II SA/Rz 621/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Robert Sawuła Sędziowie NSA Maria Piórkowska WSA Joanna Zdrzałka /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. T. na akt Starosty [...] z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za kartę pojazdu uchyla zaskarżony akt i stwierdza, że skarżącemu A. T. przysługuje uprawnienie do zwrotu części opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł /słownie: czterysta dwadzieścia pięć złotych/ wydaną dla samochodu osobowego DAIHATSU CHARADE nr rejestracyjny [...]. II SA/Rz 621/10 U Z A S A D N I E N I E Pismem z dnia [...] maja 2010 r. A. T. zwrócił się do Starostwa Powiatowego o zwrot kwoty 425 zł stanowiącej nadpłatę za wydanie karty pojazdu dla samochodu osobowego marki DAIHATSU CHARADE nr rej. [...], zarejestrowanego w dniu [...].11.2004 r.. Wskazał, że przy rejestracji tego pojazdu wpłacił kwotę 500 zł zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Natomiast Trybunał Konstytucyjny zakwestionował ww. rozporządzenie, które zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu. Aktualnie wysokość opłaty wynosi 75 złotych, w związku z czym wnosi o zwrot nadpłaconej kwoty wraz z odsetkami. W odpowiedzi na ww. wniosek, udzielonej pismem z dnia [...] maja 2010 r., nr [...] Starosta odmówił zwrotu żądanej kwoty wyrażając pogląd, iż opłata została pobrana zgodnie z obowiązującymi w dniu rejestracji pojazdu przepisami. Wskazano, iż sprowadzony z zagranicy samochód marki DAIHATSU CHARADE został zarejestrowany w Starostwie Powiatowym w dniu [...].11.2004 r., a obowiązek pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu wynikał z art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz § 1 ust. 1 pkt 3 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzoru dokumentów w tych sprawach (Dz. U. z 2007 r. Nr 137, poz. 968). Wysokość opłaty określona zaś została w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310). Wprawdzie Trybunał Konstytucyjny uznał przepis ten za niezgodny z Konstytucją (wyrok z dnia 17.01.2006 r., publ. Dz. U. z 2006 r. Nr 15, poz. 119) jednakże stwierdził jednocześnie, iż przepis ten traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Zatem opłata została prawidłowo pobrana i brak podstaw do zwrotu jej części. Pismem z dnia [...] maja 2010 r. A. T. wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa polegającego na odmowie zwrotu żądanej kwoty w wysokości 425 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia [...].11.2004 r. Organ ustosunkował się do tego wezwania w piśmie z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], odmawiając zwrotu kwoty 425 zł tytułem części opłaty za wydanie karty pojazdu i powtarzając uprzednio wyrażone stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazano, że Starostwo Powiatowe nie może odpowiadać za niezgodność rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28.07.2003 r. z Konstytucją, bowiem nie było autorem tego aktu. Powołując się na stanowisko Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego odnośnie odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu, organ wskazał, iż ma on prospektywny charakter, tj. przepis uznany za niekonstytucyjny pozostaje w systemie prawa do chwili upływu terminu określonego przez Trybunał, a organy do tego czasu winny stosować ten przepis. W przedmiotowej sprawie utrata mocy obowiązywania przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28.07.2003 r. odroczona została do dnia 1 maja 2006 r. Zatem brak podstaw do zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu. Na pismo to skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożył A. T. Skarżący przytoczył stan faktyczny sprawy, akcentując fakt, iż przy złożeniu wniosku o zarejestrowanie samochodu m-ki DAIHATSU CHARADE zobowiązany był uiścić opłatę za wydanie karty pojazdu. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r., sygn. U 6/04 orzekł, iż opłata z tytułu wydania karty pojazdu przekraczająca kwotę 75 zł jest nienależna jako sprzeczna z Prawem o ruchu drogowym i Konstytucją. Aktualnie nowa opłata wynosi 75 złotych, stąd zwrócił się o zwrot nadpłaconej części. W odpowiedzi na skargę Starosta wniósł o jej oddalenie, podnosząc, że pobranie przez organ opłaty za kartę pojazdu w kwocie 500 zł, związanej z pierwszą rejestracją pojazdu nie było wynikiem uznaniowego i swobodnego działania organu lecz oparte było na ogólnie obowiązującym przepisie prawa. Działanie organu rejestracyjnego było niezawinione i zgodne z prawem, pobrana zaś opłata nie była nienależna. Starosta wskazał, że wprawdzie legalność rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28.07.2003 r. została zakwestionowana, jednak Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17.01.2006 r. odroczył termin utraty mocy obowiązującej przepisów do dnia 1 maja 2006 r. Zatem do tego dnia nakładanie i pobieranie opłat za kartę pojazdy w wysokości 500 zł było zgodne z prawem, a organ rejestracji działał na podstawie i zgodnie z obowiązującym prawem. Starosta podkreślił, iż nie może ponosić odpowiedzialności za wydanie przez Ministra aktu normatywnego niezgodnego z ustawą czy Konstytucją. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a jedynym jej kryterium, o ile ustawy nie stanowią inaczej, jest legalność czyli zgodność z prawem. Zgodnie z art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a kontrola ta obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące określonego uprawnienia lub obowiązku. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest akt (pismo z dnia [...] maja 2010 r.) Starosty, wydany na skutek wniosku A. T., odmawiający zwrotu części opłaty za kartę pojazdu w wysokości 425 zł. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, głównie za sprawą uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt IOPS 3/07, ONSAiWSA 2008/2/21, przesądzony został pogląd, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Uzasadniając takie stanowisko NSA wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji publicznej w drodze decyzji. Obowiązek uiszczenia opłaty ma charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa, a organ jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, przy czym nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej. Dalej NSA wskazał, że odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu, organ odnosi się do obowiązku wynikającego z przepisu prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które nie są decyzją lub postanowieniem, na które jednak przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a.. Wniesienie skargi w oparciu o ten przepis wymaga zachowania trybu określonego w art. 52 § 3 P.p.s.a., tj. uprzedniego wezwania na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sposób liczenia 30 – dniowego terminu do wniesienia takiej skargi został wskazany w art. 53 § 2 P.p.s.a. Skarżący terminu tego dochował, wzywając Starostę do usunięcia naruszenia prawa pismem złożonym [...].05.2010 r., po wydaniu w dniu [...].05.2010 r. aktu Starosty odmawiającego zwrotu części opłaty, a następnie składając w dniu [...].06.2010 r. skargę. W świetle poczynionych wcześniej wywodów, Starosta prawidłowo zastosował tryb rozstrzygnięcia kwestii zwrotu nadpłaconej części opłaty za wydanie karty pojazdu, kierując pismo, będące aktem organu. Przechodząc do jego merytorycznej oceny stwierdzić należy, że uprawnienie skarżącego do zwrotu nadpłaconej części opłaty za wydanie karty pojazdu zostało de facto przesądzone wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17.01.2006 r., sygn. akt U 6/04. Trybunał stwierdził niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997r. Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 108, poz. 908 ze zm.), poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia niezgodnie bowiem ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 cyt. ustawy, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy. Trybunał wskazał również, że opłata charakteryzuje się cechami podobnymi do podatku, z tym że w przeciwieństwie do podatków, jest świadczeniem ekwiwalentnym. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Skoro zatem przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Z mocy zaś art. 178 ust. 1 Konstytucji RP sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy i w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie zostało ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. uchwały NSA z dnia 30.10.2000r., sygn. OPK 13/00, ONSA 2001/2/ 63, z dnia 15.12.2000r., sygn. OPK 20-22/00, ONSA 2001/3/104, z dnia 22.05.2000r., sygn. OPS 3/00, ONSA 2000/4/136, wyrok NSA z dnia 16.01.2006r., sygn. I OPS 4/05, niepublikowany). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddany kontroli sądowej akt polegający na odmowie zwrotu kwoty 425 zł wydany został bez podstawy prawnej. Pogląd ten jest powszechnie prezentowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (m. in. wyroki WSA w Poznaniu z dnia 11.07.2008 r., sygn. akt II SA/Po 831/08 i WSA w Kielcach z dnia 30.09.2008 r., II SA/Ke 364/08, nie publ.), także w wyrokach tut. Sądu z dnia 7.01.2009 r., akt II SA/Rz 450/08 oraz z dnia 18.03.2009 r., II SA/Rz 671/08, od którego to wyroku NSA oddalił skargę kasacyjną, wyrokiem z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 842/09. W wyroku tym NSA stwierdził zasadność odmowy zastosowania przez Sąd I instancji § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu w związku z omawianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, podkreślając, że odmowa zastosowania dotyczy wyłącznie wysokości opłaty należnej za kartę pojazdu, a nie podstawy prawnej do pobrania tej opłaty w ramach odpłatności za czynności powiatów. Odroczenie przez Trybunał utraty mocy obowiązującej § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003 r. do dnia 1 maja 2006 r. celem umożliwienia wprowadzenie do tego czasu nowej regulacji, zgodnej z Konstytucją , nie oznacza, że do czasu utraty mocy obowiązującej niniejszego przepisu należało pobierać opłatę w wysokości 500 zł, a jedynie w wysokości odpowiadającej kosztom druku i dystrybucji kart pojazdów. Należy również wskazać na naruszenie art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Od dnia 1 maja 2004r. tj. od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z uregulowaniami Traktatu oraz Aktu o warunkach przystąpienia, stanowiącego część Traktatu, normy prawa wspólnotowego mają pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa. Z treści powołanego art. 90 Traktatu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata za wydanie karty pojazdu objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Z tego również względu, skoro §1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 28 lipca 2003r. jest sprzeczny z art. 90 TWE zasadna jest odmowa jego zastosowania w niniejszej sprawie. Z przedstawionych względów i na podstawie art. 146 § 1 i § 2 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżony akt Starosty z dnia [...] maja 2010 r. i stwierdził, że skarżącemu A. T. przysługuje uprawnienie do zwrotu części opłaty za kartę pojazdu wydaną dla samochodu osobowego marki DAIHATSU CHARADE nr rejestracyjny [...], w kwocie 425 zł. Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a., bowiem charakter aktu odmawiającego przyznania uprawnienia wskazuje, że nie nadaje się on do wykonania. W oparciu o art. 210 § 1 P.p.s.a., w związku z art. 200 P.p.s.a., Sąd odstąpił też od orzekania o kosztach wobec braku stosownego wniosku skarżącego o ich przyznanie.