawet tylko przy tych wykazanych kwotowo wydatkach (na sumę 1110 zł.) są one adekwatne do pozostałych wydatków związanych z utrzymaniem 6-osobowej rodziny (zakup żywności, wydatki na utrzymanie i edukację dzieci, utrzymanie pojazdów mechanicznych), a także wiążących się z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (trudno bowiem uznać, że nie wymaga ono żadnych nakładów finansowych i przy podanym areale jest prowadzone wyłącznie z wykorzystaniem 2 koni i maszyn konnych, tym bardziej, że skarżący wskazuje je jako podstawę egzystencji rodziny). Z uwagi na opisane powyżej okoliczności nie stwierdzono zależności pomiędzy przedstawioną przez skarżącego sytuacją materialno – finansową a brakiem po jego stronie możliwości wywiązania się bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania z ustawowego obowiązku (art. 199 P.p.s.a.) poniesienia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Brak bowiem wyjaśnienia najbardziej istotnych dla przyznania prawa pomocy kwestii oraz nadmierna ogólnikowość udzielanych informacji i ich niespójność prowadzi do stwierdzenia, że wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób spełnienia ustawowych warunków do przyznania mu prawa pomocy. Zgodnie bowiem z postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Brak natomiast wykonania /w całości lub w części/ wezwania wystosowanego na podstawie art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 P.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12). Niezależnie od przyczyn jakie w obiektywnym ujęciu mogą uzasadniać przyznanie prawa pomocy, należy zwrócić uwagę skarżącego na ugruntowane w orzecznictwie sądowym stanowisko, że przyznanie tego prawa /szczególnie w zakresie całkowitym – a więc objętym jego wnioskiem/ powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób ubogich, znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, samotnych, bezdomnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia NSA z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10). D. O. do takich osób bez wątpienia się nie zalicza, a zobowiązane do ponoszenia kosztów postępowania są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium spełnia. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawcy na treść art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Przepisy tej ustawy nie statuują także obowiązku działania stron przed sądem przez fachowych pełnomocników. Sąd administracyjny bierze również z urzędu pod uwagę wszelkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji, co dodatkowo zabezpiecza prawa stron postępowania. Z braku zatem podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy (tak w całości, jak i w części), na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.