II SA/Rz 636/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Joanna Zdrzałka Sędziowie WSA Ewa Partyka WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Wójt Gminy [...] na mocy decyzji z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], postanowił odmówić przyznania M. B. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną M. K. Organ ustalił, że M. K. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Z treści oświadczenia z dnia 27 lutego 2012 r., wynika, że M. K. ma siostrę A. M. na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec siostry M. K. A. M. jest w podeszłym wieku i twierdzi, że nie może opiekować się siostrą gdyż sama wymaga opieki. M. B. jest krewną osoby wymagającej opieki, jednak nie jest w stanie określić stopnia tego pokrewieństwa. Strona ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jako krewna w innym stopniu niż w linii prostej, przy czym nie należy również do rodzeństwa M. K. Organ wyjaśnił wnioskodawczyni, że nie należy do kręgu osób legitymowanych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo spełniania innych przesłanek warunkujących jego uzyskanie. Według organu pierwszej instancji, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przewidują obowiązku alimentacyjnego wobec ciotki. M. B. w odwołaniu do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej SKO) podniosła, iż M. K. jest stałym członkiem rodziny od pokoleń. M. K. jest córką siostry jej dziadka A. N. Od urodzenia jest osobą niepełnosprawną. M. K. z powodu trudnej sytuacji życiowej i materialnej zamieszkała na stałe w rodzinnym domu dziadka i babci. Po śmierci babci, M. K. opiekowała się mama odwołującej. Od siedmiu lat podopieczna strony wymaga całodobowej opieki gdyż jej sprawność ruchowa jest bardzo ograniczona. Konieczność sprawowania opieki uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. SKO decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Organu pierwszej instancji. Powołując treść art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wyjaśniono stronie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Według art. 128 k.r.i.o.p. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Odwołująca się M. B. jest krewną w linii bocznej M. K. zatem nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Dlatego bez znaczenia pozostaje kwestia rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad M. K., której opieki nie może zapewnić inna osoba. M. B. w skardze kierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zarzuciła organom rażące naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Według skarżącej organy pominęły konieczność przeprowadzenia wykładni celowościowej i funkcjonalnej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. O tym, że wykładnia językowa art. 17 tej ustawy jest niewystarczająca wypowiadał się Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07. Także orzecznictwo sądów administracyjnych dopuszcza odstępstwo od wykładni językowej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca przytoczyła argumentację wyrażoną w wyroku WSA w Białymstoku z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 776/10 oraz wyroku WSA w Poznaniu z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt IV SA/Po 210/08. Podniesiono, że M. B. już od dłuższego czasu sprawuje rzeczywistą opiekę nad chorą ciotką M. K. Ciotka nie posiada innych osób, mogących przejąć wykonywanie tego typu obowiązków. Jedyna bliska jej osoba aktualnie sama wymaga opieki. Ponadto wydatki, jakie musiałoby ponieść Państwo (koszty pobytu w domu pomocy społecznej) na sprawowanie opieki nad ciotką są nieporównywalnie większe od tych jakie spowoduje wypłata świadczenia pielęgnacyjnego. Na podstawie tej argumentacji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO oraz decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga M. B. okazała się bezzasadna, co powoduje konieczność jej oddalenia. Wymaga wyjaśnienia, że sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Zakres tej kontroli natomiast wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. Nr 270; zwana dalej p.p.s.a.). Stosownie to tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Podstawy materialno - prawne kontrolowanych decyzji zawierają przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2006 r. Nr 139 poz. 992; zwana dalej u.ś.r.). Organy administracji zgodnie twierdzą, że skarżąca M. B. nie spełnia przesłanek warunkujących uzyskanie świadczenia rodzinnego w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Opierają to stanowisko na treści przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. Według tej regulacji, osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. M. B. nie jest krewną M. K. w linii prostej, zaś jej siostra nie jest w stanie sprawować nad nią opiekę. M. B. uzyskałaby prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli w myśl art. 17 ust. 1 a u.ś.r., ciążyłby na niej obowiązek alimentacyjny. Organy uzasadniając swe stanowisko o nieistnieniu tego obowiązku trafnie odwołują się do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788; dalej zwany k.r.o). W art. 128 k.r.o. ustalono istotę obowiązku alimentacyjnego i co istotne wskazano osoby, na których ten obowiązek ciąży oraz osoby uprawnione do świadczeń alimentacyjnych. Obowiązek alimentacyjny polega na ciągłym świadczeniu na rzecz uprawnionego środków utrzymania a w miarę potrzeby także środków wychowania. Obciąża on krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wyjaśnienie pojęcia krewnego zawiera art. 617 § 1 K.r.o.. Krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Według oświadczenia M. B. M. K. jest córką siostry jej dziadka A. N. Dlatego osoby te są, jak podkreśla słusznie SKO w uzasadnieniu decyzji, krewnymi w linii bocznej. M. K. nie została przysposobiona przez rodziców M. B., dlatego osoby te nie łączą także więzi prawne podobne do tych, jakie występują pomiędzy rodzeństwem (zob. art. 121 § 1 k.r.o.). W świetle przedstawionych faktów nie można mieć wątpliwości, że na M. B. nie ciąży obowiązek alimentacyjny względem M. K. WSA nie podziela stanowiska wyrażonego przez WSA w Lublinie w wyroku z dnia 12 października 2010 r. sygn. II SA/Lu 593/10, że jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyłącza możliwości rozszerzenia przez organ orzekający kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osoby, którą się opiekują. Zbieżny pogląd wyrażono m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 czerwca 2011 r., sygn. III SA/Kr 1150/2010. Zdaniem Sądu, przepisy prawa materialnego wymagają do uzyskania świadczenia istnienia pomiędzy osobą wymagającą opieki i osobą rezygnującą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki istnienia obowiązku alimentacyjnego. Ponieważ ten warunek nie został spełniony to decyzja o przyznaniu świadczenia naruszałaby regulacje materialno - prawne u.ś.r. Odstąpienie od podstawowego sposobu wykładni norm prawa materialnego opartego na językowym znaczeniu wyrażeń zawartych w przepisie nie prowadziłoby do korzystnego dla skarżącej rezultatu. Wyraźnym zamiarem ustawodawcy było bowiem ograniczenie przyznania świadczeń wyłącznie do osób zobowiązanych prawem do dostarczania potrzebującemu opieki środków utrzymania. Gdyby miałoby być inaczej to nie pojawiłby się w art. 17 ust. 1a u.ś.r. zwrot o ustalonym przez prawo znaczeniu, jakim jest niewątpliwie pojęcie obowiązku alimentacyjnego. Ponieważ zaskarżone decyzje nie naruszają prawa, należało orzec o oddaleniu skargi M. B. w oparciu o art. 151 p.p.s.a.