II SA/Rz 505/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Paweł Zaborniak WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant starszy sekretarz sądowy Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2015 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie niestwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala- II SA/Rz 505/15 UZASADNIENIE Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [.] ("PPIS") prowadził postępowanie w sprawie stwierdzenia u MC choroby zawodowej narządu głosu spowodowanej nadmiernym wysiłkiem głosowym trwającym co najmniej 15 lat, pod postacią guzków głosowych twardych, wtórnych zmian przerostowych bądź niedowładu mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią, tj. choroby wymienionej w poz. 15 załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) - wykazu chorób zawodowych. Organ ustalił, że MC zatrudniony był: - od 27.08.1968 r. do 14.02.1969 r. na stanowisku montera instalacji rurociągów w Kopalni Siarki [.] "[.]" S.A. w [.]; - od 25.08.1972 r. do 31.07.1973 r. na stanowisku konstruktora w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w [.], gdzie wg oświadczenia narażony był na spaliny silnika napędzanego olejem napędowym; - od 1.08.1973 r. do 26.02.1974 r. na stanowisku starszego konstruktora w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego w [.], gdzie wg oświadczenia eksponowany był na związki toksyczne oraz pyły w odlewniach aluminium; - od 1.03.1974 r. do 31.08.1987 r. na stanowisku nauczyciela przedmiotów zawodowych w Zespole Szkół im. [.] w [.], gdzie był narażony na nadmierny wysiłek głosowy wynikający z charakteru wykonywanej pracy; - od 10.11.1987 r. do 30.06.1988 r. na stanowisku samodzielnego konstruktora w Ośrodku Badawczo – Rozwojowym "[.]" w [.]; - od 1.09.1988 r. do 31.08.2011 r. na stanowisku nauczyciela przedmiotów zawodowych w Zespole Szkół im. [.] w [.], gdzie był narażony na nadmierny wysiłek głosowy wynikający z charakteru wykonywanej pracy. Pracując na stanowisku nauczyciela skarżący prowadził zajęcia lekcyjne w klasach, w których ilość uczniów przekraczała 30 osób, natomiast przydziały lekcyjne na przestrzeni lat oscylowały w granicach 21 – 39 godzin tygodniowo. Wykonywał także szereg prac społecznych związanych z prowadzeniem przez kilkanaście lat Koła Technicznego, przez 10 lat przygotowywał grupy młodzieży do Turnieju Wiedzy o Wynalazczości. Przez kilka lat pełnił również funkcję Przewodniczącego Komisji egzaminacyjnej przygotowania zawodowego i jako członek Zespołu Kierowniczego Szkoły. Ponadto przez okres pierwszych 6 lat pracował dodatkowo jako nauczyciel przedmiotów zawodowych w wieczorowym technikum mechanicznym w Zespole Szkół technicznych w [.], a przez okres ostatnich 10 lat prowadził zajęcia w szkole zaocznej. W 2010 r. skarżący przeszedł na emeryturę. W toku postępowania MC został poddany badaniom w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Prawy w [.], a następnie w Instytucie Medycyny Pracy w [...], które to jednostki orzekły o braku podstaw do rozpoznania wymienionej na wstępie choroby zawodowej z poz. 15 wykazu chorób zawodowych, odpowiednio orzeczeniami nr [.] /2012 z [.] grudnia 2012 r. i nr [.][.] czerwca 2013 r. Wobec treści tych orzeczeń Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [.] decyzją z dnia [.] lipca 2013 r. nr [.] orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, jednakże rozstrzygnięcie to zostało po rozpatrzeniu odwołania MC uchylone decyzją [.] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [.] ("PWIS") z dnia [.] sierpnia 2013 r. nr [.]. Zdaniem organu odwoławczego wyjaśnienia wymagał wpływ przebytej choroby nowotworowej na stwierdzony u odwołującego niedowład mięśni wewnętrznych krtani z wrzecionowatą niedomykalnością fonacyjną głośni i trwałą dysfonią. Z wydanych orzeczeń lekarskich wynikało bowiem, że zmiany chorobowe u skarżącego mogły być spowodowane powiększeniem węzłów chłonnych wskutek białaczki, jednakże po rozpoczęciu chemioterapii na przełomie 2010/2011 r. węzły chłonne wróciły do normy. Natomiast z zaświadczenia przedstawionego przez odwołującego, a wydanego przez Kierownika Oddziału Hematoonkologii Szpitala Specjalistycznego w [.] wynikało, że trudno jest podejrzewać by choroba hematologiczna miała jakikolwiek wpływ na występujące u MC dolegliwości ze strony układu oddechowego ani na zaburzenia mowy i głosu. PPIS ponownie prowadząc postępowanie zwrócił się do WOMP w [.] o wyjaśnienie ww. kwestii, a ośrodek ten uzupełniającym orzeczeniem lekarskim z dnia [.] stycznia 2014 r. nr [.], a następnie szeregiem pism wyjaśniających ponownie stwierdził brak podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej. W orzeczeniu wyjaśniono, ze wykonana u MC tomografia komputerowa klatki piersiowej wykazała liczne powiększone węzły chłonne, w tym przy tchawicy po prawej stronie oraz w śródpiersiu górnym. Taka lokalizacja daje ucisk na nerw krtaniowy wsteczny, powoduje różny stopień uszkodzenia nerwu i jest to uszkodzenie trwałe, dlatego też mimo remisji choroby opisywane zmiany w badaniu foniatrycznym (niedowład mięśni fałdu głosowego) może być związany z uciskiem na nerw krtaniowy wsteczny, a nie z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Stanowisko to potwierdziła opinia jednostki orzeczniczej II stopnia, IMP w [.], stwierdzająca, że MC pracował w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy do czerwca 2010 r., a aktualnie obserwowane zmiany w obrębie narządu głosu nie mogą być związane z narażeniem zawodowym badanego. Obserwowane zmiany pod postacią wrzecionowatej niedomykalności fonacyjnej głośni z trwałą dysfonią opisywane są po 3 latach od zakończenia pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, co nie pozwala wiązać ich z pracą na stanowisku nauczyciela, a w konsekwencji nie uprawnia do stwierdzenia choroby zawodowej. Decyzją z dnia [.] listopada 2014 r. nr [.] Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [.] orzekł brak podstaw do stwierdzenia u MC choroby zawodowej wykazanej w poz. 15 wykazu chorób zawodowych, powołując się na treść wydanych w sprawie orzeczeń jednostek medycznych i opinii uzupełniających. Odwołanie od tej decyzji wniósł MC, podając, że po otrzymaniu uzupełniającego orzeczenia lekarskiego z dnia [.] stycznia 2014 r., zgodnie z pouczeniem w nim zawartym, wniósł odwołanie do jednostki orzeczniczej II stopnia, która po przekazaniu odwołania poinformowała go, że od orzeczeń uzupełniających odwołanie nie przysługuje. Tym samym PPIS nie zrealizował wytycznych organu odwoławczego i wydał zaskarżoną decyzję na podstawie sprzecznych ze sobą orzeczeń lekarskich, nie odnosząc się do zastrzeżeń formułowanych przez niego w toku postępowania. Decyzją z dnia [.] marca 2015 r. nr [.], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 z późn. zm.), [.] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [.] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że wobec zarzutów odwołania zwrócił się do WOMP w [.] o wyjaśnienie kwestii wydanego orzeczenia uzupełniającego, a rozpatrując sprawę wziął pod uwagę zaświadczenia lekarskie i kartę leczenia szpitalnego zgromadzone w aktach sprawy. Z informacji uzyskanych od jednostek orzeczniczych wynika, że zmiany chorobowe u skarżącego, udokumentowane również badaniami przeprowadzonymi m.in. w latach 2003 i 2007, są spowodowane czynnikami pozazawodowymi, a zatem decyzję PPIS jako odpowiadającą prawu należało utrzymać w mocy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie MC zarzucił wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie błędnie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Schorzenia wskazujące na chorobę zawodową powstały zanim zachorował na białaczkę, o czym świadczy fakt, że od 15 lat leczy się w poradni laryngologicznej. Organy skupiły się zaś wyłącznie na możliwych objawach białaczki oraz skutkach chemioterapii, traktując wydanie opinie medyczne wybiórczo i dopasowując je do przyjętego założenia o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, całkowicie zaś pomijając fakt, że przez lata skarżący świadczył pracę w wymiarze niespełna 1,5 etatu na stanowisku związanym z narażeniem wystąpienia choroby zawodowej narządu głosu. W odpowiedzi na skargę [.] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [.] wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi w ramach tej kontroli następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Choroba zawodowa, której dotyczy zaskarżona decyzja zdefiniowana została w art. 235¹ Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przytoczona definicja składa się z dwóch elementów – pierwszy jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi stanowi związek przyczynowy pomiędzy chorobą objętą wykazem a charakterem i warunkami wykonywania pracy. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) - zwane dalej rozporządzeniem, które określa: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy) wymienionych w rozporządzeniu . Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych stanowi fakt związania inspektora sanitarnego orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że organ ten nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA z dnia 5.01.2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18.05.2007 r., sygn. akt IV SA/GL 794/06; wyrok NSA z dnia 12.05.2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Dotyczy to zarówno symptomów choroby, jak i przyczyn jej powstania. Orzeczenie lekarskie ma zatem w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej kluczowe znaczenie i stanowi obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a. Z tego też powodu, oprócz konkluzji powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron organów i sądu, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. Ocena opinii lekarskich dokonywana przez inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie sprowadza się do badania ich pod względem formalnym czyli oceny czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo i przekonywująco uzasadnione. W kontrolowanej przez Sąd sprawie obie uprawnione jednostki medyczne, które badały skarżącego w toku postępowania administracyjnego, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [.] oraz Instytut Medycyny Pracy w [...] stwierdziły u niego zmiany w obrębie narządu głosu pod postacią wrzecionowatej niedomykalności fonacyjnej głośni i trwałej dysfonii, jednakże bez cech etiologii zawodowej. W pierwszym orzeczeniu wydanym w niniejszej sprawie przez WOMP w [.][.].12.2012 r. potwierdzono ww. zmiany, jednakże uznano, iż nie można przyjąć związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonymi zmianami w krtani, których nie stwierdzono w badaniach z 2008 r., a 2-letnim okresem narażenia na nadmierny wysiłek głosowy (liczonych od tychże badań do czasu zakończenia przez skarżącego pracy zawodowej w 2010 r.). Z kolei w orzeczeniu wydanym przez Instytut Medycyny Pracy w [...] z dnia [.].06.2013 r. stwierdzono, że obserwowane aktualnie zmiany w obrębie narządu głosu opisywane są po 3 latach od zakończenia pracy w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy, co nie pozwala wiązać ich z pracą na stanowisku nauczyciela. Skarżący zakwestionował nieścisłości w zakresie wskazywanego w wydanych orzeczeniach upływu czasu od ustania narażenia zawodowego, a także przedłożył zaświadczenie lekarza onkologa, z którego wynikało, że skarżący leczy się w Szpitalu Specjalistycznym w [.] z powodu chłoniaka limfatycznego/przewlekłej białaczki limfocytarnej, a w trakcie obserwacji szpitalnej oraz ambulatoryjnej nie stwierdzono żadnych objawów sugerujących ucisk powiększonych węzłów chłonnych na drogi oddechowe ani struny głosowe. W związku z tym trudno podejrzewać by choroba hematologiczna miała jakikolwiek wpływ na występujące u MC dolegliwości ze strony układu oddechowego ani na zaburzenia mowy i głosu. W orzeczeniu uzupełniającym WOMP w [.] wyjaśnił, że powiększone węzły chłonne u skarżącego dały ucisk na nerw krtaniowy wsteczny, powodując różny stopień uszkodzenia nerwu i jest to uszkodzenie trwałe, dlatego też mimo remisji choroby, opisywane zmiany w badaniu foniatrycznym (niedowład mięśni fałdu głosowego) mogą być związane z uciskiem na nerw krtaniowy wsteczny, a nie z nadmiernym wysiłkiem głosowym. Jako zasadniczą przesłankę braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej obie jednostki orzecznicze uznały brak jednej z jej przesłanek, tj. brak związku przyczynowego pomiędzy stwierdzonym u skarżącego schorzeniem a wykonywaną pracą zawodową z uwagi na upływ okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Pracę tę skarżący zakończył z końcem roku szkolnego 2009/2010 r., później był jeszcze zatrudniony w niepełnym wymiarze godzin w Zespole Szkół w [.], a także w szkole niepublicznej. Opinie jednostek orzeczniczych stwierdzające u skarżącego wrzecionowatą niedomykalność fonacyjną głośni i trwałą dysfonię wydane natomiast zostały odpowiednio [.] grudnia 2012 r. (WOMP w [.]) i [.] czerwca 2013 r. (Instytut Medycyny Pracy w [...]), a zatem po upływie 2 lat, a w przypadku orzeczenia IMP w [...] – 3 lat od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Skarżący wskazuje, że w tym wypadku czas działał na jego niekorzyść, albowiem zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej miało miejsce w styczniu 2012 r., a okres trwania postępowania i wydania orzeczenia lekarskiego był od niego niezależny. Argumentacja ta, aczkolwiek logiczna, nie mogła jednak doprowadzić do podważenia prawidłowości wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, które są jednoznaczne w ocenie schorzenia skarżącego jako powstałego bez związku z pracą nauczyciela w narażeniu na nadmierny wysiłek głosowy. Orzeczenia te są zgodne w rozpoznaniu, logiczne, wyczerpujące i zrozumiałe, należy też zgodzić się [.] Państwowym Wojewódzkim Inspektorem Sanitarnym w [.], że wyjaśnione zostały wszelkie nieścisłości i wątpliwości, a biegli jednostki orzeczniczej I stopnia odnieśli się do wszystkich zagadnień wskazanych przez organ II instancji. Oceniając prawidłowość zaskarżonej decyzji należy mieć na względzie podnoszony już wcześniej fakt związania inspektora sanitarnego orzeczeniami lekarskimi wydanymi, co oznacza brak możliwości zakwestionowania wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich pod względem medycznym, zarówno przez organ, jak i Sąd. Ta kwestia oraz fakt, że postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało prawidłowo, zgodnie z przepisami rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych oraz przepisami k.p.a., przesądzają o legalności zaskarżonej decyzji i braku podstaw do jej uchylenia. Z tych przyczyn, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.