II SA/Rz 674/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Elżbieta Mazur - Selwa WSA Karina Gniewek – Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 października 2024 r. sprawy ze skargi A. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie (dalej: "SKO", "Organ odwoławczy" lub "Organ II instancji") z 24 kwietnia 2024 r. nr SKO.4112/3/2024, wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Wydanie postanowienia poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: Decyzją z 29 grudnia 2023 r. nr [...] Burmistrz [...] (dalej: "Burmistrz" lub "Organ I instancji") uznał, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz L. D. za okres od 1 marca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w kwocie 464,52 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał A. N. (dalej: "Skarżąca") do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami. Nadto zaliczył na poczet kwoty nienależnie pobranych świadczeń wpłaty dokonane w trakcie postepowania tj. 22 maja 2023 r. (464,52 zł) oraz 17 sierpnia 2023 r. (30 zł). Decyzja została doręczona Skarżącej 12 stycznia 2024 r. Pismem z 31 stycznia 2024 r. zatytułowanym "odwołanie" Skarżąca zwróciła się do SKO w Rzeszowie z prośbą o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza [...] z 29 grudnia 2023 r. W uzasadnieniu wniosku powołała się na sytuację zdrowotną, która miała miejsce 4 stycznia 2024 r. i związane z tym wizyty lekarskie. Opisanym na wstępie postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Rzeszowie działając na podstawie art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a."), odmówiło Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Przy ocenie braku winy po stronie zainteresowanego, organ administracji powinien przyjąć obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Kolegium podało, że w niniejszej sprawie Skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu wskazała sytuację zdrowotną która miała miejsce dnia 4 stycznia 2024 r. tj. przed otrzymaniem decyzji Organu I instancji. Powyższe w ocenie Organu odwoławczego nie może zostać uznane za okoliczność uprawdopodobniającą brak winy strony w dochowaniu terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, A. N. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżąca zarzuciła, że Organ odwoławczy wbrew obowiązującym przepisom nie wezwał jej do wykazania dowodów potwierdzających okoliczności z 4 stycznia 2024 r. Wskazała, że dokumenty potwierdzające sytuację zdrowotną małoletnich stanowią informację szczególnie wrażliwą. Skarżąca nie udostępnia ww. dokumentów jeżeli nie została wezwana do uzupełnienia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (a do tej kategorii należy bez wątpienia postanowienie o odmowie przywrócenia terminu, co wynika z art. 59 § 1 zd. drugie k.p.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. W sytuacji gdy – tak jak w niniejszej sprawie – skarga dotyczy postanowienia organu administracji, sprawa może zostać rozpoznana przez sąd w postępowaniu uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.), na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.). Kontroli legalności w przedmiotowym postępowaniu poddano przywołane na wstępie postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiające Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Organ wskazał przepis art. 59 § 1 w zw. z art. 58 k.p.a. Zgodnie z przepisem art. 58 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych odwołanie się w art. 58 § 1 k.p.a. do braku winy powoduje, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Tym samym termin do dokonania czynności procesowej nie może zostać przywrócony, jeżeli strona zawiniła uchybienie terminu, choćby w postaci lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy pożądany jest kompromis polegający na tym, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Instytucja przywrócenia terminu jest gwarancją strony, która z przyczyn niezawinionych, niezależnych od siebie, nie dokonała czynności w terminie. Z drugiej strony instytucja ta może godzić w zasadę pewności obrotu prawnego jaki wiąże skutek upływu terminu do wniesienia odwołania z ostatecznością decyzji. Obie te strony należy ważyć przy ocenie przesłanek przywrócenia terminu. Zauważyć przy tym należy, że inaczej sytuacja kształtuje się w przypadku gdy postępowanie dotyczy wyłącznie jednego podmiotu, inaczej gdy decyzja rozstrzyga o prawach różnych osób. W każdym przypadku obowiązkiem strony ubiegającej się o przywrócenie terminu, jest wykazać, że znalazła się w sytuacji uzasadniającej konieczność przywrócenia jej terminu na dokonanie danej czynności. Od uprawdopodobnienia tych okoliczności zależy powodzenie wniosku. Nawiązać w związku z tym należy do zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 k.p.a.). Sam fakt występowania w przepisie instytucji uprawdopodobnienia nie zwalnia organu z obowiązku podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy. Zasadnie podnosi się w orzecznictwie, że wprawdzie nie jest konieczne prowadzenie w tym zakresie postępowania dowodowego sensu stricto, gdyż z tego obowiązku zwalnia organ treść art. 58 § 1 k.p.a., niemniej jednak przepis ten nie zwalnia organu z konieczności podjęcia wszelkich działań, których celem będzie potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się, podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych, zwłaszcza jeśli są one dla organu mało przekonujące (vide: wyrok WSA w Warszawie z 30 listopada 2012 r., II SA/Wa 1291/12; wyrok WSA w Krakowie z 29 listopada 2012 r., II SA/Kr 1285/12 oraz wyroki NSA: z 28 listopada 2012 r., II GSK 1813/11 i z 12 października 2011 r., II OSK 1431/10, wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych orzeczenia.nsa.gov.pl). Jeżeli zatem organ uzna, że wskazane okoliczności nie są wystarczające do oceny braku winy w uchybieniu terminowi, powinien podjąć działania wyjaśniające, w tym także - realizując zasady wynikające z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. - wezwać stronę do uzupełnienia wniosku. Wprawdzie przyjąć należy, że nieuprawdopodobnienie braku winy stanowi podstawę do odmowy przywrócenia terminu, bez wcześniejszego wezwania do uzupełnienia wniosku w tym zakresie, jednakże w sytuacji, gdy we wniosku strona wskazuje na okoliczności, z powodu których nie mogła brać udziału w postępowaniu i dokonać czynności procesowej, to organ powinien podjąć działania niezbędne do wyjaśnienia tej kwestii. Ocena, czy został uprawdopodobniony brak winy w uchybieniu terminowi powinna bowiem odwoływać się do wszystkich wskazanych okoliczności uzasadniających brak winy w jego uchybieniu. W sprawie bezsporne jest, przyznała to w odwołaniu Skarżąca, że decyzję Organu I instancji otrzymała w dniu 12 stycznia 2024 r. Od tej daty rozpoczął biec termin do wniesienia odwołania, który upłynął bezskutecznie w dniu 26 stycznia 2024 r. Skarżąca odwołanie złożyła 31 stycznia 2024 r., wnosząc w nim jednocześnie o przywrócenie terminu do jego złożenia. W uzasadnieniu podniosła, że: "w związku z sytuacją zdrowotną, która miała miejsce 4 stycznia 2024 r., niezbędne wizyty lekarskie a co za tym idzie poświęcony czas", uchybiła terminowi. Odmawiając przywrócenia terminu Organ wskazał, że powołane przez Skarżącą zdarzenie miało miejsce przed rozpoczęciem biegu terminu i nie mogło mieć wpływu na jego niedotrzymanie. W skardze Skarżąca zarzuciła, że Organ nie wezwał jej do dostarczenia dowodów potwierdzających okoliczności z 4 stycznia 2024 r. Do skargi dołączyła informacje o postępowaniu ambulatoryjnym z izby przyjęć oraz USG stawu skokowego. Z karty informacyjnej wynika, że w dniu 5 stycznia 2024 r. o godzinie 19:57 jej syn E. D., lat 16, został przyjęty ze skręceniem i naderwaniem stawu skokowego. W tym samym dniu o godzinie 20:27 został wypisany z zaleceniem kontroli w Poradni Ortopedycznej za 10-14 dni w przypadku braku poprawy natychmiast. Zalecono wykonywanie 4x dziennie opatrunków oraz podawanie wskazanych leków. Z kolei z USG stawu skokowego wynika, że zostało wykonane 13 lutego 2024 r. Stwierdzono w nim: "wiązadło skokowo – strzałkowe przednie z niewielkim obrzękiem w porównaniu do strony zdrowej, poza tym bez cech uszkodzenia". Zdaniem Sądu Organ II instancji opierając się wyłącznie na porównaniu dat zdarzenia z datą rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia odwołania bezrefleksyjnie przyjął, że Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy. Wbrew poczynionym wyżej uwagom, nie zwrócił się do Skarżącej o wyjaśnienie, czy wypadek z 5 stycznia 2024 r. miał wpływ na zaniedbaniem przez nią obowiązków procesowych a jeśli tak, to w jaki sposób. Nie można bowiem wykluczyć sytuacji, że zdarzenie, które wprawdzie miało miejsce przed rozpoczęciem biegu terminu w swoich skutkach nie odbiło się również na okres po tym dniu i oddziaływało na czas w którym Skarżąca miała prawo do skorzystania z przysługującego jej środka odwoławczego. Również na podstawie dołączonych do skargi dokumentów trudno jednoznacznie stwierdzić czy w spornym okresie Skarżąca znajdowała się w sytuacji, która uniemożliwiła jej skorzystanie ze środka zaskarżenia. Organ nie mógł dokonać tej oceny bez wzywania Skarżącej o wyjaśnienie powyższych wątpliwości. Jak wskazuje się w orzecznictwie sam fakt pobytu z dzieckiem w szpitalu może uzasadniać przywrócenie terminu, czego jednak nie można automatycznie przenosić na okres rekonwalescencji poszpitalnej. Okoliczność korzystania ze zwolnienia lekarskiego sama przez się nie uzasadnia wniosku, że wnoszący o przywrócenie terminu nie był w stanie w tym okresie dochować terminu, jednak wymaga wyjaśnienia, czy okoliczność ta była - dla zachowania terminu - nie do przezwyciężenia i czy strona dołożyła wysiłku by przeszkoda ta nie doprowadziła do naruszenia terminu (patrz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w wyroku z 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wr 531/22 ). Ponadto zwrócić również należy uwagę, że podstawą odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności, której termin został uchybiony jest nie tylko poczynienie ustaleń w zakresie przyczyn uchybienia terminu ale i poczynienie ustaleń co do dochowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, czego w sprawie niniejszej nie uczyniono. Organ bezpodstawnie przyjął, że dniem tym jest dzień doręczenia decyzji tj. 26 stycznia 2024 r., podczas gdy Skarżąca nie wskazała daty w której ustała przeszkoda uniemożliwiająca jej wniesienie odwołania. Zdaniem składu orzekającego, jakkolwiek po stronie wnoszącego o przywrócenie terminu leży przedstawienie we wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, to w okolicznościach konkretnej sprawy niejednoznaczność wniosku nie zwalnia organu z obowiązku ustalenia, czy opisana sytuacja mogła mieć wpływ na uchybienie terminu, także w drodze wezwania do uprawdopodobnienia przyczyn uchybienia terminowi do dokonania czynności oraz ustalenia, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony w terminie. W świetle przedstawionych powyżej okoliczności doszło do istotnego uchybienia postępowania administracyjnego po stronie organu odwoławczego. Zgodnie bowiem z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaskarżone postanowienie zostało wydane więc z naruszeniem norm procedury administracyjnej wynikających z przywołanych powyżej przepisów k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku. W tym stanie sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. Skarżąca korzystała z ustawowego zwolnienia od kosztów sadowych.