II SA/Rz 537/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku U. N. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania o ustalenie odszkodowania postanawia odmówić przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. U. N. w terminie do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł. od wniesionej przez siebie skargi, złożonym na obowiązującym formularzu PPF wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wniosła o przyznanie jej zwolnienia od kosztów sądowych. Wg uzasadnienia wniosku oraz zawartego w nim i złożonego w wyniku wezwania dodatkowego oświadczenia oraz dołączonych załączników (kserokopii), skarżąca (80 lat) prowadzi 1-osobowe gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego wartościowego majątku ani oszczędności, zamieszkuje w domu stanowiącym własność przebywającej za granicą córki. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1594 zł. /kwota netto/, z której na zakup żywności, środków czystości i higieny przeznacza ok. 350 zł., na spłatę pożyczek zaciągniętych na remont domu (w czerwcu 2012 r.) oraz zakup lodówki (w kwietniu 2013 r.) – odpowiednio 220 i 180 zł., koszty leczenia – ok. 400 zł., zakup karmy dla 3 kotów – 150 zł., opłaty za telefon stacjonarny i komórkowy – ok. 40 i 25 zł. oraz tv kablowej – 62 zł. /wydatki miesięczne/, na opłaty za energię elektryczną i gaz – ok. 70 i 150 zł. /co 2 m-ce/, a także na podatek od nieruchomości – 118 zł. i dodatkowe ubezpieczenie na życie – 102 zł. /co 3 m-ce/, ponosi także inne doraźne wydatki, w tym związane z remontami domu. Stan rachunku bankowego wnioskodawczyni na 10 czerwca 2013 r. wynosił 578 zł. Rozpoznając złożony wniosek stwierdzono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy dla osoby fizycznej jest zapewnienie osobie wnioskującej prawa do sądu w sytuacji, gdy z przyczyn od siebie niezależnych nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wniosek U. N. o zwolnienie od kosztów sądowych wchodzi w zakres częściowego prawa pomocy, którego przyznanie osobie fizycznej uzależnione jest od wykazania przez nią braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny – art. 245 § 3 w/z z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z powyższym, kryterium finansowo - majątkowe jest jedynym, na podstawie którego ocenia się zdolność do poniesienia tych kosztów, a którego wykazanie ciąży na osobie wnioskującej. Z kontekstu udzielonych przez U. N. informacji nie wynika zależność pomiędzy poniesieniem przez nią związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych a zagrożeniem uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania. Prawo pomocy - określane też jako prawo ubogich - nie jest instytucją służącą zabezpieczeniu czy poprawie stanu majątkowego i ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej, którego to warunku wnioskodawczyni bez wątpienia nie spełnia; zgodnie z postanowieniem NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., sygn. akt OZ 862/04, obowiązek ponoszenia kosztów postępowania generalnie dotyczy każdej osoby posiadającej jakiekolwiek środki majątkowe i dochody. Skarżąca ma w pełni zabezpieczone potrzeby mieszkaniowe oraz stałe i do tego nie najniższe względem jednej osoby źródło dochodów, umożliwiające jej pokrycie wszystkich obciążających ją wydatków. Mimo że dokonane wyliczenie świadczy o względnej równowadze przedstawionych przez nią wydatków z tymi dochodami, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że w związku z wymogiem poniesienia kosztów sądowych zagrożone jest zaspokojenie jej niezbędnych potrzeb życiowych. Za w pełni wiarygodne nie jawi się zawarte w dodatkowym oświadczeniu jej stwierdzenie, że wymagana tytułem wpisu sądowego kwota 200 zł. znacznie uszczupliłaby jej i tak dosyć ograniczone potrzeby życiowe (oprócz wpisu do najbardziej prawdopodobnych kosztów, które mogą /nie muszą/ wystąpić w przyszłości należy opłata kancelaryjna od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w przypadku oddalenia skargi oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia od wyroku Sądu I instancji - w niniejszej sprawie obydwie w wysokości po 100 zł.). Przede wszystkim należy zwrócić uwagę skarżącej, że z pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (kosztami postępowania) korzystają nie wszystkie normalnie ponoszone wydatki, lecz wyłącznie najważniejsze, służące zaspokajaniu wyłącznie podstawowych potrzeb życiowych, jak zakup żywności, podstawowe opłaty związane z utrzymaniem domu lub mieszkania, koszy leczenia. W jej przypadku za takie należy więc uznać te przeznaczane na zakup żywności, środków czystości i higieny (ok. 350 zł./m-c), koszty leczenia (ok. 400 zł./m-c), opłaty za energię elektryczną i gaz – ok. 70 i 150 zł./co 2 m-ce oraz telefony (wiek i stan zdrowia skarżącej może wymuszać na niej tę formę kontaktu, ułatwiając bieżące funkcjonowanie). Wszystkie pozostałe wydatki nie mające takiego charakteru osoba wnioskująca ma obowiązek co najmniej ograniczyć celem poczynienia stosownych oszczędności, a gdyby okazało się to niewystarczające, wręcz zaniechać. W jej przypadku – o ile pewne zrozumienie – mogące jednak co najwyżej częściowo uzasadniać złożony wniosek - budzą wydatki związane ze spłatą pożyczki na zakup lodówki i drobnymi bieżącymi naprawami, to za służące zaspokajaniu koniecznych potrzeb życiowych nie mogą być uznane pozostałe przez nią wymienione, mimo że wg subiektywnego przekonania skarżącej mogłyby się wydawać jako spełniające to kryterium. Należą do nich wydatki związane z dodatkowym ubezpieczeniem na życie, zakupem karmy dla kotów (skoro zwierzęta te zostały u niej pozostawione przez córkę i wnuki, tym bardziej powinni oni zapewnić środki na ich utrzymanie), opłatą za tv kablową czy spłatą pożyczki na remont domu /zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym - m. in. postanowienia NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09 i z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12 - brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (tj. kredytom, pożyczkom) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w tym ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Dodatkowo należy zauważyć, że sytuacja w której skarżąca nie jest właścicielką domu w którym zamieszkuje (swój udział w nim darowała córce w 2010 r.), zajmuje tylko jego część (I piętro) i ponosi opłaty za tzw. media, nie może uzasadniać – przynajmniej w kontekście zasad przyznawania prawa pomocy – całkowitego wyłączenia właściciela i przerzucania na nią całości kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości (w tym wymienionych przez nią obciążeń podatkowych) i remontami budynku (zwłaszcza tych o charakterze generalnym, jak sygnalizowana przez nią wymiana rur wodociągowych). Rodzaj i charakter tych wydatków nie uzasadnia przyznania im pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego, gdyż przyjmując tok myślenia zaprezentowany przez skarżącą, zawsze możnaby wytypować jakieś wydatki, które dla osoby wnioskującej będą miały względem tych kosztów priorytetowe znaczenie. W opisanej sytuacji należy więc stwierdzić zdolność wnioskodawczyni do opłacenia związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych. Ich wysokość jawi się jako w pełni adekwatna do jej aktualnych możliwości finansowych, mimo subiektywnego przekonania skarżącej o dotykających ją trudnościach i braku możliwości poniesienia wszystkich potencjalnie planowanych wydatków. Ubocznie należy zwrócić uwagę wnioskodawczyni na regulację art. 200 powołanej ustawy, zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Z tej przyczyny, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 oraz art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.