II SA/Rz 518/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych postanawia I. Zwolnić wnioskodawcę od kosztów sądowych, II. Odmówić ustanowienia adwokata. J. R. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi, powołując się na bardzo złą sytuację materialną i finansową, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wg jego uzasadnienia oraz zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych załączników (kserokopii), skarżący jest osobą schorowaną, wymagającą stałego leczenia. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z 79-letnią matką, utrzymując się z pobieranych świadczeń emerytalno – rentowych w wysokości odpowiednio 825 i 926 zł. (kwoty netto). Średnia miesięczna wysokość ich wydatków to 1876,50 zł., z tego zakup żywności ok. 700 zł., opału – 200 zł., środków czystości – 50 zł., opłaty za energię elektr. – 47 zł., telefon – 45 zł., wywóz śmieci – 8 zł., podatek rolny – 5,50 zł., ubezpieczenie budynku - 21 zł., koszty leczenia matki skarżącego (zakup lekarstw oraz dojazdy do lekarzy) – 800 zł. Na posiadany przez nich majątek składa się zamieszkiwany dom o pow. 70 m² wraz z działką siedliskową o pow. 0,5 ha, zaś z pojazdów mechanicznych niewykorzystywany już obecnie ciągnik rolniczy. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Dochodzone przez J. R. prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata dotyczy przyznania mu tego prawa w zakresie całkowitym, czego warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania - art. 245 § 2 w/z z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Osobie fizycznej może być także przyznane prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmujące zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego), co uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Dokonana w kontekście powyższych przesłanek analiza udzielonych przez J. R. informacji wskazuje na zasadność jego wniosku w zakresie częściowym, odnoszonym do całości związanych z jego udziałem w sprawie kosztów sądowych. Przyznanie tego zwolnienia podyktowane jest przede wszystkim nie najlepszą sytuacją finansową wnioskodawcy i jego matki, którzy mimo posiadania stałego źródła dochodów z pobieranych przez siebie świadczeń, wobec ponoszonych wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (utrzymaniem siebie i domu oraz leczeniem), nie byliby w stanie bez zagrożenia dla tych potrzeb wygospodarować niezbędnych środków finansowych na pokrycie całości kosztów postępowania. Wynika to także z wysokości kosztów sądowych, z których zwłaszcza wymagany na obecnym etapie wpis od skargi w zestawieniu z wykazanymi przez skarżącego dochodami należy uznać za stosunkowo duży. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że pozostałe koszty sądowe mogące wystąpić w przyszłości są już niższe, gdyż nie jest to jednak poziom przystający do możliwości płatniczych wnioskodawcy (najbardziej prawdopodobne z tych kosztów to opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji – odpowiednio 100 i 250 zł.). Uznając za zasadne zwolnienie wnioskodawcy od kosztów sądowych, stwierdzono jednocześnie brak uzasadnionych podstaw do uwzględnienia jego wniosku w części dotyczącej ustanowienia adwokata. Wynika to z istoty prawa pomocy jako instytucji wyjątkowej, spod zastosowania której – zwłaszcza w odniesieniu do prawa pomocy w zakresie całkowitym - generalnie wyłączone są wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i/lub dochody. Potwierdza to utrwalone w orzecznictwie sądowym stanowisko, że ma ono zastosowanie przede wszystkim wobec osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, np. względem bezrobotnych, pozbawionych ze względu na okoliczności życiowe jakichkolwiek środków do życia lub gdy środki te są bardzo ograniczone (tak m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2010 r. I OZ 819/10 i z dnia 19 października 2010 r. I OZ 789/10, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 12 maja 2010 r. I OZ 336/10); J. R. mimo subiektywnego przekonania o złej sytuacji materialnej i finansowej oraz ewentualnych przejściowych trudności finansowych do takich osób jednak się nie zalicza. Nie można przy tym pominąć rozbieżności w złożonych przez skarżącego oświadczeniach, przynajmniej częściowo rzutujących na wiarygodność udzielonych przez niego informacji. Dotyczy to zwłaszcza porównania średniej wysokości wyszczególnionych przez niego kwotowo wydatków, których suma (1876,50 zł.) jest większa od wykazanych przez niego dochodów swoich i matki (1751 zł.), przy braku wskazania źródeł pokrycia ich różnicy. Zwrócenia uwagi wymaga ponadto, że w wydatkach tych skarżący nie uwzględnił także wszystkich sygnalizowanych w uzasadnieniu wniosku PPF, w tym związanych z zakupem odzieży oraz kosztami swojego leczenia (za ponoszeniem tych ostatnich pośrednio przemawia stwierdzenie "jestem osobą schorowaną i wymagającą stałej opieki lekarskiej i leczenia w ośrodkach specjalistycznych"). Wyjątkowy charakter prawa pomocy i jego finansowanie ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie występują, nie mogą być one interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 30 sierpnia 2011 r. II GZ 404/11, nienależyte uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy stanowi o uznaniu, iż nie zostały wykazane przesłanki do jego przyznania. Skarżący nie może zasłaniać się niewiedzą w tym zakresie, gdyż niezależnie od obiektywnego wymogu wiarygodności i spójności udzielanych informacji, w większości z kilkunastu już wcześniej inicjowanych przez siebie przed WSA w Rzeszowie postępowań występował z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Skoro sprawa wszczęta obecnie wniesioną skargą jest jego kolejną, bez wątpienia znane mu są zasady jego przyznawania i nie sposób odmówić mu też świadomości, że takie działania wiążą się z poniesieniem określonych wydatków, a przez to wymogiem poczynienia na ich przynajmniej częściowe pokrycie chociaż niewielkich oszczędności. W sytuacji zatem, gdy przepisy normujące postępowanie sądowoadministracyjne nie ustanawiają wymogu reprezentowania strony przez fachowego pełnomocnika na żadnym jego etapie (wyjątek stanowi wymóg sporządzenia przez osoby uprawnione określonych środków zaskarżenia), ustanowienie dla J. R. adwokata wiązałoby się z nadużyciem instytucji prawa pomocy. Z tego względu uznano, iż zwolnienie go od kosztów sądowych będzie najbardziej adekwatne do jego sytuacji finansowej i w wystarczającym stopniu zabezpieczy jego interesy w sprawie objętej skargą, umożliwiając przede wszystkim jej merytoryczne rozpoznanie przez Sąd (bierze on z urzędu pod uwagę wszystkie uchybienia w postępowaniu przed organami administracji). W związku z powyższym, wobec niewykazania przez wnioskodawcę przesłanek przemawiających za pozytywnym załatwieniem wniosku w pełnym objętym nim zakresie, na podstawie art. 246 § 1 w związku z art. 245 § 2 i 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.