II SA/Rz 534/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi J. J. na czynność Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie z dnia 4 marca 2024 r. nr Re - 339/24 w przedmiocie odmowy zmiany liczby przypisanych punktów karnych w ewidencji kierowców I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Komendanta Wojewódzkiego Policji w Rzeszowie na rzecz skarżącego J. J. kwotę 697 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi JJ jest czynność [...] Wojewódzkiego Komendanta Policji w [...] (dalej zwany Komendantem) z dnia [...] marca 2024 r., nr [...], podjęta w przedmiocie odmowy zmiany liczby przypisanych skarżącemu punktów karnych w ewidencji kierowców naruszających przepisy ruchu drogowego. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: wnioskiem w dacie wpływu 28 luty 2024 r. skarżący zwrócił się do Komendanta o usunięcie punktów karnych przyznanych na jego rzecz za naruszenie przepisów ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1251; zwana dalej P.r.d.), w liczbie 25 punktów karnych w sytuacji, gdy na mocy prawomocnych wyroków Sądu Rejonowego w [...] został już ukarany w oparciu o przepisy kodeksu wykroczeń oraz kodeksu karnego za popełnione zdarzenia jak również wykonał orzeczony wyrokiem karnym środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na okres 1 roku. Według wnioskodawcy, przyznane mu w ewidencji punkty są rażąco wygórowane w stosunku do popełnionych wykroczeń co prowadzi do podwójnego ukarania. W uzasadnieniu tego wniosku podkreślono także, że sytuacja osobista i materialna wnioskodawcy jest trudna, zaś prawo jazdy jest mu potrzebne do pracy oraz codziennego życia. Z uwagi na wiek będzie miał trudności z ponownym zdaniem prawa jazdy na czym szczególnie ucierpi jego żona, którą się opiekuje się i regularnie wozi do lekarza. Przyznanie 25 punktów karnych po długim czasie od zdarzenia jest dla niego szczególnie surowe i niesprawiedliwe. Wniosek ten został poprzedzony skierowaniem do Starosty [...] przez Komendanta pisma o kontrolne sprawdzenie kwalifikacji skarżącego jako kierowcy oraz o skierowanie skarżącego na badanie psychologiczne. Organ Policji odpowiadając na prośbę Strony o wykreślenie punktów karnych w piśmie z dnia [...] marca 2024 r. o nr [...], wyjaśnił wnioskodawcy, że przedmiotowe naruszenia zostały zakwalifikowane jako przestępstwo z art. 178a § 1 K.k. (15 punktów) oraz wykroczenie z art. 86 § 2 K.w. (10 punktów). Naruszeniem wpisywanym do ewidencji w myśl § 1 ust. 2 rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 września 2023 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1857; zwane dalej rozporządzeniem), jest każde naruszenie przepisów ruchu drogowego popełnione przez osobę uprawnioną do kierowania pojazdem silnikowym lub motorowerem. W tym stanie prawnym nie ma podstaw do usunięcia jak i skorygowania punktów przypisanych do naruszeń i tym samym wniosek o usunięcie punktów karnych jest bezzasadny. Nie należy odczytywać przepisów o punktach wpisanych do ewidencji jako powtórnej penalizacji za popełnione wykroczenie lub przestępstwa. W myśl uzasadnienia w/w rozporządzenia ewidencja kierujących naruszających przepisy ruchu drogowego realizuje cel polegający na dyscyplinowaniu i wdrażaniu kierujących do przestrzegania przepisów prawa ruchu oraz zapobieganiu wielokrotnemu naruszaniu tych przepisów w przyszłości. W skardze do WSA na opisaną czynność Komendanta z dnia [...] marca 2024 r. w przedmiocie odmowy zmiany przypisanej skarżącemu liczby punktów karnych w ewidencji kierujących pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. zaskarżył w całości czynność Komendanta podjętą w przedmiocie odmowy zmiany liczby przypisanych punktów karnych w ewidencji kierowców. Strona zarzuciła Organowi naruszenie § 3 pkt 5, § 3 i 6, § 7 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz naruszenie art. 2 i art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. Strona mając na uwadze powyższe zarzuty wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności, względnie uchylenie tejże czynności i zasądzenie od Organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżący został skazany za przestępstwo z art. 178a § 1 K.k. wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] o sygn. akt [...] oraz wyrokiem tegoż Sądu w sprawie o wykroczenie z art. 86 § 2 K.w. sygn. akt [...]. Oba wyroki na dzień podjęcia czynności przez Organ stały się prawomocne. Wg skarżącego czynność Komendanta jest błędna, co potwierdza wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 września 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 502/23, LEX. Argumentacja, jaka posłużyła Sądowi w Białymstoku do uwzględnienia skargi w przytoczonym orzeczeniu wprost znajduje zastosowanie przedmiotowej sprawie. W sprawie będącej przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu w Białymstoku analogicznie jak w sprawie niniejszej doszło do skazania skarżącego za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. oraz za wykroczenie z art. 86 § 2 K.w.. Przepisy w oparciu, o które przyznano skarżącemu punkty karne są sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawa wyrażoną w Konstytucji RP bowiem powodują podwójną penalizację za czyn, za które skarżący został już ukarany. W odpowiedzi na skargę Komendant wniósł o oddalenie skargi w całości. Zdaniem Organu przypisywanie do popełnionych przez kierowcę naruszeń punktów karnych nie może być postrzegane jako powtórne karanie sprawcy. Ewidencja kierujących oraz wpisany w nią system punktowy z założenia jest zbiorem informacji o kierowcy, umożliwiający jednoznaczne i obiektywne stwierdzenie istnienia wątpliwości co do posiadanego zakresu wiedzy, zdolności praktycznego stosowania przepisów drogowych i możliwości psychofizycznych niezbędnych do bezpiecznego kierowania pojazdem. Przekroczenie określonego z góry limitu punktów powoduje zweryfikowanie umiejętności kierowcy i aberracją jest założenie, że skierowanie kierowcy na egzamin sprawdzający kwalifikacje jest powtórnym ukaraniem sprawcy wykroczenia lub przestępstwa. Absurdem jest tłumaczenie przyczyny zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym faktem popełnienia formalnego przestępstwa kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości. Stan nietrzeźwości zakwalifikowany w tym przypadku jako czyn przestępczy mógł jedynie stanowić istotną okoliczność obciążającą i wpływającą na możliwość znacznego zaostrzenia kary za popełnione wykroczenie. Nieuprawnione jest zrównywanie działania systemu punktowego z rozstrzygnięciami wydawanymi przez właściwy organ, który orzeka w sprawie kar i środków karnych. Policja i każdy organ stojący na straży przestrzegania bezpieczeństwa jego obywateli nie może pozostać obojętny na szkody, jakie na co dzień wyrządzają nietrzeźwi kierowcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje: Skarga została uwzględniona przez Sąd z przyczyn w niej podanych. Wstępnie wyjaśnić należy, że Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności przyjdzie wyjaśnić, że przedmiot skargi w postaci pisma Komendanta stanowiącego odpowiedź na prośbę skarżącego o skorygowanie wpisu punktów karnych do ewidencji kierujących naruszających przepisy ruchu drogowego stanowi w świetle utrwalonego w tym względzie orzecznictwa sądowego czynność odpowiadającą normie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Zatem tego rodzaju czynności podlegają z mocy tej regulacji kognicji sądu administracyjnego (zob. wyrok NSA z 17 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2114/13, postanowienie NSA z 3 września 2014 r. I OSK 1968/14, wyrok WSA w Poznaniu z 13 września 2017 r., sygn. IV SA/Po 538/17, opubl. w LEX). Wobec takiej kwalifikacji wspomnieć też należy o treści art. 146 § 1 P.p.s.a., która określa sposób uwzględnienia przez Sąd skargi na akty i czynności wyróżnione w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.: sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4-4b, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą, opinię, o której mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, lub odmowę wydania tych opinii albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W skardze a uprzednio w pismach kierowanych do Komendanta Skarżący podnosi, że przypisanie mu 25 punktów w ewidencji kierujących prowadzonej przez Organ, jest wyrazem niedozwolonego w demokratycznym państwie prawnym dwukrotnego karania za popełnienie tego samego czynu zakazanego ustawą. Według niekwestionowanego stanu faktycznego, skarżący został bowiem skazany mocą prawomocnych wyroków za przestępstwo zdefiniowane w art. 178a § 1 K.k. oraz wykroczenie opisane w art. 86 § 1 K.w. W świetle art. 178a § 1 K.k. kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Natomiast według art. 86 § 1 K.w., kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub strefie ruchu, nie zachowując należytej ostrożności, powoduje zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, podlega karze grzywny. W myśl art. 86 § 2 K.w. kto dopuszcza się wykroczenia określonego w § 1, znajdując się w stanie po użyciu alkoholu lub podobnie działającego środka, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny w wysokości nie niższej niż 2500 złotych. Na tej podstawie Komendant powołując się na § 3 ust. 2 rozporządzenia przypisał w ewidencji skarżącemu sumę punktów za każde z tych potwierdzonych przez Sąd Rejonowy naruszeń w łącznej liczbie 25 punktów. Sąd oceniając legalność działania Komendanta zobligowany był zważyć, że na mocy art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1210), kierowca lub osoba posiadająca pozwolenie na kierowanie tramwajem, która kierując pojazdem popełniła naruszenie przepisów ruchu drogowego stwierdzone mandatem karnym, prawomocnym wyrokiem sądu lub orzeczeniem organu orzekającego w sprawie o naruszenie w postępowaniu dyscyplinarnym, otrzymuje punkty odpowiadające temu naruszeniu z dniem uprawomocnienia się rozstrzygnięcia. Natomiast w myśl istotnego dla kontekstu tej sprawy art. 98 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami, w przypadku jednoczesnego popełnienia kilku naruszeń przez osobę, o której mowa w ust. 1, punkty im odpowiadające sumuje się. Jeżeli suma punktów odpowiadających naruszeniom przekracza 15, osoba ta otrzymuje 15 punktów. WSA ma świadomość, że art. 98 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami w momencie podjęcia zaskarżonej czynności nie miał zastosowania. Otóż pierwotnie według art. 139 pkt 3 ustawy o kierujących pojazdami przepis art. 98 miał wejść w życie z dniem 4 czerwca 2018 r. Tymczasem w dniu 4 czerwca 2018 r. weszła w życie kolejna nowelizacja dokonana ustawą z dnia 9 maja 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 957; zwana dalej ustawą o zmianie). W art. 14 ust. 1 ustawy o zmianie postanowiono, że do czasu wdrożenia rozwiązań technicznych umożliwiających przekazywanie danych na zasadach określonych w art. 100aa-100aq ustawy - Prawo o ruchu drogowym, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, przepisów art. 13 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 43 ust. 2 pkt 4, art. 44 ust. 3 pkt 2, art. 67 ust. 2 pkt 2, art. 82 ust. 1 pkt 4 lit. c, art. 98, art. 99 ust. 1 pkt 3 lit. c i pkt 4 oraz ust. 2 pkt 1 lit. b i ust. 3, art. 102 ust. 1b, art. 103 ust. 1 pkt 2 i 3 i ust. 2, art. 124 ust. 7, art. 125 pkt 10 lit. g i pkt 16 oraz przepisów rozdziału 14 ustawy o kierujących pojazdami nie stosuje się. Minister właściwy do spraw informatyzacji ogłasza w swoim dzienniku urzędowym oraz na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej komunikat określający termin wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w ust. 1. Komunikat ogłasza się w terminie co najmniej 3 miesięcy przed dniem wdrożenia rozwiązań technicznych określonym w tym komunikacie – art. 14 ust 2 ustawy zmieniającej. W konsekwencji do dnia wdrożenia rozwiązań technicznych, o których mowa w art. 14 ust. 1 ustawy nowelizującej, nie można stosować przepisu art. 98 ustawy o kierujących pojazdami. Przepis art. 98 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami nie obowiązywał zarówno w dniu 7 października 2022 r. czyli w czasie zdarzenia drogowego, jak i w dniu podjęcia przez Organ zaskarżonej czynności - [...] marca 2024 r. Sąd stwierdza, że komunikat Ministra, do którego odsyła art. 14 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej nie został ogłoszony także na dzień orzekania. Pomimo, iż formalnie art. 98 ust. 3 ustawy kierujących pojazdami nie obwiązuje, to jego treść nie może być zupełnie obojętna dla procesu odkodowania znaczenia przepisów stanowiących podstawę negatywnych dla strony działań Komendanta, czyli § 3 ust. 6 rozporządzenia. Należało tu zważyć, iż wyraźną intencją ustawodawcy formułującego treść art. 98 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami było ustanowienie górnej bariery liczby punktów przypisywanych kierowcy w ewidencji z tytułu jednoczesnego popełnienia kilku naruszeń przepisów ruchu drogowego. Powyższa regulacja ustawowa nie może być wobec strony stosowana wyłącznie z powodów technicznych, czyli uwarunkowań o charakterze informatycznym, które nie zostały dopełnione przez szereg lat przez organy administracji publicznej. Kierujący pojazdami w demokratycznym państwie prawnym respektującym zasadę pewności prawa nie powinni ponosić negatywnych konsekwencji opieszałości instytucji Państwa w materii, od której uzależniono stosowanie przepisów poszerzających sferę publicznoprawnych uprawnień obywatela. Z treścią art. 98 ust. 3 ustawy o kierujących pojazdami spójny jest powoływany w skardze przepis § 3 ust. 6 rozporządzenia, który pozwala przypisać kierowcy wyłącznie punkty za naruszenie przepisów o ruchu drogowym kwalifikowane do większej liczby punktów, w przypadku gdy stwierdzono, że ten kierowca jednocześnie popełnił co najmniej dwa naruszenia, gdzie pierwsze z nich spowodowało zagrożenie w ruchu. Przepis ten stanowi: Jeżeli kierujący spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, do ewidencji wpisuje się naruszenie oznaczone w załączniku nr 1 do rozporządzenia kodem A 02 albo A 06 oraz zawarte w załączniku nr 1 do rozporządzenia naruszenie będące przyczyną spowodowania zagrożenia. Punkty przypisuje się wyłącznie za naruszenie, któremu odpowiada większa ich liczba, a jeżeli jest ona równa - za naruszenie oznaczone kodem A 02 albo A 06. Z treści prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. o sygn. [...], którego odpis złożono w toku rozprawy przed WSA, wynika że dnia 7 października 2022 r. skarżący będąc w stanie nietrzeźwości spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Zdaniem Sądu Rejonowego stan nietrzeźwości spowodował, że JJ nie był w stanie utrzymać właściwego toru jazdy i panować nad samochodem. Zatem w tej sytuacji ma rację Skarżący podnosząc, że Organ prowadzący ewidencje winien kierować się treścią § 3 ust. 6 rozporządzenia, a nie § 3 ust. 2 tego aktu, co powoduje że winien był wpisać oba naruszenia, jednak punkty karne przypisać wyłącznie za naruszenie któremu odpowiadała większa ich liczba. Nie ulega wątpliwości, że dla naruszenia polegającego na kierowaniu pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego i kodzie A05 prawodawca przewidział większą liczbę punktów, bo 15, niż dla naruszenia o kodzie A06 czyli naruszenia polegającego na spowodowaniu zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym, w którym nie doszło do naruszenia czynności narządu ciała oraz rozstroju zdrowia – 10. Zatem podjęta przez skarżony Organ czynność z dnia [...] marca 2024 r. wyrażająca odmowę skorygowania przypisanej skarżącemu liczby punktów doprowadziła do naruszenia powołanych w skardze przepisów w tym przede wszystkim § 3 ust. 6 rozporządzenia. Ten przepis wyprzedzał w myśl reguły kolizyjnej lex specialis derogat legi generali, § 3 ust. 2 rozporządzenia, na który powołuje się Komendant. Przyjęte stanowisko odpowiada poglądom prawnym wyrażonym przez WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 12 września 2023 r. o sygn. II SA/Bk 502/23, LEX, które skład orzekający w całości podziela i uznaje za własne. Trafnie w powyższym judykacie uznaje się, iż odnośnie przypadku z art. 86 § 2 k.w. i art. 178a § 1 k.k. wskazać trzeba, że wyrazem eliminowania podwójnej karalności jest niemożność orzeczenia środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na zasadzie kodeksu wykroczeń, bowiem środek ten przewidziano wyłącznie dla wykroczenia z art. 86 § 1 k.w. Skoro więc takie jak wyżej wskazano zasady eliminowania podwójnej karalności występują w postępowaniu karnym i w sprawach o wykroczenia, to mimo że mamy do czynienia z postępowaniem administracyjnym - sąd nie widzi podstaw do podwójnego karania punktami karnymi (de facto: sumowania tych punktów) za popełnienie (w tym samym czasie, miejscu) za popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. i wykroczenia z art. 86 § 2 k.w. Byłoby to działaniem na niekorzyść strony w sytuacji, gdy podstaw ku temu nie daje § 3 ust. 6 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 15 września 2022 r. w sprawie ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1951) - który należy tak zinterpretować, aby nie prowadził do nadmiernego ograniczania korzystania z konstytucyjnych wolności i praw. Zresztą takie jak wyżej założenie, ograniczające sankcje administracyjne w postaci punktów karnych, przyświeca również co do zasady ustawodawcy (art. 98 ust. 3 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami), tyle że czeka na stosowne wdrożenie. Wobec potwierdzenia naruszenia prawa dokonanego zaskarżonym działaniem Komendanta, WSA na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Natomiast na podstawie art. 200 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 z późn. zm.), sąd w pkt II wyroku zasądził od organu na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego na które to złożył się wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa (17 zł).