II SA/Rz 527/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki budynku gospodarczego postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. M. T. w sprawie ze skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym formularzu PPF zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych /z analogicznym wnioskiem wystąpił odrębnie jej mąż J. T., współskarżący/. Wskazała, że sytuacja materialna i finansowa nie pozwala jej na uiszczenie tych kosztów bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny. Zamieszkuje wraz z mężem oraz 2 wymagających stałej opieki synów (26 i 32 lata) o orzeczonych umiarkowanych stopniach niepełnosprawności. Posiadany majątek stanowi dom o pow. 100 m² wraz z 2,5-arową działką. Uzyskiwane dochody obejmują renty pobierane przez nią (700 zł. netto) i synów (po ok. 590 zł. netto) oraz rentę i wynagrodzenie za pracę męża (odpowiednio 900 i 1100 zł.). Koszty utrzymania domu wynoszą ok. 600 zł./m-c, zakup leków dla starszego syna (150 – 200 zł./m-c) oraz siebie i męża (200 zł./m-c). Należy także uwzględnić koszty dojazdów do lekarzy i rehabilitacji (ostatni z wyjazdów wyniósł łącznie 1200 zł.) oraz spłatę 2 pożyczek po 150 zł./m-c. Dołączone do wniosku załączniki (kserokopie) oprócz orzeczeń o niepełnosprawności obejmowały opłacone w maju i czerwcu 2013 r.: fakturę za energię elektryczną (364 zł.), gaz (86 zł.), rachunek za wywóz nieczystości (92 zł./2 m-ce), tv cyfrową (14,90 zł.). Ponieważ powyższe dane – przede wszystkim z uwagi na ich niezupełność co do ponoszonych wydatków - okazały się niewystarczające do kompleksowej oceny zdolności płatniczych skarżącej, została ona /wraz z mężem/ wezwana do: a) wyjaśnienia, z jakim uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania wiązałaby się dla nich konieczność jednorazowego opłacenia kosztów sądowych (jakich niezbędnych potrzeby życiowych nie mogliby w związku z tym zaspokoić), b) wskazania średniej wysokości miesięcznych wydatków przeznaczanych na zakup żywności, c) wskazania okresów czasowych, jakich dotyczyły płatności za załączone do wniosku kserokopie rachunków za energię elektryczną i gaz, d) wskazania dokładnej wysokości dochodów netto (tj. przypadających do wypłaty), e) wykazania wszystkich posiadanych przez siebie i domowników pojazdów mechanicznych (marka, rok prod.) oraz średnich miesięcznych wydatków związanych z ich utrzymaniem i eksploatacją, f) wyjaśnienia, kogo dotyczą i z jaką częstotliwością są ponoszone sygnalizowane wydatki na rehabilitację, g) korzystania ze wsparcia pomocy społecznej, h) przedłożenia wyciągów z posiadanych przez siebie i domowników rachunków bankowych za okres od 1 kwietnia 2013 r. do dnia wykonania wezwania, i) przedłożenia kserokopii rachunków /faktur potwierdzających wydatki związane z rehabilitacją (w przypadku systematycznego ich ponoszenia). Doręczone 26 czerwca 2013 r. M. T. i J. T. odrębne wezwania z zakreślonym 7-dniowym terminem do jego wykonania i wskazanym rygorem rozpoznania wniosków wyłącznie w oparciu o informacje zawarte w aktach sprawy (drukach PPF) pozostały bez odpowiedzi (ostatnim dniem terminu był 3 lipca 2013 r.) Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (tak w całości, jak i w części) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie tego warunku obciąża więc osobę wnioskującą, a kryterium ekonomiczne bazujące na sytuacji materialnej jej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym (uzyskiwanych dochodach, ponoszonych wydatkach, posiadanych składnikach majątkowych i zasobach finansowych) jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność osób fizycznych do poniesienia związanych ze sprawą kosztów. M. T. mimo zawartego w formularzu PPF wskazania, że opłacenie kosztów sądowych skutkowało będzie uszczerbkiem w niezbędnym utrzymaniu jej i rodziny, w żaden sposób nie wykazała zagrożenia tym uszczerbkiem. Mimo ujawnienia przez wnioskodawczynię źródeł dochodów i ich wysokości, zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie dało się wywieść z braku możliwości ich kwotowego porównania z wszystkimi wydatkami, stanowiącymi z reguły znaczące obciążenie domowego budżetu, w tym przeznaczanymi na zakup żywności i utrzymanie pojazdów mechanicznych (nie zostały one wogóle określone), opłatami za tzw. media i leczenie (nie zostały wskazane okresy, jakich dotyczyły przedłożone rachunki za energię elekr. i gaz oraz częstotliwość dodatkowych - poza zakupem leków - wydatków na rehabilitację). Okoliczności te mimo skierowanego do skarżącej wezwania nie zostały w pełni wyjaśnione, co skutkuje uzasadnionym przypuszczeniem, że brak odpowiedzi na wezwanie podyktowany jest najprawdopodobniej brakiem możliwości wykazania lub ukształtowanym w wyniku tego wezwania przekonaniem skarżącej, że nie spełnia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie dochodzonego prawa pomocy. W tym miejscu należy też dodatkowo podkreślić, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi nie korzystają wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz tylko służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb i to wyłącznie w niezbędnym do tego zakresie; co do zasady nie są do nich zaliczane koszty spłaty zaciągniętych zobowiązań finansowych – kredytów, pożyczek (tak m.in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12), utrzymania pojazdów mechanicznych, opłat za tv cyfrową (kablową). Udzielenie przez skarżącą odpowiedzi na skierowane do niej wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia i przedstawienia wskazanych dokumentów źródłowych (w tym zwłaszcza wyciągów z rachunków bankowych) pozwoliłoby w sposób nie budzący wątpliwości ocenić zasadność wniosku i w przypadku jej stwierdzenia, na przyznanie wnioskowanego prawa pomocy. Finansowanie prawa pomocy ze środków publicznych powoduje, że okoliczności decydujące o jego przyznaniu nie mogą budzić jakichkolwiek wątpliwości, a jeżeli takie wystąpią, nie mogą być interpretowanie na korzyść osoby wnioskującej i podlegają wyjaśnieniu w trybie art. 255 wskazanej ustawy. Odmowa lub faktyczny brak udzielenia tych informacji powoduje, że strona musi się liczyć z niekorzystnym dla siebie załatwieniem wniosku, co potwierdza m.in. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r. I OZ 182/12, stosownie do którego brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 P.p.s.a. skutkuje odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Ubocznie zwrócenia uwagi wymaga, że w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw (art. 200 P.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3, art. 255 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.