II SA/Rz 633/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka /spr./ WSA Magdalena Józefczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 listopada 2012 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata D. K. z Kancelarii Adwokackiej [...] wynagrodzenie w kwocie 295 zł 20/100 /słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/ tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł / słownie : dwieście czterdzieści złotych/ i tytułem 23 % podatku VAT kwotę 55 zł 20/100 / słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy/. II SA/Rz 633/12 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi E. C. jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] orzekającą o wymeldowaniu E. C. z pobytu stałego pod adresem Z. [...], gm. [...]. W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. w zw. z art. 15 ust. 2 oraz art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że na skutek wniosku z dnia 25.02.2011 r., złożonego przez M. C. Wójt Gminy [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] wymeldował E. C. z pobytu stałego pod adresem Z. [...], gm. [...]. W wyniku odwołania wniesionego przez E. C., reprezentowaną przez ojca Z. K., Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. Rozpatrując sprawę ponownie Wójt Gminy [...], decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...] wymeldował E. C. z pobytu stałego pod adresem Z. [...], gm. [...] na podstawie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. Z ustaleń organu wynika, że M. C. w dacie złożenia wniosku o wymeldowanie był właścicielem nieruchomości, znajdującej się w Z. [...] nr [...] jednak w dniu 14.04.2011 r., aktem notarialnym Rep. A nr [...] darował tą nieruchomość swojej matce, S. C. Obdarowana w toku ponownie prowadzonego postępowania złożyła wniosek o wymeldowanie z pobytu stałego E. C. Organ I instancji ustalił, że Sąd Okręgowy [...] wyrokiem z dnia 4 marca 2011 r., sygn. akt [...] orzekł rozwód M. C. i E. C. a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dziećmi powierzył M. C. Władza rodzicielska matki została ograniczona do współdecydowania o kierunkach kształcenia i wyjazdach zagranicznych dzieci. W orzeczeniu tym stwierdzono także, że okoliczności sprawy pozwalają przyjąć, że powrót E. C. do wspólnego zamieszkania z byłym mężem i dziećmi nie nastąpi. Wójt Gminy [...] powołał się na przeprowadzone oględziny, które potwierdziły, że E. C. nie mieszka w domu w Z. [...] nr [...], a jej centrum życiowe znajduje się poza tym lokalem. Okoliczność opuszczenia domu w Z. została potwierdzona w zeznaniach świadków i stron postępowania złożonych na rozprawie administracyjnej w dniu 17.11.2011 r. E. C. w toku postępowania oświadczyła m.in., że powodem jej wyprowadzki były codzienne awantury w domu. W aktach sprawy znajduje się również potwierdzenie zameldowania na pobyt czasowy E. C. od 27.10.2011 r. do 31.12.2013 r. w lokalu przy ul. [...] w D. Organ I instancji stwierdził, powołując się przy tym na wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 225/11, że brak podejmowania przez osobę kroków prawnych w celu przywrócenia jej posiadania lokalu świadczyć może o opuszczeniu miejsca stałego pobytu w sposób dobrowolny. W tej sytuacji nie ma znaczenia deklarowana chęć powrotu do lokalu. Niezbędną przesłanką wymeldowania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (...) jest dobrowolne wyprowadzenie się, przy czym na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się sytuację gdy dana osoba wyprowadza się z lokalu pod przymusem lub została z lokalu bezprawnie usunięta, jednak nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wskazano przy tym na treść wyroku NSA z 25.10.2005 r., sygn. akt II OSK 127/05) Z oświadczenia złożonego przez E. C. na ww. rozprawie wynika, że nie wystąpiła ona z powództwem posesoryjnym do sądu powszechnego. W odwołaniu od tej decyzji E. C. wniosła o jej uchylenie, podważając ustalenie organu, że opuściła lokal dobrowolnie, a także, że swych praw nie dochodziła na drodze sądowej. Odwołująca wskazała bowiem, że "jest wniesiona sprawa o respektowanie art. 43 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego". Toczyła się także sprawa o unieważnienie aktu notarialnego, którym M. C. darował swej matce cały majątek. Została ona już zakończona dnia 07.11.2011 r., sygn. akt [...]. E. C. podkreśliła, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że przyczyną opuszczenia zamieszkiwanego domu było wyłączanie mediów, wyrzucanie łóżka, palenie rzeczy w kominku a także założenie dodatkowego zamka w drzwiach, co uniemożliwiło wejście do domu po powrocie z zagranicy. W ocenie odwołującej nie było więc podstaw by uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu nastąpiło dobrowolnie. Wojewoda [...], opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2012 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że przesłanka opuszczenia miejsca stałego pobytu, o jakiej mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i dobrowolny. W ocenie Wojewody w sytuacji, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło przed zmianą właściciela zbędnym jest badanie przesłanki dobrowolnego opuszczenia lokalu. Wystarczające jest bowiem ustalenie, że dana osoba nie przebywa w lokalu a nowy właściciel nie wyraża zgody na jej powrót. Brak obiektywnych możliwości przebywania w lokalu jest wystarczającą przesłanką wymeldowania z lokalu. Nowy właściciel lokalu nie może być bowiem podmiotem, przeciwko któremu można skutecznie kierować powództwo posesoryjne. Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji ustalił stan faktyczny zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. a przyjęcie, iż E. C. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu nie narusza art. 80 k.p.a. Wojewoda podniósł, że skoro E. C. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i brak jest możliwości ponownego w nim zamieszkania z powodu braku zgody nowego właściciela, zbędne jest ustalanie charakteru i okoliczności opuszczenia przedmiotowego lokalu przez E. C. Ponadto, podnoszone w odwołaniu kwestie karne i majątkowe nie mogą być rozpatrzone w niniejszym postępowaniu ponieważ organ meldunkowy nie może badać kwestii uprawnień do lokalu. E. C. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wnosząc o uchylenie jej w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżąca wskazała, że w domu w Z. zamieszkiwała także po czerwcu 2010 r., czego dowodzą dołączone dl skargi sprawozdania społeczne kuratora społecznego J. P., która odwiedzała ten dom co miesiąc. Treść tych sprawozdań wskazuje także, że wobec skarżącej stosowano przymus psychiczny, wyłączano jej prąd, gaz oraz wodę. E. C. podniosła, że stosowanie wobec niej przemocy fizycznej zostało potwierdzone w wyroku z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt [...], skazującym M. C. za przestępstwo z art. 157 § 2 Kodeksu karnego. W ocenie skarżącej nie można było przyjąć, iż opuściła swój dom dobrowolnie. Oględziny przeprowadzone w dniu 19.04.2011 r. potwierdziły, że w miejscu zamieszkania znajdują się rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania. Podkreśliła, że mimo szykan nie miała zamiaru zerwać więzi z domem oraz opuścić dzieci. Skarżąca wskazała także, że do czasu wymiany zamków, która nastąpiła podczas jej pobytu za granicą nie opuszczała przedmiotowego lokalu, co znajduje odzwierciedlenie w sprawozdaniach kuratora. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji, obejmującą badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy – lub do stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993, ze zm.), która stanowi materiał normatywny do rozważań Sądu w niniejszej sprawie, wprowadza w art. 2 obowiązek meldunkowy osób przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Jego zakres obejmuje między innymi zameldowanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 1) i wymeldowanie z miejsca pobytu stałego lub czasowego (art. 4 pkt 2). Ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych służy celom ewidencyjnym i prawidłowemu wykonywaniu przez organy publiczne ich funkcji. Z tego względu wpisy dotyczące zameldowania i wymeldowania powinny odzwierciedlać rzeczywisty stan rzeczy, a nie tworzyć fikcję. Zameldowanie na pobyt stały w oznaczonej miejscowości pod wskazanym adresem ma odpowiadać faktycznemu przebywaniu osoby pod oznaczonym adresem. Ze względu na cel ustawy ustawodawca w art. 15 ust. 2 dopuścił wymeldowanie w formie decyzji administracyjnej podejmowanej z urzędu lub na wniosek podmiotów mających w tym interes prawny, w sytuacji, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania. Podstawą wymeldowania jest zatem ustalenie, że podmiot podlegający wymeldowaniu nie przebywa w danym lokalu na skutek opuszczenia go. W rozpatrywanej sprawie legalność decyzji o wymeldowaniu zależy od dokonanych przez organy ustaleń faktycznych w zakresie tego, czy E. C. opuściła zajmowany dotychczas wraz z mężem i synami dom w miejscowości Z., czy też nadal w miejscu tym koncentrują się jej interesy życiowe. W ocenie Sądu ustalenia te zostały dokonane prawidłowo, a materiał dowodowy, który posłużył za ich podstawę został zebrany i oceniony w sposób nie budzący zastrzeżeń. Wojewoda [...] trafnie przyjął w zaskarżonej decyzji, że E. C. opuściła miejsce pobytu stałego, a fakt ten wynika z zeznań świadków (M. K., C. P., D. B. i A. M.), którzy stwierdzili, że po czerwcu 2010 r. widywali skarżącą sporadycznie, natomiast we wcześniejszym okresie E. C. była widywana regularnie w okolicy domu na Z. Potwierdziła to zresztą sama skarżąca w swych zeznaniach na rozprawie z dnia 17.11.2011 r. , wskazując, że obecnie mieszka w lokalu przy ul. [...] jednak do domu na Z. przychodzi codziennie. Ponadto, z oględzin przeprowadzonych w dniu 19.04.2011 r. w domu w Z. wynika, że znajdowała się tam niewielka część ubrań E. C., a także składane łóżko i pralka. Jednak sam fakt pozostawienia określonych przedmiotów w dawnym miejscu zamieszkania nie przesądza o ulokowaniu w nim centrum swoich spraw życiowych, gdyż należy mieć na względzie wszystkie okoliczności danej sprawy. Należy zwrócić uwagę, że z treści sprawozdań kuratora społecznego J. P., przedłożonych przez E. C. na okoliczność zamieszkiwania przez nią w przedmiotowym lokalu wynika, że wbrew twierdzeniom skarżącej, od czerwca 2010 r. przebywała ona w przedmiotowym lokalu jedynie okazjonalnie. Mimo licznych odwiedzin w domu o różnych porach dnia, w tym w godzinach popołudniowych i w dniach wolnych od pracy kurator najczęściej nie zastawała skarżącej w przedmiotowym lokalu, natomiast z wyjaśnień zastanych tam osób wynikało, że E. C. bywa w domu nieregularnie spędzając tam średnio po kilka godzin. Podczas jednej z wizyt kuratora w dniu 07.02.2011 r. sama skarżąca przyznała, że przebywa codziennie z synami przez kilka godzin natomiast wychodzi z domu, gdy M. C. przychodzi z pracy. W innym sprawozdaniu z dnia 6.12.2011 r. skarżąca stwierdziła, że w domu spędza coraz mniej czasu. W związku z powyższym, twierdzenie zawarte w skardze, iż E. C. zamieszkiwała pomimo szykan w domu w Z. nr [...] nie zasługują na uwzględnienie w świetle przytoczonym powyżej ustaleń zawartych w sprawozdaniach kuratora społecznego oraz zeznań świadków. Za miejsce koncentracji życiowych interesów można uznać takie, w którym dana osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe tj. mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy przeznaczone do codziennego użytku, przyjmuje wizyty rodziny i znajomych a także partycypuje w kosztach jego utrzymania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21.07.2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 279/10, Lex nr 694499). Zachowanie skarżącej, polegające na przychodzeniu do przedmiotowego lokalu co jakiś czas i wykonywaniu w nim takich czynności jak robienie obiadów czy odrabianie lekcji z dziećmi wskazuje jedynie na okazjonalne w nim przebywanie bez zamiaru zlokalizowania w nim centrum swoich spraw życiowych. Nie można bowiem stwierdzić, że dana osoba przebywa w lokalu z zamiarem stałego w nim zamieszkiwania jedynie na podstawie jednostkowych przejawów korzystania z mieszkania. Wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest możliwe w sytuacji, gdy opuszczenie miejsca stałego pobytu ma charakter dobrowolny i trwały. W niniejszej sprawie należy stwierdzić, że opuszczenie przez E. C. jej poprzedniego miejsca stałego pobytu miało charakter trwały ponieważ towarzyszyło mu stworzenie nowego centrum swoich spraw życiowych w mieszkaniu J. O. a następnie przy ul. [...] w D. Ponadto, wobec orzeczonego rozwodu pomiędzy E. C. i M. C. brak jest obiektywnej możliwości powrotu do domu, którego obecną właścicielką jest S. C. Analizując spełnienie przesłanki dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu należy stwierdzić, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem mieszkania należy traktować tę sytuację, gdy osoba została zmuszona do opuszczenia lokalu, w którym mieszkała, jednak nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu przywrócenia jej posiadania ( por. II OSK 2213/10 Lex nr 1138109, II OSK 922/10 Lex nr 1081952, IV SA/Wa 849/09 Lex nr 759040, II SA/Ke 180/11 Lex nr 795660). W niniejszej sprawie skarżąca wskazała, że powodem opuszczenia miejsca stałego pobytu było stosowanie wobec niej przemocy fizycznej oraz przymusu psychicznego przez byłego męża w postaci np. wyłączania prądu, gazu, zakręcania wody. Przyjmując, że istotnie okoliczności te były przyczyną czy jedną z przyczyn opuszczenia domu w Z, kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie, czy skarżąca podjęła stosowne kroki prawne, zmierzające do przywrócenia jej stanu posiadania. Nie ulega wątpliwości, że E. C. nie wniosła powództwa o ochronę posiadania przeciwko M. C. do czasu dokonania przez niego darowizny przedmiotowego lokalu w formie aktu notarialnego na rzecz swej matki S. C. Z akt postępowania sądowego wynika, że skarżąca w dniu 01.06.2012 r. złożyła do Sądu Rejonowego [...] pozew o unieważnienie aktu notarialnego z dnia 14.04.2011 r., Nr [...], którym M. C. darował S. C. przedmiotowy lokal. Skarżąca złożyła także wniosek o podział majątku wspólnego. W ocenie Sądu ww. środki prawne nie mogły doprowadzić do przywrócenia naruszonego posiadania, zwłaszcza, że zostały podjęte w czasie, gdy właścicielem przedmiotowego lokalu nie była już osoba, która ewentualnie to posiadanie naruszyła. W niniejszej sprawie należy także podzielić pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 lutego 2012 r. ( sygn. akt II OSK 2143/10, Lex nr 1145567), że na wynik sprawy nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Przy ocenie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu należy rozważyć charakter i czas podjęcia środków prawnych w celu powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały. Skoro skarżąca nie przedsięwzięła stosownych działań zmierzających do przywrócenia naruszonego stanu posiadania należało uznać, że nie miała realnego zamiaru powrotu do poprzedniego miejsca zamieszkania a opuszczenie miejsca stałego pobytu miało charakter dobrowolny i trwały. Reasumując, stwierdzić należy, że podjęte przez organy rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Raz jeszcze należy podkreślić ewidencyjny charakter wymeldowania, które potwierdza jedynie fakt, że dana osoba nie przebywa w danym miejscu na pobyt stały, nie stwierdza natomiast w żaden sposób uprawnień do lokalu czy też ich braku. Z wszystkich tych względów, Sąd orzekł jak w sentencji i skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. a § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).