II SA/Rz 864/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2020 r. sprawy ze skargi M. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania - skargę oddala - Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia [...] maja 2020 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r.. poz. 256 ze zm., dalej: "K.p.a."), po rozpoznaniu odwołania M.T. (dalej: "Skarżąca"), utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] (dalej: "Wójt") z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] o przyznaniu Skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2016 r. do 30 września 2017 r. świadczenia wychowawczego na troje dzieci. W uzasadnieniu Kolegium stwierdzone zostało, że 20 września 2019 r. Skarżąca uzyskała informację, że w obiegu prawnym znajduje się decyzja z dnia [...] grudnia 2017r. Nie mogła ona brać czynnego udziału w postępowaniu o jej wydanie, ponieważ w 2017r. przebywała na stałe za granicą, zaś decyzja ta została przesłana na adres jej dawnego miejsca zamieszkania w Polsce. Dlatego wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. zwróciła się do Wójta o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. i uchylenie tej decyzji w całości z uwagi na fakt, że bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, tj. na przesłankę wymienioną w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a. Odmawiając wznowienia postępowania Wójt wyjaśnił, że Skarżąca uzyskała informację o decyzji już w dniu [...] grudnia 2017r., ponieważ w tym dniu decyzję tę odebrała jej teściowa będąca domownikiem. Fakt ten stwarza domniemanie doręczenia decyzji stronie. Zatem wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., został złożony z uchybieniem jednomiesięcznego terminu. Kolegium utrzymując w mocy to rozstrzygnięcie wskazało, że jeżeli strona twierdzi, że dowiedziała się o decyzji w innym dniu niż dzień dokonania doręczenia zastępczego decyzji, to ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na niej. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, że skarżąca powzięła wiadomość o decyzji Wójta z [...] grudnia 2017 r., dopiero w dniu [...] września 2019 r. Organ dwukrotnie (pismami z [...] stycznia 2020 r. oraz [...] lutego 2020 r.) wezwał pełnomocnika skarżącej do przedstawienia dowodów, że skarżąca dowiedziała się o decyzji [...] września 2019 r. Nie przedstawiła na powyższą okoliczność żadnych dowodów. Nie przedłożyła nawet własnoręcznie podpisanego oświadczenia w tym zakresie. Złożone wnioski dowodowe dotyczyły okoliczności kiedy (w jakiej dacie) pełnomocnik dowiedział się o decyzji z dnia [...] grudnia 2017r. Nie mają jednak znaczenia dla niniejszej sprawy. Zatem strona nie obaliła domniemania związanego z zastępczym doręczeniem jej decyzji Wójta. Termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania upłynął w dniu 13 stycznia 2018 r. Natomiast wniosek o wznowienie postępowania skarżąca złożyła 21 października 2019 r. Zatem już po upływie terminie do jego złożenia. W skardze Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia alternatywnie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia Wójta oraz zasądzenia kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: - przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 oraz art. 80 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wszechstronny stanu faktycznego sprawy oraz błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego co spowodowało naruszenie zasady prawdy obiektywnej, - art. 78 K.p.a. przez niedopuszczenie istotnych dowodów w sprawie - art. 140 K.p.a. w zw. z art. 6-8, art. 10 § 1, art. 81 K.p.a. poprzez nieumożliwienie skarżącej wypowiedzenia się co do całego materiału dowodowego zebranego w sprawie - art. 43 K.p.a. poprzez błędne uznanie, że członek rodziny, który nie zamieszkuje z adresatem przesyłki może być uznany za domownika w rozumieniu tego przepisu. W uzasadnieniu podkreślono, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony w terminie do jego złożenia. Skarżąca od 18 września 2017 r. przebywała za granicą. Fakt ten znany był organowi, ponieważ Skarżąca poinformowała o wyjeździe i przestała pobierać świadczenia rodzinne. Skarżąca otrzymała również na adres zamieszkania za granicą pismo Wojewody (dalej: "Wojewoda") z dnia [...] sierpnia 2019 r. z informacją o konieczności zwrotu pobranego świadczenia wychowawczego. Pełnomocnik po zapoznaniu się z aktami przedmiotowej sprawy, w których znajdowała się decyzja Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r., w dniu [...] września 2019 r. poinformował o niej Skarżącą (w tej samej dacie). Zwrócenie się do Wójta o przeprowadzenie dowodu z zapytaniem o datę zapoznania się pełnomocnika z aktami sprawy Wojewody było zasadne i miało potwierdzić wiarygodność wniosku o wznowienie. Z kolei zarzut braku oświadczenia skarżącej co do daty poznania decyzji Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. jest nieuzasadniony. Organ nie żądał takiego oświadczenia, a pełnomocnik wskazywał, że w dacie wezwania o przedłożenie dowodów nie ma kontaktu z mocodawczynią, zaś ogłoszony stan pandemii ograniczył możliwość ich pozyskania. Dlatego zasadnym było wnioskowanie o ich przeprowadzenie przez organ. Zarówno w postępowaniu poprzedzonym wydaniem przez Wójta postanowienia z dnia [...] marca 2020 r. jak również decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r, skarżącej nie zapewniono czynnego udziału w postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga jest nieuzasadniona. I. Stan sprawy jest następujący. Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2017 r. Wójt, na podany we wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego adres poinformował Skarżącą, że wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień do tego świadczenia, przyznanych na troje dzieci, z powodu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego; zawiadomienie pod adresem zamieszkania Skarżącej odebrał teść (k. 9 akt adm.). Następnie, decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., Wójt uchylił w terminie [...] sierpnia 2016 r. do [...] września 2017 r. decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2016 r. o przyznaniu Skarżącej świadczenia wychowawczego na dzieci W., F. i M.; decyzja ta wysłana na adres Skarżącej odebrana została przez teściową (k. 10 akt jw.). W konsekwencji tej decyzji, Wojewoda (dalej: "Wojewoda") decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. rozstrzygnął o świadczeniu wychowawczym i dodatku dyferencyjnym, przy czym decyzja ta, mimo dwukrotnego awizowania, nie została podjęta (k.12). Następnie, decyzją z dnia [...] września 2019 r. orzekł, że świadczenie wychowawcze za okres od [...] sierpnia 2016 r. do [...] września 2017 r. pobrane na dzieci W., F. i M., jest świadczeniem nienależnym, zobowiązując jednocześnie Skarżącą do jego zwrotu, z należnym odsetkami (k. 13 akt adm.). Z akt wynika, że wnioskiem z dnia [...] października 2019 r. Skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. (k. 15 akt adm.). Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. Wójt, na podstawie art. 149 § 2 K.p.a., odmówił wznowienia postępowania, z uwagi na uchybienie miesięcznego terminu do złożenia wniosku. Na skutek zażalenia pełnomocnika Skarżącej, Kolegium postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie celem wyjaśnienia, kiedy Skarżąca dowiedziała się o decyzji Wójta objętej wnioskiem o wznowienie (k.19 akt adm.). Procedując ponownie w przedmiocie podania o wznowienie, Wójt wezwał pełnomocnika o przedstawienie dowodów na okoliczność wskazanej we wniosku daty ([...] września 2019 r.), jako daty powzięcia wiadomości o decyzji Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. W odpowiedzi na wezwania pełnomocnik podał, że Skarżąca przebywała na stałe za granicą od 2017 roku, a we wrześniu 2019 r. otrzymała na adres zamieszkania w wielkiej Brytanii pismo Wojewody z którego wynikało, że jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na troje dzieci. W związku z tym pełnomocnik w dniu [...] września 2019 r. zapoznał się z dokumentami, w tym z decyzją Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r.; Skarżąca o decyzji tej dowiedziała się od pełnomocnika w tym samym dniu (pismo pełnomocnika z dnia [...] lutego 2020 r. k. 21 akt adm.). Przy tej treści dokumentu, Wójt ponownie wezwał pełnomocnika, w terminie 7 dniu, o przedstawienie dowodów na okoliczności podane we wniosku o wznowienie i w piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. (wezwanie z dnia [...] lutego 2020 r. – k. 23). Pełnomocnik wystąpił o przedłużenie terminu 7-dniowego (pismo z dnia [...] marca 2020 r.) domagając się jednocześnie, aby Wójt wystąpił do Wojewody, w jakiej dacie pełnomocnik zapoznał się aktami sprawy. Postanowieniem z dnia [...] marca 2020 r. Wójt odmówił wznowienia postępowania, ponieważ Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika, mimo przedłużenia 7-dniowego terminu, nie wykazała dochowania miesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania. Rozstrzygnięcie to, po rozpoznaniu zażalenia pełnomocnika Skarżącej, utrzymane zostało w mocy postanowieniem Kolegium stanowiącym przedmiot skargi. II. Zgodnie z art. 148 § 1 K.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast w myśl § 2, termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. W orzecznictwie podkreśla się, że ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Organ ma przy tym obowiązek dokonania weryfikacji twierdzeń strony i przedstawianych przez nią dowodów oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie dochowania terminu, a następnie dokonania oceny zebranego materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. I OSK 502/18). W stanie faktycznym sprawy istotne znaczenie mają również przepisy dotyczące doręczeń. W myśl art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy, zaś art. 43 k.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (tzw. doręczenie zastępcze). Zatem warunkiem zastosowania art. 43 K.p.a. jest okoliczność, że adresat zamieszkuje pod wskazanym adresem, doręczenie mu pisma osobiście jest niemożliwe z powodu jego czasowej nieobecności, zaś dorosły domownik (sąsiad lub dozorca domu) przyjmuje pismo osobiście za pokwitowaniem i zobowiązuje się do oddania pisma adresatowi. To oznacza, że doręczenie decyzji w trybie art. 43 k.p.a. do rąk dorosłego domownika (sąsiada lub dozorcy domu) pod danym adresem z zachowaniem powyższych warunków przewidzianych we wspomnianym przepisie jest skuteczne. Taki tryb doręczenia oparty jest na założeniu, że adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta przez stronę bezpośrednio. Niewywiązanie się z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie zwalnia adresata z winy w przypadku, gdy uchybił on terminom procesowym na skutek takiego zaniedbania. Bez wpływu na skuteczność doręczenia pozostaje kwestia, czy faktycznie przesyłka zostaje przekazana. Istotą doręczenia zastępczego jest już samo powstanie domniemania takiego przekazania, czyli samo pobranie przesyłki przez domownika oraz pokwitowanie jej odbioru. Samo oświadczenie strony, że dana osoba nie przekazała odebranej przesyłki w określonym dniu, jest niewystarczające do podważenia skuteczności doręczania zastępczego (zob. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2019 r. sygn. II OSK 2022/17). III. W stanie faktycznym sprawy ustalonym przez organy, który Sąd w zupełności podziela (vide: pkt I), zasadnicze znaczenie ma okoliczność doręczenia zawiadomienia o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego, przyznanego Skarżącej na troje dzieci, z powodu koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz decyzji, której wniosek o wznowienie dotyczy. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wysłane na adres zamieszkania Skarżącej podany we wniosku, odebrał teść Skarżącej. Z kolei decyzję z dnia [...] grudnia 2017 r., wysłaną na ten sam adres, odebrała w dniu [...] grudnia 2017 r. teściowa. Skarga okoliczności tych nie kwestionuje. Zatem przy braku dowodów przeciwnych, teściowa odbierająca korespondencję w miejscu zamieszkania Skarżącej podanym we wniosku o przyznanie świadczenia oraz w późniejszej korespondencji kierowanej do Wójta, zasadnie uznana została za domownika. Oznacza to, że decyzja została Skarżącej skutecznie doręczona w dniu [...] grudnia 2017 r. Doręczenie zastępcze (art. 43 k.p.a.) oparte jest bowiem na założeniu, że adresata obciążają skutki działania osoby, której przesyłkę doręczono tak, jakby została ona podjęta przez stronę bezpośrednio. W tym miejscu wskazać należy, że obowiązkiem strony postępowania należycie zabezpieczającej swoje interesy jest wskazanie takiego adresu do doręczeń, który gwarantować jej będzie możliwość czynnego udziału w sprawie bez narażania się na skutki uchybień terminów. Przyjęcie bowiem pisma przez znajdującego się pod tym adresem dorosłego domownika i potwierdzenie przez niego doręczenia na piśmie swoim podpisem ze wskazaniem daty doręczenia, przesądza o skutecznym doręczeniu pisma adresatowi (tak NSA w wyroku z dnia 12 listopada 2019 r. sygn. II OSK 3180/17). Jak już wyżej wskazano, odnośnie do doręczenia zastępczego decyzji objętej wnioskiem o wznowienie postępowania, brak jest jakichkolwiek dowodów podważających skuteczność tego doręczenia. Zaznaczyć przy tym wypada, że niewywiązanie się przez domownika z obowiązku oddania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie jego adresatowi przez osobę, której doręczono rozstrzygnięcie zastępczo, nie jest okolicznością usprawiedliwiającą adresata. Niedbalstwo osoby, do rąk której dokonano doręczenia zastępczego jest traktowane tak samo jak adresata postanowienia lub decyzji. Zatem zarzut naruszenia art. 43 K.p.a. jest niezasadny. Konsekwencją doręczenia zastępczego decyzji z dnia [...] grudnia 2017 r. w dniu [...] grudnia 2017 r. jest to, że dzień doręczenia jest dniem, od którego rozpoczął bieg miesięczny termin do wniesienia podania o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją. Wszystko to prowadzi do wniosku, że ze względu na złożenie podania w dniu [...] października 2019 r. (data nadania), organy zasadnie odmówiły wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. W świetle powyższego pozostałe zarzuty skargi wskazujące na naruszenie przepisów postępowania nie są zasadne, gdyż u ich podstaw jest błędne założenie, jakoby decydujące znaczenie (i początek biegu terminu do wznowienia postepowania) miała data powzięcia informacji o decyzji Wójta z dnia [...] grudnia 2017 r. przez pełnomocnika (dzień zapoznania się z aktami sprawy – [...] września 2019 r.) oraz przekazania wiedzy w tej samej dacie Skarżącej. Ponownie wskazać należy, że w świetle zastępczego doręczenia decyzji okoliczności te nie mają żadnego wpływu na treść zaskarżonego postanowienia. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), skargę oddalił.