II SA/Rz 534/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. J. K. w terminie do opłacenia wpisu w wysokości 500 zł. od wniesionej przez siebie skargi na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...], wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym na obowiązującym osoby fizyczne w postępowaniu sądowoadministracyjnym formularzu PPF wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu wskazała na swój wiek (72 lata), samotne zamieszkiwanie (wdowa) oraz wydatki związane z leczeniem, spłatą pożyczki (10 rat po 500 zł.) i utrzymaniem domu (opłaty za gaz, energię elektr., wodę, zakup opału). Wg zawartego we wniosku oświadczenia, posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 80 m² wraz z zabudowaniami gospodarczymi oraz nieruchomością rolną o pow. 1,52 ha. Utrzymuje się z emerytury /renty w wysokości 2331 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Zwolnienie od kosztów sądowych (składają się na nie opłaty sądowe: wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków) wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – określanej dalej jako P.p.s.a. Wg wskazanej regulacji kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na stronie wnioskującej. J. K. warunku tego nie spełniła, a złożony przez nią wniosek w żaden sposób nie potwierdza jej trudnej sytuacji materialnej i nie wykazuje związku między poniesieniem związanych ze sprawą kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla jej koniecznego utrzymania. Mimo że jest ona osobą samotną i niezależnie od wydatków związanych tylko z jej osobą (zakup żywności, lekarstw) obciążają ją w całości koszty utrzymania domu, to jednak uzyskiwane przez nią dochody czynią złożony wniosek niezasadnym. Stałe dochody w wysokości ponad 2300 zł. miesięcznie nawet względem osoby samotnie gospodarującej nie mogą być one uznane za niskie i niosące w opisanej sytuacji konieczność udzielenia wnioskodawczyni dodatkowego wsparcia ze strony Państwa, na co nie bez wpływu pozostają także w pełni zaspokojone jej potrzeby mieszkaniowe oraz brak innych osób na jej utrzymaniu. Dochody te w odniesieniu do jednej osoby bez wątpienia pozwalają na pokrycie wszystkich jej niezbędnych potrzeb życiowych, zwłaszcza że jak wynika z przytoczonej powyżej regulacji, kryterium odniesienia przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie prawa pomocy stanowi związany z poniesieniem kosztów sądowych (kosztów postępowania) uszczerbek w koniecznym utrzymaniu, a nie potencjalne zagrożenie dla zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków. O ile więc w przypadku skarżącej jest to wogóle niezbędne, jest ona zobowiązana do rezygnacji z wydatków nie mających charakteru bezwzględnie koniecznego i ograniczenia pozostałych (nawet służących zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych) do niezbędnego minimum. Uznając w opisanej sytuacji nie budzącą wątpliwości możliwość jednorazowego poniesienia przez wnioskodawczynię związanych ze skargą kosztów sądowych, nie stwierdzono tym samym potrzeby wzywania jej do złożenia dodatkowego oświadczenia w zakresie kwotowego określenia ponoszonych przez nią wydatków. Wyraźnego odrębnego ustosunkowania wymaga jednak sygnalizowana przez J. K. w uzasadnieniu wniosku PPF okoliczność spłaty rat pożyczkowych. Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądowym poglądem, brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (kredyty, pożyczki) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi - obowiązkiem ponoszenia ustawowych kosztów sądowych (m. in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Kredyty /pożyczki zaciągane są na zaspokojenie własnych potrzeb, przy czym sam fakt ich udzielenia danej osobie pośrednio odzwierciedla badaną w toku ustalania jej zdolności kredytowej możliwość ich spłaty niezależnie od innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Gdyby przyznać takim zobowiązaniom priorytet względem kosztów sądowych i pierwszeństwo w ich spłacie, zawsze wystąpiłyby jakieś potrzeby, którym w subiektywnym ujęciu osoby wnioskującej należałoby by przypisać miano absolutnie niezbędnych i ważniejszych od kosztów sądowych. Powyższe w wyraźny sposób rzutuje na pozytywną ocenę możliwości płatniczych skarżącej i jej zdolności do opłacenia związanych ze sprawą kosztów sądowych; do najbardziej prawdopodobnych oprócz związanego z wniesieniem skargi wpisu należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi (100 zł.) i wpis od skargi kasacyjnej w przypadku kwestionowania wyroku sądu I instancji (250 zł.). Wymóg opłacenia kosztów sądowych bez wątpienia stanowi pewne obciążenie dla domowego budżetu a wydatki z nimi związane można by przeznaczyć na inne cele, niemniej nie uzasadnia to przyznania zwolnienia od nich uzależnionego tylko od złożenia stosownego wniosku. Analizowana sytuacja wyłącza dopuszczalność zwolnienia J. K. z ustawowego obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie; statuuje go art. 199 P.p.s.a. i rozciąga się on na wszystkie osoby posiadające jakiekolwiek środki majątkowe i dochody (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04), które to kryterium skarżąca spełnia. Ubocznie już należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni na regulację art. 200 P.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Skoro zatem ocena złożonego przez skarżącą wniosku nie wykazuje podstaw do jego uwzględnienia, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 i art. 258 § 2 pkt 7 powołanej ustawy orzeczono jak w sentencji postanowienia.