II SA/Rz 494/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki samowolnej rozbudowy budynku gospodarczego postanawia I. Zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. II SA/Rz 494/12 U z a s a d n i e n i e Wyrokiem z dnia 12 lipca 2012 r. WSA w Rzeszowie oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...]. Skarżący wnioskując o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku zwrócił się jednocześnie o przyznanie mu prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (wniosek PPF z dnia 24 lipca 2012 r. – data wpływu do Sądu). W uzasadnieniu wniosku wskazał na związane z tym zagrożenie uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu, przy czym udział adwokata podyktowany jest jego wiekiem (78 lat), stanem zdrowia (jest po zawale serca) oraz niedosłuchem. Zamieszkuje wspólnie wraz z 32-letnim bezrobotnym synem, wg oświadczenia często hospitalizowanym. Posiadany majątek obejmuje mieszkanie o pow. 24 m² oraz nieruchomość rolną o pow. 0,47 ha, zaś jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura wnioskodawcy w wysokości 1257 zł. Na poniesione przez niego do czerwca 2012 r. wydatki składają się m.in. opłaty za gaz – 2572 zł., telefon – 496 zł., podatek – 352 zł. oraz energię elektryczną – 412 zł. (łącznie 3834 zł.). W odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie skarżący dodatkowo oświadczył, że: - wydatki związane z rozbudową budynku gospodarczego, którego dotyczy przedmiot skargi oraz związane z opłaceniem wpisu od skargi w wysokości 500 zł. pokrył z pożyczek bankowych, - na uprawę i zasiew posiadanej nieruchomości rolnej, dotychczas ugorowanej, w 2012 r. poniósł wydatki w wysokości 650 zł., przewidywany koszt zbioru to 450 zł., - na zakup żywności, środków czystości i lekarstw wydaje wszystkie środki pozostałe po opłaceniu rachunków i spłacie rat kredytów bankowych (kredyt ten wg oświadczenia został zaciągnięty na spłatę wcześniejszych pożyczek zaciągniętych w innych bankach). Przedłożył także załączniki w postaci kserokopii harmonogramu spłat kredytu oraz pożyczki na kwoty odpowiednio 147 i 130 zł. miesięcznie, zaświadczenia o wysokości emerytury za czerwiec 2012 r. (po dokonaniu z kwoty 2016 zł. potrąceń w wysokości 455 zł. oraz zaliczki na podatek i ubezpieczenie zdrowotne, kwota do wypłaty wyniosła 1257 zł.) oraz decyzji i zaświadczenia potwierdzających status syna jako osoby bezrobotnej. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym, tj. objętym wnioskiem (zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w osobie m.in. adwokata) lub częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmujące tylko ustanowienie pełnomocnika); przesłankami tego jest wykazanie przez osobę wnioskującą braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zakres całkowity) lub pełnych tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zakres częściowy); bezpośredniego wpływu na ewentualne przyznanie prawa pomocy nie ma więc wiek czy stan zdrowia osoby wnioskującej. Analiza sytuacji materialno – bytowej i wynikających z tego możliwości finansowych A. K. wskazuje, iż mimo posiadania stałych dochodów z pobieranej emerytury, poniesienie przez niego całości związanych ze sprawą kosztów postępowania przekracza jego możliwości płatnicze. Wynika to przede wszystkim z wysokości tych dochodów, gdyż kwota 1257 zł. przy braku oszczędności lub innych wartościowych składników majątkowych przynoszących dochody lub mogących być spieniężonych, obiektywnie jawi się jako nieadekwatna do równoczesnego poniesienia wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem 2 osób oraz ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z wyboru i opłacenia kosztów sądowych bez powodowania uszczerbku dla koniecznego utrzymania (na obecnym etapie postępowania koszty te mogą obejmować wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji w wysokości 250 zł.). Jednocześnie stwierdzono, że mimo nie najlepszej sytuacji finansowej której wstępna ocena mogłaby sugerować przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie spełnia on wymaganej do tego przesłanki. Jak już wskazano powyżej, warunkiem tego jest brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, co chociażby poprzez wcześniejsze opłacenie w sprawie wpisu od skargi w wysokości 500 zł. nie jest spełnione. Prawo pomocy co do zasady stanowi wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie i w szczególności w zakresie całkowitym – zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym - przypisane jest do osób ubogich, całkowicie pozbawionych środków do życia. Przy zaspokojonych potrzebach mieszkaniowych i stałych, chociaż relatywnie niskich dochodach taka sytuacja względem wnioskodawcy nie zachodzi, o czym świadczy również poniesienie nakładów finansowych na dokonaną w 2010 r. rozbudowę budynku gospodarczego. Dla potrzeb przyznania prawa pomocy nie ma przy tym znaczenia, z jakiego źródła wnioskodawca sfinansował związane z tym wydatki, a jego twierdzenie, jakoby środki na ten cel (a także na opłacenie wpisu od skargi) pochodziły z pożyczek bankowych nie zostało w żaden sposób uprawdopodobnione i wydaje się powołane na użytek niniejszego postępowania. Nawet gdyby tak było, to wiążąc tę okoliczność z ciążącym obecnie na skarżącym obowiązkiem spłaty kredytu i pożyczki, nie jest to argument mogący w decydujący sposób wpływać na pozytywne dla niego rozpoznanie wniosku. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (kredyty, pożyczki) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi (w tym m.in. kosztami postępowania sądowego); tak postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Kredyty /pożyczki zaciągane są na zaspokojenie własnych potrzeb, przy czym sam fakt ich udzielenia danej osobie pośrednio odzwierciedla badaną w toku ustalania jej zdolności kredytowej możliwość ich spłaty niezależnie od innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Gdyby przyznać takim zobowiązaniom priorytet w spłacie względem kosztów postępowania sądowego, zawsze wystąpiłyby jakieś potrzeby, którym w subiektywnym ujęciu osoby wnioskującej zasługiwałyby na miano niezbędnych i były dla niej ważniejsze od tych kosztów. W kontekście powyższego za zasadne uznano więc zwolnienie w niniejszej sprawie A. K. wyłącznie od kosztów sądowych i brak podstaw do pozytywnego załatwienia jego wniosku o ustanowienie adwokata, którego ma on możliwość ustanowienia własnym staraniem i z własnych środków. Pomoc w postaci zwolnienia od kosztów sądowych będzie stanowiła dla niego wymierne wsparcie, adekwatne do sytuacji finansowej. Przeciw przyznaniu prawa pomocy w większym zakresie przemawia również brak odniesienia się przez skarżącego do wszystkich kwestii wskazanych w skierowanym do niego wezwaniu; dot. to zwłaszcza nieprzedłożenia za wskazany okres wyciągów z rachunków bankowych swojego i syna oraz niewykazania posiadanych pojazdów mechanicznych (przy jednoczesnym braku informacji, iż takowych nie posiadają). Zastanowienie budzi też wysokość środków, jaką wg deklaracji skarżący wraz z synem przeznacza na zakup żywności, środków czystości i lekarstw. Jeżeli zgodnie z oświadczeniem jest to kwota pozostająca po opłaceniu wymienionych przez niego kwotowo płatności za gaz, telefon, podatek od nieruchomości, energię elektryczną oraz spłatę kredytu i pożyczki (łącznie 917 zł.), należałoby przyjąć, że przeznacza na to 340 zł. miesięcznie, co niezależnie już chociażby od wydatków na uprawę nieruchomości rolnej jest względem 2 osób bardzo mało prawdopodobne, jeżeli wręcz niemożliwe. Ponieważ powyższe okoliczności rzutują w bezpośredni sposób na ocenę możliwości poniesienia przez skarżącego związanych ze sprawą kosztów postępowania a on sam nie dołożył starań do ich dokładnego wyjaśnienia, wątpliwości z nimi związane - z uwagi na finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych - nie mogą być interpretowane na jego korzyść i uzasadniać przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.