II SA/Rz 680/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Paweł Zaborniak Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi B.K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] Burmistrz Gminy i Miasta [...] odmówił B.K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ciotką W.Z. Organ uzasadniając decyzję odmowna wskazał, że W.Z. jest bezdzietną wdową i pozostaje pod opieką B.K. Jest osobą niepełnosprawna w stopniu znacznym. B.K. nie spełzania jednak warunku określonego w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220, dalej "u.ś.r.") bowiem nie należy do katalogi osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. W odwołaniu od ww. decyzji B.K. wskazała, że ciotka, którą się opiekuje pełniła rolę jej rodziny zastępczej, gdy zmarła jej matka. Świadczenia pielęgnacyjne powinny trafiać do opiekunów wszystkich niepełnosprawnych. Kolegium działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej "K.p.a.") utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wyjaśniło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w ustawie z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a). Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia (ust. 1b). Wyżej opisane warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego są przesłankami kumulatywnymi, co oznacza, że muszą być spełnione łącznie. W konsekwencji niespełnienie którejkolwiek z nich skutkuje brakiem uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. W.Z. jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...].09.2015r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [....]. Orzeczenie wydane na stałe. Ww. była rodziną zastępczą dla B.K. i razem z nią zamieszkuje, jest siostrą jej zmarłej matki. B.K. nie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw z art. 17 ust. 1 a u.ś.r. przez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. Z woli ustawodawcy, nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja z zatrudnienia dla jej sprawowania, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Przepis reguluje kolejność obowiązku alimentacyjnego spoczywającego na osobach spokrewnionych z uprawnionym w linii prostej i rodzeństwie. Bezwzględnie obowiązujące uregulowania KRiO sprawiają, że osoba, która nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swych usprawiedliwionych potrzeb, nie może wystąpić o alimenty do któregokolwiek spośród członków swej rodziny, gdyż KRiO określa kolejność, w jakiej obowiązek ten obciąża poszczególne osoby z kręgu zobowiązanych do alimentacji. Zstępni w stosunku do uprawnionego do alimentacji to jego dzieci, wnuki, prawnuki, zaś wstępni to generacje starsze - rodzice, dziadkowie. Każdy z krewnych tego samego stopnia jest, stosownie do swoich możliwości, osobiście zobowiązany wobec uprawnionego. W świetle powyższego nie ulega zatem wątpliwości, że na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny. Ciotka została ustanowiona jedynie rodziną zastępczą nie miała miejsca nawet adopcja, która zrównywałaby niejako dziecko przysposobione z dzieckiem rodzonym. Sam fakt sprawowania przez Panią K. faktycznej opieki nad ciotką nie powoduje, iż to na siostrzenicy ciąży obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności, tak jak na córkach czy synu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, B.K. zaskarżyła w całości wymienioną na wstępie decyzję zarzucając jej: 1) naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnie i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne może przysługiwać wyłącznie osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny; 2) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 77 i 107 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w całości. W ocenie Skarżącej zaprezentowana przez Kolegium wykładnia językowa art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest rażąco niesłuszna, krzywdząca i niesprawiedliwa, jednocześnie prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady równości. W wyroku z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1873/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że omawiane przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych należy rozumieć mając na uwadze konstytucyjną zasadę równości tak, że inną osobą uprawnioną do świadczenia jest nie tylko spokrewniona w pierwszym stopniu czy kolejnym, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, ale każda spokrewniona, będąca członkiem rodziny rozumianej tradycyjnie. W okolicznościach niniejszej sprawy z całą pewnością należy stwierdzić, iż skarżąca jest najbliższą rodziną dla ciotki, która jednocześnie jako jedyna jest w stanie zaopiekować się niepełnosprawną. Ciotka skarżącej posiada wprawdzie brata, jednakże jest on chory i nie byłby w stanie zająć się siostrą. Skarżąca wraz z ciotką tworzą rodzinę, ich więzi są bliskie. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną ciotką nie można uzależniać wprost od okoliczności pozostawania w obowiązku alimentacyjnym. Takie przyjęcie bowiem godzi w konstytucyjną zasadę równości poprzez odmienne traktowanie osób, które są opiekunami osób niepełnosprawnych i znajdują się w podobnej sytuacji faktycznej. Skarżąca podkreśliła, że zgodnie z art. 69 Konstytucji władze publiczne mają obowiązek udzielać pomocy osobom niepełnosprawnym. Zestawiając opiekę nad osobą niepełnosprawną, sprawowaną przez osobę spokrewnioną w warunkach domowych z możliwościami pomocy świadczonymi przez władze publiczne w formach zorganizowanych, warto zwrócić uwagę, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi jest korzystniejsze nie tylko społecznie lecz również ekonomicznie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 2107) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa zarówno materialnego jak i przepisów postępowania administracyjnego, wg. stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zatem kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zakres kontroli sądu wyznaczają nie tylko zarzuty skargi ale również granice sprawy poddanej kontroli sądu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast zasadniczo oceny kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego. Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszenia prawa, które uzasadniałoby uwzględnienie skargi. Ustalenia stanu faktycznego nie budzą wątpliwości. Skarżąca jest córką siostry niepełnosprawnej w stopniu znacznym W.Z. Po śmierci matki skarżącej W.Z. została ustanowiona dla skarżącej rodziną zastępczą, miała wówczas 2,5 roku, natomiast ojciec miał ograniczoną władzę rodzicielską. W.Z. ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu znacznym na stałe. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, iż skarżąca zamieszkuje wraz z ciotką W.Z. zapewniając jej opiekę, co uniemożliwia skarżącej podjęcie pracy zarobkowej. W.Z. jest osobą samotną, jej mąż nie żyje, nie ma dzieci. Skarżąca jest jedyną osobą z rodziny, która może zapewnić opiekę niepełnosprawnej W.Z. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego, wskazuje się krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec osoby wymagającej opieki. Przepis art. 129 § 1 KSO definiuje, kogo dotyczy obowiązek alimentacyjny. Przepisy te regulują również kolejność osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych osoba zobowiązana do alimentacji, może w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych ubiegać się o takie świadczenie. "Pomoc świadczona przez państwo w takich przypadkach przeznaczona jest dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Obowiązek alimentacyjny powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie" – wyrok WSA w Opolu z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 73/16. Nie ulega zatem wątpliwości, iż na skarżącej B.K. nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnej W.Z. Sam fakt sprawowania przez skarżącą faktycznej opieki nad ciotką jest okolicznością niewystarczającą dla uwzględnienia skargi. Również zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Z tych względów Sąd oddalił skargę na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302). Równocześnie należałoby zwrócić uwagę na potrzebę prokonstytucyjnej wykładni, którą znajdziemy w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego.