II SA/Rz 873/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Krystyna Józefczyk Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Zbigniew Czarnik Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego -skargę oddala- Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. (data wpływu do organu – 4 lipca 2012 r.) M.M. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. (dalej MOPS lub organ I instancji) o przyznanie zasiłku celowego na zakup potrzebnych leków. Decyzją z dnia [...] lipca 2012r., nr [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., działając z upoważnienia Burmistrza L. przyznał M. M. zasiłek celowy w wysokości 50,00 zł z przeznaczeniem na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia w miesiącu lipcu 2012 r. Organ ustalił, że wnioskodawca utrzymuje się z zasiłku stałego, jest osobą samotnie gospodarującą, a jego dochody netto wynoszą miesięcznie 470,00 zł, przy ustawowym kryterium dochodowym 477,00 zł. Zasiłek przyznano z uwagi na trudną sytuację materialną wnioskodawcy oraz w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wysokość zasiłku uzależniona jest od możliwości finansowych MOPS oraz od liczby osób ubiegających się o pomoc. M.M. pobiera pomoc w formie zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania", a pomoc społeczna nie jest w stanie w pełni zaspokoić potrzeb swoich petentów, gdyż na granicą są możliwości finansowe MOPS, a te w bieżącym roku są ograniczone. W odwołaniu M.M. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazał, że decyzja bardzo krzywdząca i niezgodna zasadami współżycia społecznego. Porównał sytuację, w jakiej się znajduje z sytuacją rodzin wielodzielnych w jego gminie, którym także przyznano zasiłek. Rodziny, w przeciwieństwie do odwołującego są w stanie samodzielnie wpłynąć na poprawę swojej sytuacji sezonowymi zarobkami. Podał, że jest osobą samotną, schorowaną, inwalidą I grupy, a kwota 477,00 zł pokrywa opłaty za mieszkanie, gaz, śmieci, wodę, kablówkę i telefon. Oświadczył, że nie oczekuje pokrycia całego rachunku za leki, ale jego części. Wniósł o potraktowanie go na równych zasadach z rodzinami wielodzietnymi. Zwrócił uwagę na złe funkcjonowanie pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (zwane dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta L. z dnia [...] lipca 2012 r. W podstawie prawnej SKO powołało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej k.p.a. oraz art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 i art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą (powołany przez organ Dziennik Ustaw to: Dz. U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.) W uzasadnieniu SKO podało, że z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, stanowiącego materialnoprawną podstawę przyznania zasiłku celowego wynika, że zasiłek może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznany zasiłek celowy nie zawsze zaspokaja całość potrzeb określonego wnioskodawcy. Wyznacznikami ustalania jego wysokości jest sytuacja materialna wnioskodawcy, cel na który ma być przyznany zasiłek oraz możliwości finansowe organu pomocy społecznej. Spełnienie kryteriów nie powoduje automatycznego przyznania zasiłku celowego, z tego względu, że decyzja administracyjna wydana w powyższym przedmiocie ma charakter uznaniowy. SKO nie znalazło podstaw do weryfikacji decyzji organu I instancji. Kolegium pouczyło odwołującego, że może każdym czasie starać się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego lub zwykłego, który może być przyznany w zależności od wysokości pozostających w dyspozycji organu środków. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżący M.M. wskazał, że decyzje organów I i II instancji są niezgodne z prawdą. Podał, że na leki wydał prawie 400,00 zł, dlatego przyznanie zasiłku w wysokości 50 zł to zaledwie mała cząstka, a nie część zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy. Zarzucił brak wyjaśnienia przez organy jego sytuacji życiowej w stosunku do rodzin wielodzietnych, którym przyznano po 200 zł. zasiłku. Wskazał na trudną sytuację osobistą, zdrowotną, finansową, a jako osoba z I grupą inwalidzką nie może uzyskać dodatkowego zarobku Zarzucił, że nie może być uznany za osobę samotnie gospodarującą, tak jak uczyniły to organy, z uwagi na wiek i wobec faktu udzielania pomocy przez jego siostrę w codziennych pracach w domu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie przytaczając argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej P.p.s.a., z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a Sąd oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia. Poddawszy takiej ocenie zaskarżoną decyzję Sąd doszedł do przekonania, że decyzja nie narusza prawa i dlatego też skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną kwestionowanego rozstrzygnięcia, stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej, zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy jest zapobieganie powstawania takim sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Poza sporem pozostaje fakt, że skarżącemu przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, spełnia kryteria określone w art. 8 ust. 1 (kryterium dochodowe) oraz w art. 7 (ubóstwo, niepełnosprawność) uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a ponadto należy do kręgu osób mogących być beneficjentami zasiłku celowego. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 powołanej wyżej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności także na pokrycie części lub całości kosztów zakupu leków i leczenia, a o taką refundację zwrócił się skarżący. Nie są to jednak jedyne czynniki, jakie bierze pod uwagę organ pomocy społecznej w zakresie udzielanych świadczeń. Stosownie do regulacji zawartej w art. 3 ust. 4 cytowanej ustawy, potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom tej pomocy. Wysokość tej pomocy uzależniona jest nie tylko od potrzeb wnioskodawcy, ale także od możliwości finansowych organu pomocy społecznej. Decyzja w zakresie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, jak również w kwestii określenia jej wysokości podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne cechuje się m.in. tym, że organ nie jest związany ścisłymi kryteriami prawnymi, a więc ma pewną swobodę w ocenie zasadności żądania. W przypadku zasiłku celowego organ administracyjny wydaje decyzję oceniając całokształt sytuacji strony i jej rodziny, mającej wpływ na zakres zaspokojenia potrzeb, uwzględniając przy tym sytuację ogólną, czyli wysokość posiadanych środków, liczbę osób wymagających pomocy. Dopiero po ustaleniu, że taka pomoc jest niezbędna, organ może przyznać zasiłek celowy, biorąc pod uwagę zarówno okoliczności przemawiające za udzieleniem pomocy, jak i przeciw jej udzieleniu, także w kontekście wysokości przyznanej pomocy. Rację ma SKO, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości. Wobec ograniczonych środków przeznaczanych na cele pomocy społecznej i stale wzrastającej liczby osób ubiegających się o jej uzyskanie, konieczne jest stworzenie gradacji potrzeb tych osób i powiązanie jej z możliwościami finansowymi ośrodków pomocy społecznej. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza więc załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/06, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji Sprawach). Uznanie administracyjne nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do uzasadnienia rozstrzygnięcia, zgodnie z wytycznymi zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej w zakresie oceny, czy organ administracji publicznej uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. Dokonana w niniejszej sprawie ocena uzasadnia twierdzenie, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Organy orzekające w sprawie działały zgodnie ze wskazanymi wyżej zasadami, rozstrzygnęły sprawę zważając na sytuację rodzinną skarżącego, ograniczone możliwości finansowe organu pomocy społecznej, a tym samym ochronę interesów osób uprawnionych do uzyskania wsparcia ze środków pomocy społecznej. W toku postępowania administracyjnego zebrano materiał dowodowy pozwalający na ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej skarżącego i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty. Przyznanie skarżącemu zasiłku celowego pokrywającego w części koszty zakupu leków nie narusza postanowień ustawy o pomocy społecznej. Kolegium słusznie wskazało w zaskarżonej decyzji, że pomoc oraz jej wysokość jest nie tylko warunkowana potrzebą strony, ale również posiadanymi do dyspozycji przez MOPS środkami finansowymi oraz ilością osób ubiegających się o pomoc. Sąd zwraca uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 stycznia 2008 r., sygn. akt I OSK 624/07, Centralna Baza Orzeczeń i Informacji w Sprawach). Podkreślenia wymaga, iż skarżący jest objęty pomocą społeczną w szerokim zakresie. Z akt administracyjnych wynika, że skarżący otrzymuje pomoc w formie zasiłku stałego w kwocie 324, 00 zł miesięcznie przyznanego bezterminowo od 1 czerwca 2012 r. na mocy decyzji Burmistrza L. z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] oraz został objęty ubezpieczeniem zdrowotnym zgodnie z przepisami o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym od kwoty zasiłku stałego w okresie pobierania świadczenia na mocy wskazanej wyżej decyzji; świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności - zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 120, 00 zł miesięcznie od dnia 1 czerwca 2012 r. do dnia 31 sierpnia 2012 r. przyznanego na mocy decyzji Burmistrza Leżajska z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...]. Ponadto M.M. pobiera zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153 zł miesięcznie od stycznia 2012 r. Obecny na rozprawie skarżący oświadczył, że po miesiącu lipcu 2012 r. MOPS przyznał jeszcze dwa zasiłki celowe, ale nie pamięta, w jakiej wysokości. Zatem organy pomocy społecznej rozumieją sytuację życiową skarżącego i udzielają w ramach swoich możliwości finansowej pomoc społeczną na poprawę jego sytuacji życiowej. Zarzuty podniesione w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Za chybiony należy uznać zarzut zaliczenia skarżącego do kategorii "osób samotnie gospodarujących". Pojęcie to jest kategorią ustawową, do której zalicza się osoby prowadzące jednoosobowe gospodarstwo domowe, tak jak w przypadku skarżącego. Bez wpływu na zaliczenie do tej kategorii pozostaje wiek, niepełnosprawność, zakres pomocy udzielanej wnioskodawcy przez inne osoby. Zarówno organy jak i Sąd przy ocenie wysokości przyznanego zasiłku nie mogą kierować się wysokością zasiłków przyznanych innym osobom, czy rodzinom wielodzietnym, gdyż są to odrębne indywidualne sprawy administracyjne. W ocenie Sądu w sprawie nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego. Dodać wypada, że prawomocnym wyrokiem z dnia 24 października 2012 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Rz 789/12 Sąd oddalił skargę skarżącego, którą kwestionował również wysokość przyznanego zasiłku celowego. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.