II SAB/Rz 196/25
WyrokWSA w Rzeszowie2026-02-11
Skład orzekający: Paweł Zaborniak, Piotr Godlewski, Jolanta Kłoda-Szeliga
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej pozostaje w bezczynności, odmawiając przyjęcia i zarejestrowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ administracji publicznej nie pozostaje w bezczynności, odmawiając przyjęcia i zarejestrowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od cudzoziemca, który nielegalnie przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku. Odmowa przyjęcia wniosku była uzasadniona przepisami ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, wprowadzonymi w odpowiedzi na instrumentalizację migracji przez państwo trzecie, a także zasadą nemo potest commodum capere de iniuria sua propria (nikt nie może czerpać korzyści z własnego bezprawia). Sąd podkreślił, że prawo do ochrony międzynarodowej nie może być wykorzystywane do czerpania korzyści z nielegalnego przekroczenia granicy.Stan faktyczny
Skarżący, obywatel [...], nielegalnie przekroczył granicę Polski z Białorusi w czerwcu 2025 r. Po zatrzymaniu i zobowiązaniu do powrotu, złożył pismo wyrażające wolę ubiegania się o ochronę międzynarodową. Komendant Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej odmówił przyjęcia wniosku, powołując się na czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku wynikające z instrumentalizacji migracji. Skarżący wniósł skargę na bezczynność organu, zarzucając naruszenie przepisów krajowych i międzynarodowych. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko, wskazując na nielegalne przekroczenie granicy w okresie obowiązywania ograniczeń.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Jolanta Kłoda-Szeliga /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi J. H. na bezczynność Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu w przedmiocie przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej - oddala skargę -
Przedmiotem skargi jest bezczynność Komendanta Bieszczadzkiego Oddziału Straży Granicznej w Przemyślu (dalej: Organ, Komendant lub Komendant BiOSG) polegająca na odmowie wykonania - na podstawie art. 33b ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r., poz. 223 ze zm.; dalej: ustawa bądź u.u.c.o.) – czynności materialno - technicznej przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Czynność podjęto w następującym stanie faktycznym i prawny sprawy.
Obywatel [...] J. H.(dalej: Skarżący) 17 czerwca 2025 r., w grupie 18 osób, przechodząc przez rzekę, przekroczył granicę państwową z Białorusi do Polski, udając się w kierunku zachodnim, gdzie 20 czerwca 2025 r., na granicy państwowej z Polski do Niemiec - z uwagi na przywróconą kontrolę graniczną - został zawrócony na stronę Polską.
21 czerwca 2025 r. funkcjonariusze z Placówki Straży Granicznej w [...] skontrolowali Skarżącego, który nie posiadał przy sobie dokumentów tożsamości ani dokumentów uprawniających do wjazdu i pobytu na terytorium RP. W związku z tym - na podstawie art. 394 ust. 1 w związku z art. 302 ust. 1 pkt 1 i 10 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079 ze zm.) – Skarżącego zatrzymano, wszczęto wobec niego postępowanie w sprawie zobowiązania cudzoziemca do powrotu na podstawie art. 310 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a Sąd Rejonowy w [...] orzekł o umieszczeniu Skarżącego w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców (postanowienie z 23 czerwca 2025 r. sygn. akt [...], oraz postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 15 września 2025 r. sygn. [...] o przedłużeniu pobytu na okres dalszych 3 miesięcy, do 17 grudnia 2025 r., godz. 8:30.)
Decyzją z 10 lipca 2025 r. nr [...], Komendant Placówki Straży Granicznej w [...] zobowiązał Skarżącego do powrotu. Od powyższej decyzji Skarżący nie wniósł odwołania, ani skargi do sądu administracyjnego.
Skarżący, przebywając w Strzeżonym Ośrodku,10 lipca 2025 r. złożył pismo do Komendanta BiOSG świadczące o woli ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP, a 27 sierpnia 2025 r. ponowił żądanie niezwłocznego przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, a także złożył skargę do Komendanta Głównego Straży Granicznej w trybie art. 227 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm. dalej: K.p.a.)
W odpowiedzi, doręczonej Skarżącemu 2 września 2025 r. Komendant poinformował, że z uwagi na nielegalne przekroczenie granicy, w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP - na podstawie art. 33 b ust. 1 w zw. z art. 33 a ust. 1 u.u.c.o. - nie przyjęto wniosku Skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium RP.
29 września 2025 r. Skarżący reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł do WSA w Rzeszowie skargę (uzupełnioną pismem z 6 lutego 2026 r.) na bezczynność Komendanta BiOSG, polegającą na braku dokonania czynności materialno-technicznej tj. na nieprzyjęcie wniosku o ochronę międzynarodową, wnosząc o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jako naruszająca:
- art. 28 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art. 6 Dyrektywy PE i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (dalej: dyrektywy proceduralnej), poprzez nieprzyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, oraz niezarejestrowanie deklaracji złożenia wniosku, pomimo upływu terminów na dokonanie tychże czynności;
- art. 33b u.u.c.o., w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2025 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, poprzez jego błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, że możliwe jest nieprzyjęcie wniosku Skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej w czasie trwania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Białorusi, podczas gdy na terenie Strzeżonego Ośrodka dla Cudzoziemców w [...] nie przebiega odcinek granicy między RP a Białorusią, zatem organ nie mógł uchylić się z obowiązku przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na tejże podstawie;
- art. 28 ust. zw. z art. 89 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art. 40 Konstytucji RP, w zw. z art. 4, 18 i 19 Karty Praw Podstawowych, w zw. z art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez brak rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w terminie przewidzianym przez przepisy ustawowe, co skutkowało brakiem zawieszenia postępowania o zobowiązaniu Skarżącego do powrotu i wydaniem w tym postępowaniu decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, co naraża Skarżącego na wydalenie do państwa, gdzie grożą mu tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie, oraz orzeczenie kary śmierci, podczas gdy organ powinien był niezwłocznie jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej przyjąć, a w rezultacie doprowadzić do zawieszenia wspomnianego postępowania, art. 28 ust. zw. z art. 89 ust. 5 u.u.c.o., w zw. z art. 8 Dyrektywy PE i Rady 2013/33/EU z dnia 26 czerwca 2013 w sprawie ustanowienia norm dotyczących przyjmowania wnioskodawców ubiegających się o ochronę międzynarodową (dalej: dyrektywy recepcyjnej), w zw. z art. 41 Konstytucji RP, w zw. z art. 6 Karty Praw Podstawowych, w zw. z art. 6 EKPCz, poprzez nieprzyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w terminie przewidzianym przez przepisy ustawowe, co skutkuje uniemożliwieniem rozpoczęcia biegu terminu maksymalnego okresu pobytu wnioskodawcy o ochronę międzynarodową w ośrodku strzeżonym, a w konsekwencji bezzasadnym przedłużeniem pobytu cudzoziemca w detencji;
- art. 33b u.u.c.o. w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2025 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, polegające na braku przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej od Skarżącego, podczas gdy Komendant winien był przyjąć przedmiotowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, albowiem nie dysponuje dowodami na przekroczenie przez Skarżącego granicy polsko-białoruskiej. Skarżący został ujęty przez funkcjonariuszy Placówki SG w [...] przy granicy polsko-niemieckiej, po jego uprzednim zawróceniu z terytorium Niemiec. Przeciwko Skarżącemu nie toczy się postępowanie karne z art. 264 § 2 k.k. ani postępowanie wykroczeniowe z art. 49a k.w. w związku z nielegalnym przekroczeniem granicy polsko-białoruskiej. Skarżący nie oświadczył w toku postępowania o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu, iż przekroczył granicę polsko-białoruską, co skutkuje bezczynnością Komendanta w przedmiocie przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Skarżącego;
- art. 33b ust. 2 pkt 3 in principio u.u.c.o. w zw. z art. 2 i 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka polegające na braku przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Skarżącego, podczas gdy Komendant winien był zakwalifikować go jako osobę wymagającą szczególnego traktowania i przyjąć przedmiotowy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej, albowiem brat Skarżącego był dowódcą [...] sił powietrznych i Skarżący ze względu na tę okoliczność mógłby zostać pozbawiony życia oraz poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu w [...]; zachodzi domniemanie, iż Skarżący doświadczył przemocy ze strony [....]. Posiada zaburzenia natury [....], co skutkuje bezczynnością Komendanta w przedmiocie przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej Skarżącego.
Z tych względów Skarżący wniósł o stwierdzenie bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, przyznanie odpowiedniej sumy pieniężnej oraz wstrzymanie wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu, która pozostaje bezpośrednio związana z bezczynnością organu i mogłaby zostać wykonana w każdej chwili, powodując trudne do odwrócenia skutki.
W uzasadnieniu przytoczono stan faktyczny sprawy. Wskazano, że Skarżący już od 21 czerwca 2025 r. deklarował wolę ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce a 27 sierpnia 2025 r. złożył do Komendanta BiOSG wniosek o niezwłoczne przyjęcie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz dokonanie czynności przewidzianych w art. 30 u.u.c.o., a także skargę na bezczynność do Komendanta Głównego Straży Granicznej. Komendant w piśmie sierpnia 2025 r. odmówił przyjęcia wniosku, powołując się na art. 33a i 33b ww. ustawy. Do chwili wniesienia skargi wniosek Skarżącego nie został zarejestrowany, a wymagane czynności nie zostały wykonane.
Zdaniem Skarżącego doszło do bezczynności Komendanta o charakterze oczywistym, ponieważ rejestracja wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz czynności z art. 30 ustawy mają charakter materialno-techniczny i powinny zostać dokonane niezwłocznie, najpóźniej w terminie określonym w art. 28 ust. 5 u.u.c.o. oraz art. 6 dyrektywy proceduralnej (3 dni robocze, wyjątkowo 10 dni w przypadku masowego napływu cudzoziemców). Terminy te nie mają charakteru instrukcyjnego, a ich przekroczenie stanowi bezczynność organu w rozumieniu przepisów o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komendant nie tylko nie dokonał wymaganych czynności w terminie, ale również nie zawiadomił Skarżącego o przyczynach zwłoki ani nie wyznaczył nowego terminu, co narusza art. 36 K.p.a. Co więcej, organ wprost oświadczył, że wniosku nie przyjmie, co dodatkowo potwierdza stan bezczynności.
Skarżący podniósł również, że powołanie się przez organ na art. 33a i 33b u.u.c.o. było niezasadne, ponieważ czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku dotyczy wyłącznie odcinka granicy państwowej z Republiką Białorusi objętego rozporządzeniem Rady Ministrów, podczas gdy wniosek został złożony w strzeżonym ośrodku położonym daleko od tej granicy. Przepisy te odnoszą się do kontroli granicy, a nie do cudzoziemców przebywających już na terytorium Polski. Ponadto Polska, jako pierwsze państwo członkowskie UE, na którego terytorium Skarżący wkroczył, jest zobowiązana do rozpatrzenia jego wniosku o ochronę międzynarodową.
W ocenie Skarżącego bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia prawa, gdyż przekroczenie terminu jest znaczne (około 10 tygodni ponad maksymalny termin ustawowy), organ otwarcie przyznał, że nie wykona obowiązku, a brak działania jest pozbawiony racjonalnego uzasadnienia. Bezczynność ta wywołuje przy tym poważne negatywne skutki dla Skarżącego: uniemożliwia zawieszenie postępowania powrotowego i naraża go na wydalenie do [...] z naruszeniem zasady non-refoulement, a także prowadzi do arbitralnego wydłużenia detencji administracyjnej, ponieważ brak formalnego złożenia wniosku powoduje stosowanie dłuższych terminów pozbawienia wolności. Stan ten narusza prawo do wolności osobistej oraz zakaz tortur i nieludzkiego traktowania.
Komendant BiOSG w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że obywatel [...] przebywa w Strzeżonym Ośrodku dla Cudzoziemców w [...] na podstawie postanowień sądów: z 23 czerwca 2025 r. (Sąd Rejonowy w [...]) oraz 15 września 2025 r. (Sąd Rejonowy w [...]), a jego pobyt na terytorium RP ma charakter nielegalny, gdyż nie posiada wymaganych dokumentów pobytowych ani środków finansowych. Ustalono również, że Cudzoziemiec przekroczył granicę polsko-białoruską nielegalnie, a następnie został zatrzymany 21 czerwca 2025 r. po zawróceniu z terytorium Niemiec, dokąd wcześniej się przemieścił. Celem jego podróży były państwa Europy Zachodniej. 10 lipca 2025 r. złożył pismo zawierające deklarację ubiegania się o ochronę międzynarodową, lecz wniosek ten nie został przyjęty z uwagi na ustalenie, że przekroczenie granicy nastąpiło w warunkach instrumentalizacji migracji z terytorium Republiki Białorusi oraz w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, wprowadzonego na podstawie art. 33a–33c u.u.c.o. oraz kolejnych rozporządzeń Rady Ministrów z 2025 r. W toku weryfikacji dokonano sprawdzeń w bazach danych oraz analiz akt cudzoziemca, które potwierdziły tzw. "ślad białoruski". Ustalono również, że Cudzoziemiec nie należy do kategorii osób wymagających szczególnego traktowania, o których mowa w art. 33b ust. 2 u.u.c.o. Odmowę przyjęcia wniosku odnotowano w systemie Straży Granicznej.
27 sierpnia 2025 r. Skarżący ponownie wystąpił o niezwłoczne przyjęcie wniosku, a 2 września 2025 r. został ustnie i pisemnie poinformowany o przyczynach odmowy, wynikających z ustalenia nielegalnego przekroczenia granicy z Białorusią w okresie obowiązywania ograniczenia ustawowego.
Zdaniem organu w sprawie nie doszło do bezczynności, ponieważ cudzoziemiec został skutecznie poinformowany o sposobie załatwienia sprawy oraz o przyczynach odmowy przyjęcia wniosku. Organ wskazał, że brak możliwości przyjęcia wniosku wynika bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa, a sytuacja cudzoziemca jest konsekwencją nielegalnego przekroczenia granicy w okresie obowiązywania ograniczeń ustawowych. Podkreślono również, że czynność odmowy przyjęcia wniosku nie musi nastąpić fizycznie na granicy państwowej, lecz może być dokonana także w głębi kraju, jeżeli organ dysponuje materiałem dowodowym potwierdzającym przekroczenie granicy w warunkach instrumentalizacji. W ocenie organu wykładnia celowościowa przepisów art. 33a–33c u.u.c.o. prowadzi do wniosku, że ograniczenie prawa do złożenia wniosku ma charakter generalny wobec cudzoziemców objętych tymi regulacjami, z wyjątkiem osób należących do ustawowo określonych grup wrażliwych.
Organ wskazał ponadto, że cudzoziemiec posiada prawomocną decyzję o zobowiązaniu do powrotu z 10 lipca 2025 r., a w ośrodku ma zapewniony dostęp do pomocy prawnej organizacji pozarządowych. Podkreślono, że działania Straży Granicznej są realizowane z poszanowaniem prawa krajowego i międzynarodowego, w tym zasady non-refoulement, a czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku zostało wprowadzone w celu ochrony bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. W konsekwencji organ uznał zarzuty skargi za niezasadne i wniósł o jej oddalenie.
Postanowieniem z 16 grudnia 2025 r. sygn. akt II SAB/Rz 196/25 WSA w Rzeszowie odmówił wstrzymania wykonania decyzji Komendanta Placówki Straży Granicznej w [...] z 10 lipca 2025 r. nr [...].
Pismem z 6 lutego 2026 r. Skarżący zakwestionował stanowisko przedstawione przez organ w odpowiedzi na skargę.
W uzupełnieniu skargi wniósł o zwrócenie się przez WSA w Rzeszowie z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości UE, na podstawie art. 267 TFUE. Ponadto wzniósł o przeprowadzenie dowodu z szeregu wskazanych w piśmie dokumentów w tym m.in. kopii legitymacji [...] brata Skarżącego, wydruku zdjęć, kopii listów, kopii informacji z przeprowadzonej z udziałem Cudzoziemca konsultacji psychologicznej z 21 listopada 2025 r. Do pisma dołączono ww. dokumenty, sporządzone w języku angielskim i arabskim.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Kontrola, o której mowa powyżej, obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, a także z mocy art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1-4.
Skarga w przedmiotowej sprawie dotyczy bezczynności organów Straży Granicznej w zakresie przyjęcia i zarejestrowania wniosku cudzoziemca o udzielenie ochrony międzynarodowej, w nakazanym ustawą terminie, która to czynność jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, określoną w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. Tym samym właściwość sądu administracyjnego do rozpoznania przedmiotowej skargi tj. skargi na bezczynność organu w zakresie wykonania czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. wynika wprost z art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. (por. post. NSA z 2 lipca 2025 r. II OSK 1178/25).
W kwestii dopuszczalności skargi wniesionej w przedmiotowej sprawie, należy dodatkowo podkreślić, że w ocenie Sądu skarga ta spełnia wymogi formalne do jej skutecznego wniesienia i rozpoznania. Wniesienie skargi poprzedzone zostało pismem, w treści którego Skarżący domagał się od organu niezwłocznego wykonania czynności zarejestrowania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, które to pismo Sąd potraktował jako ponaglenie, którego wniesienie warunkuje rozpoznanie skargi na bezczynność organu.
Przechodząc do kwestii bezczynności należy podkreślić, że dla stwierdzenia bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania przez konkretny organ oraz brak podjęcia tego działania w terminach określonych przepisami postępowania. W konsekwencji, zakres sądowej kontroli w sprawie ze skargi na bezczynność sprowadza się do ustalenia, czy organ był zobowiązany do wydania aktu lub podjęcia czynności oraz czy w zakreślonym terminie, dokonał powyższych działań (P. Daniel, Skarga na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania – zakres kontroli, Kontrola państwowa 2013, Nr 3, s. 94).
Oceniając zakres obowiązków Organu w przedmiotowej sprawie, Sąd uznał, że Organ nie pozostawał w zarzucanej mu bezczynności.
Odnosząc się do, podniesionego w treści skargi, zarzutu w kwestii formalnej poprawności działań organu w przedmiotowej sprawie, Sąd w składzie orzekającym nie przychylił się do argumentów Skarżącego, co do tego, że organ Straży Granicznej, odmawiając dokonania czynności przyjęcia i rejestracji wniosku o ochronę międzynarodową, zobowiązany był orzec w formie decyzji administracyjnej. Tego rodzaju rozstrzygnięcie nie zostało powiem przewidziane w przepisach ustawy, a biorąc pod uwagę charakter spornej czynności organu – przyjęcie i rejestracja wniosku o ochronę międzynarodową to czynności materialno- techniczne, podejmowane masowo, w okolicznościach znacznego napływu wnioskodawców – wolą ustawodawcy nie było stworzenie tak rozbudowanej procedury. W stanie faktycznym niniejszej sprawy, Wnioskodawca deklarujący chęć złożenia wniosku o ochronę międzynarodową został poinformowany o fakcie i przyczynach niezarejestrowania jego wniosku, mając możliwość skorzystania z możliwości sądowej kontroli podejmowanych wobec niego czynności organu, w sensie braku tychże czynności.
Skoro zatem obowiązujący system prawa przewiduje środek w postaci skargi na bezczynność organu – zmierzający do wymuszenia na organie dokonania konkretnej czynności materialno-technicznej, to domaganie się od organu wydania decyzji o odmowie dokonania czynności materialno-technicznej, w celu uzyskania konkurencyjnej możliwości zaskarżenia działania organu nie jest zasadne.
W ocenie Sądu, w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy, Skarżącemu przysługuje wyłącznie skarga na bezczynność organu, która polega na odmowie wykonania czynności materialno -technicznej tj. przyjęcia i zarejestrowania wniosku o ochronę międzynarodową.
Zarzucona w przedmiotowej sprawie bezczynność organów Straży Granicznej dotyczy braku przyjęcia i zarejestrowania wniosku Skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej, po tym jak zamanifestował wolę złożenia takiego wniosku.
Organ, powołując się na przepis art. 33c u.u.c.o. stanowiący, że w okresie obowiązywania czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy, na którym jest ono stosowane, nie stosuje się przepisu art. 28 u.u.c.o., który zobowiązuje organ do przyjęcia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w konkretnych terminach.
Powołane przepisy wprowadzone zostały do ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na mocy ustawy z 21 lutego 2025r. – o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 389 – dalej: ustawa zmieniająca), która weszła w życie 27 marca 2025r.
Mocą ustawy zmieniającej wprowadzono do ustawy pojęcie instrumentalizacji, a także możliwość czasowego ograniczenia prawa cudzoziemca do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, w sytuacji gdy ma miejsce instrumentalizacja migracji, a działania podejmowane w jej ramach stanowią poważne i rzeczywiste zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa lub społeczeństwa oraz wprowadzenie tego ograniczenia jest niezbędne dla wyeliminowania tego zagrożenia, gdyż inne środki nie są wystarczające (przepis art. 2 pkt 6 oraz art. 33a ust 1 pkt 1-3 u.u.c.o.)
Korzystając z delegacji ustawowej zawartej w przepisie art. 33 a ust. 5 i 6 u.u.c.o. Rada Ministrów wprowadziła czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy państwowej z Republiką Białorusi, które obowiązywało w momencie, kiedy Skarżący przekraczał tą granicę –
Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 maja 2025 r. w sprawie przedłużenia czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej ( Dz. U. z 2025r. poz. 673).
Z przedłożonych wraz ze skargą akt postępowania wynika, że Skarżący, który deklaruje pochodzenie z [...], zdecydował się skorzystać z możliwości przedostania się na teren Rzeczpospolitej Polskiej jaką daje Republika Białorusi. W tym celu, na rok wcześniej, na podstawie wizy turystycznej, przyleciał na terytorium Rosji gdzie pracował zanim zdecydował się na dalszą podróż do Europy Zachodniej. Po nawiązaniu kontaktu z przemytnikiem, przejechał na Białoruś a następnie z terenu Białorusi, w grupie z innymi obcokrajowcami, przy udziale opłaconego z góry przemytnika, przedostał się w grupie 18 osób na teren Rzeczpospolitej Polskiej ( k. 29 akt adm.)
Mimo zatem kwestionowania ww. ustaleń faktycznych organu przez pełnomocnika Skarżącego, zarzuty w tym względzie nie zasługują na uwzględnienie. Opisana przez Skarżącego wersja zdarzeń, na którą powołują się organy w przedmiotowej sprawie jest konkretna, spójna i logiczna, a nadto wskazuje na szczegóły dotyczące miejsca przekroczenia granicy RP, wobec doprecyzowania których, w sprawie nie ma wątpliwości, co do tego na którym odcinku granicy przekroczenie owo nastąpiło. Sam fakt, że zdaniem pełnomocnika Skarżącego prawdopodobna jest również inna wersja przekroczenia granicy przez Skarżącego tj. na odcinku innym niż polsko – białoruski, nie znajduje potwierdzenia w jakichkolwiek materiałach sprawy.
Wobec powyższego Sąd uznał, że Skarżący przekraczając granicę polsko -białoruską, w ramach instrumentalizacji stosowanej przez republikę Białorusi, w okresie obowiązującego czasowego ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, z uwagi na treść przepisów art. 33c w zw. z art. 28 u.u.c.o. nie mógł domagać się od organów Straży Granicznej, zarejestrowana wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, gdyż prawo to na tym odcinku granicy zostało czasowo ograniczone.
W ocenie Sądu, Komendant SG, odmawiając przyjęcia od Skarżącego wniosku o ochronę międzynarodową, nie uchybił ani przepisom ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, ani też zarzuconym w treści skargi oraz kolejnych pismach procesowych przepisom Konstytucji RP, Konwencji dotyczącej statusu uchodźców, podpisanej w Genewie w dniu 28 lipca 1951 r. (Dz.U. z 1991 r. nr 119, poz. 515; dalej: "Konwencja genewska"), Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3,4, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. 1993 nr 61 poz. 284, dalej: "EKPC"), a mimo uchybienia niektórym przepisom Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (dalej: "KPP UE") oraz Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (wersja przekształcona) (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 180, str. 60, dalej: "Dyrektywa proceduralna") nie istnieją podstawy do odmowy zastosowania przepisów prawa krajowego.
Odnosząc się do argumentów pełnomocnika, jakoby ujęcie Skarżącego w głębi kraju i wyrażenie woli złożenia wniosku o ochronę międzynarodową w ośrodku podlegającym Komendantowi Straży Granicznej w Bieszczadach, a zatem poza odcinkiem granicy, na którym obowiązuje czasowe ograniczenie prawa do złożenia przedmiotowego wniosku, skutkuje tym, że przedmiotowe ograniczenie z racji swojego terytorialnego zakresu, oznaczonego ściśle jako odcinek granicy polsko - białoruskiej nie ma zastosowania do Skarżącego – Sąd w składzie orzekającym stwierdza, iż jest to argumentacja błędna.
Z argumentów pełnomocnika dotyczących zakresu pojęcia "odcinek granicy", na którym zawieszone zostało prawo do uzyskania ochrony międzynarodowej można wywieść, że ścisła wykładnia tego pojęcia zawartego m.in. w art. 33b ust 1 u.u.c.o. powinna prowadzić do tego, że nielegalne wdarcie się na teren RP oraz skuteczne przeniknięcie w głąb kraju, winno być premiowane możliwością złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, mimo iż złożenie takiego wniosku na samej granicy nie jest możliwe, z uwagi na obowiązujące na tym odcinku czasowe ograniczenie.
Sąd sprzeciwia się takiej wykładni przepisów w myśl aktualnej rzymskiej zasady nemo potest commodum capere de iniuria sua propria (nikt nie może czerpać korzyści z bezprawia, jakie sam popełnił).
Tym samym Skarżący, który po przekroczeniu granicy RP na odcinku z Białorusią zwrócił się do Komendanta BiOSG o udzielenie ochrony międzynarodowej, nie może powoływać się inny stan prawny, aniżeli zaistniały na odcinku granicy który przekroczył. Skarżący, który nielegalnie oraz w ramach instrumentalizacji migracji przez państwo trzecie, przekroczył granicę polsko- białoruską nie będzie zatem w stanie – na skutek dalszej ucieczki w głąb kraju - rozszerzyć przysługującego mu zakresu praw tj. nie będzie w stanie skorzystać z większego zakresu ochrony prawnej, aniżeli przysługujący mu w momencie przekraczania tego odcinka granicy. Tym samym pojęcie "odcinka granicy", o którym mowa w art. 33b ust 1 u.u.c.o. należy odnieść do odcinka granicy, na którym nastąpiło przekroczenie granicy RP, gdyż to ten czyn determinuje reżim prawny stosowany wobec cudzoziemca przekraczającego granicę.
Odnosząc się do dalszych zarzutów pełnomocnika należy podkreślić, że istotnie strona Skarżąca nie jest podmiotem, który mógł dopuścić się instrumentalizacji. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 6a u.u.c.o. instrumentalizacja przewidziana została jako działalność państwa trzeciego, zmierzająca do umożliwienia przekroczenia przez cudzoziemców, wbrew przepisom prawa, granicy zewnętrznej UE, w szczególności z użyciem przemocy wobec funkcjonariuszy służb państwowych oraz Żołnierzy Sił Zbrojnych RP lub w połączeniu z niszczeniem infrastruktury granicznej – które to działania mogą skutkować destabilizacją sytuacji wewnętrznej na terytorium RP do destabilizacji stosunków wewnętrznych na obszarze Unii Europejskiej.
Nie oznacza to jednak, że przepisy wprowadzone w odpowiedzi na zaistniałe działania państwa trzeciego, określane jako instrumentalizacja, nie mają zastosowania w stosunku do Skarżącego. Przeciwnie, działania Skarżącego wpisują się w działania państwa trzeciego stosującego instrumentalizację migracji, a zatem przepisy ustawy nowelizującej mają zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Nie bez znaczenia jest bowiem fakt, że Skarżący zdecydował się skorzystać z oferty państwa trzeciego stosującego instrumentalizację migracji i przekroczyć granicę RP właśnie na odcinku z Białorusią tj. państwem stosującym instrumentalizację. Działanie Skarżącego, wpisujące się w spektrum działań państwa trzeciego stosującego instrumentalizację, wymaga ze strony RP podjęcia obrony własnych interesów, czego przejawem jest czasowe zawieszenie prawa do uzyskania ochrony międzynarodowej. Omawiane przepisy mają zatem zastosowanie do Skarżącego.
Odrębnego omówienia wymaga kwestia postulowanego przez pełnomocnika zaliczenia Skarżącego do grupy szczególnie wrażliwej tj. do osób, które z uwagi na cechy szczególne stypizowane w art. 33 b ust. 2 pkt 3 u.u.c.o. nie podlegają opisanemu wyżej czasowemu ograniczeniu możliwości złożenia wniosku o ochronę międzynarodową.
Art. 33 b ust. 2 u.u.c.o. stanowi, że Organ Straży Granicznej przyjmuje wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na odcinku granicy, na którym jest stosowane ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, od cudzoziemca będącego:
1) małoletnim bez opieki;
2) kobietą ciężarną;
3) osobą, która może wymagać szczególnego traktowania, w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia;
4) osobą, wobec której zachodzą okoliczności, które w ocenie organu Straży Granicznej jednoznacznie świadczą, że jest ona zagrożona rzeczywistym ryzykiem doznania poważnej krzywdy w państwie, z którego przybyła bezpośrednio na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
5) obywatelem państwa stosującego instrumentalizację, z którego terytorium cudzoziemcy przybywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Skarżący domaga się potraktowania go, jako osoby wymagającej szczególnego traktowania, z uwagi na fakt, że jego brat był dowódcą [...] sił powietrznych, wobec czego Skarżący ze względu tą okoliczność oraz pokrewieństwo jest osobą szczególnie zagrożoną groźbą pozbawienia życia, poddania torturom czy nieludzkiemu, poniżającemu traktowaniu w kraju pochodzenia- [...]. Pełnomocnik Skarżącego wskazuje bowiem na domniemanie, że Skarżący doświadczył przemocy w kraju pochodzenia, wywiedzione z zaobserwowanych u Skarżącego zaburzeń natury [...] tj. lęku związanego z koniecznością ewentualnego powrotu do kraju pochodzenia.
Oceniając argument o konieczności traktowania Skarżącego jako osoby wymagającej szczególnego traktowania Sąd stwierdza, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy nie wpisuje się w hipotezę normy prawnej z art. w art. 33 b ust. 2 pkt 3. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę wymagającą szczególnego traktowania w szczególności ze względu na swój wiek lub stan zdrowia. Mimo, że ustawodawca w omawianym przepisie nie zawarł zamkniętego katalogu okoliczności mogących stanowić podstawę szczególnego traktowania cudzoziemca, to jednak przesłankę z art. 33 b ust. 2 pkt 3 należy oceniać łącznie z innymi przesłankami określonymi w art. 33 b ust. 2 u.u.c.o. – a zatem jako dotyczące cudzoziemca przesłanki o charakterze osobistym, możliwe do zweryfikowania niezwłocznie po zgłoszenia przez niego zamiaru złożenia wniosku o ochronę międzynarodową, a przy tym tak istotne i naglące, że udzielenie natychmiastowej pomocy – wbrew zasadniczemu zawieszeniu prawa do ubiegania się o nią – staje się szczególnie uzasadnione.
Podnoszona przez pełnomocnika kwestia służby wojskowej brata Skarżącego w siłach zbrojnych [...] przed przejęciem władzy przez [...] jest na pewno okolicznością, podlegającą rozważeniu w ramach przesłanek ubiegania się o ochronę międzynarodową. W przedmiotowej sprawie nie chodzi jednak o wykazanie rutynowych przesłanek objęcia ochroną międzynarodową ale o zakwalifikowanie Skarżącego do wąskiej grupy podmiotów szczególnie wrażliwych, w stosunku do której nie stosuje się czasowego ograniczenia możliwości złożenia wniosku o ochronę międzynarodową z uwagi na pilne potrzeby wynikające m.in. z wieku, choroby czy ciąży.
W ocenie Sądu, pełnienie służby wojskowej przez brata Skarżącego nie jest okolicznością szczególną, porównywalną z innymi przesłankami uregulowanymi w art. 33b ust 2 pkt 1-5 u.u.c.o. a zatem nie wpisuje się w zakres przesłanki z art. 33b ust 2 pkt 3 u.u.c.o
Wobec powyższego, zarzuty Skarżącego, co do naruszenia przez Organ przepisów ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, świadczącego o pozostawaniu Organu w bezczynności - nie są zasadne.
W kwestii zgodności przepisów ustawy z przepisami wyszczególnionych w treści skargi aktów prawa międzynarodowego, Sąd w składzie orzekającym podziela argumenty prezentowane z orzeczeniach WSA w Białymstoku z 7 i 23 października 2025 r. II SA/Bk 1221/25 i II SA/Bk 1284/25 oraz z 20 listopada 2025r. II SA/Bk 1285/25 – uznając je za własne.
Tym samym Sąd nie podziela argumentów pełnomocnika Skarżącego wywodzonych z tez, powołanego w piśmie procesowym, orzeczenia Sądu Okręgowego w Olsztynie.
Odnosząc się zatem w skrócie do podniesionych w treści skargi zarzutów, dotyczących sprzeczności przepisów ustawy nowelizującej z Konstytucją RP należy podkreślić, że w sprawie niewątpliwie mamy do czynienia z konfliktem wartości konstytucyjnych tj. z jednej strony podmiotowego prawa cudzoziemca do ubiegania się o ochronę międzynarodową (art. 56 ust.1 i 2 Konstytucji RP) a z drugiej strony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego oraz nienaruszalności terytorium RP ( art. 126 ust2., art. 146 ust. 4 pkt 7 i 8 , art. 31 ust 3 , art. 120 ust 1 Konstytucji RP), którą to wartość należy wiązać z kategorią interesu publicznego. Ważąc zatem pomiędzy interesem publicznym a interesem indywidualnym, w realiach faktycznych i prawnych przedmiotowej sprawy, należy nadać prymat ochronie takich wartości konstytucyjnych jak bezpieczeństwo państwa i jego obywateli. Akcentowanie tych właśnie wartości konstytucyjnych, wynika ze szczególnie trudnej sytuacji międzynarodowej na wschodniej granicy RP, wynikającej z działalności Republiki Białorusi – określanej powszechnie również jako wojna hybrydowa - która polega na instrumentalizacji migracji oraz celowym wykorzystywaniu prawa uchodźczego to destabilizowania sytuacji wewnętrznej w Polsce oraz na obszarze Unii Europejskiej. Dynamizm tej nadzwyczajnej sytuacji oraz postępująca intensyfikacja presji migracyjnej, implikuje obowiązek organów władzy państwowej do adekwatnego reagowania na to zewnętrzne zagrożenie, poprzez m.in. wyposażenie służb granicznych w odpowiednie instrumenty prawne.
Podjęte działania ochronne nie zmierzają do kwestionowania prawa cudzoziemca do ubiegania się o ochronę międzynarodową – prawo to wynika z art. 56 ust. 2 Konstytucji RP, Konwencji genewskiej, EKPC oraz prawa unijnego – ale urzeczywistniają konstytucyjny obowiązek ochrony bezpieczeństwa państwa oraz swoich granic oraz wyrażają brak akceptacji dla instrumentalnego wykorzystywania przez państwo trzecie prawa uchodźczego, do stwarzania realnego i długotrwałego stanu zagrożenia, w postaci masowego, nielegalnego przekraczanie granicy RP w zorganizowanych grupach cudzoziemców, w trakcie którego niszczona jest infrastruktura graniczna, używana jest przemoc wobec interweniujących funkcjonariuszy SG oraz żołnierzy WP.
Odnosząc się do zarzutu, że art. 33a ust. 1 u.u.c.o. narusza konstytucyjną zasadę legalności, bowiem nie uregulowano w nim żadnych szczegółowych zasad ograniczenia konstytucyjnego prawa do ubiegania się o ochronę międzynarodową, Sąd stwierdza, że mimo iż z przepisu tego, nie wynika jaki będzie dopuszczalny zasięg terytorialny wprowadzonego ograniczenia i rzeczywisty czas jego obowiązywania, to ustawa określa wszystkie istotne elementy dotyczące zasad i trybu ograniczenia prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej – w ustawie określono w jakiej sytuacji to prawo może być ograniczone, określono maksymalny czas tego ograniczenia, kiedy może być przedłużony i w jaki sposób, kiedy ograniczenie może być zniesione, a także wskazano wyjątki od tego ograniczenia – a rozporządzenie, mające charakter wykonawczy i stanowiące instrument szybszej reakcję na dynamiczną sytuację na granicy aniżeli tryb ustawowy – jest dopuszczalną formą uściślenia i uszczegółowienia tej regulacji ustawowej.
Mając na uwadze potrzebę zachowania zasady proporcjonalności tj. odpowiedniości reakcji w stosunku do wyznaczonego celu, konieczności wynikającej z zastosowania najmniej dolegliwego środka, a także uznania zastosowanego środka za będący w racjonalnych proporcjach do społecznej wagi celu – Sąd uznał, że art. 33a oraz art. 33b u.u.o.c. mieszczą się w tak zakreślonych kryteriach. Wprowadzone nowelizacją ograniczenia oceniono jako odpowiednie dla zapewnienia bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego oraz nienaruszalności granic RP, który to cel - uzasadniony istniejącą na granicy rzeczywistością - może być realizowany jedynie przy pomocy wprowadzonych regulacji prawnych. Ograniczenie prawa cudzoziemca do wnioskowania o ochronę międzynarodową w ocenie Sądu jest zatem ekwiwalentne i racjonalne wobec celu, któremu służy ten instrument prawny. Wpływ na powyższą ocenę miało zidentyfikowanie w ustawie nowelizującej tak zwanej grupy wrażliwej, w stosunku do których to cudzoziemców, z uwagi na ich osobiste cechy, potrzeba ochrony wartości publicznych nie może być ceniona wyżej, aniżeli pilna potrzeba ochrony wartości indywidualnych tej grupy cudzoziemców.
Odnosząc się do podniesionego w treści skargi zarzutu działania Organu z naruszeniem art. 40 i art. 41 Konstytucji RP, należy podkreślić, że zarzut ten jest bezzasadny. Przypomnienia wymaga, że skarga w przedmiotowej sprawie dotyczy ewentualnej bezczynności organów administracji państwowej w zakresie przyjęcia i rejestracji wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej tj. wykonywania przez organ jego ustawowych obowiązków. Nie dotyczy zaś wszelkich kwestii związanych z pobytem cudzoziemca na terytorium RP, ani decyzji wydanych w stosunku do niego w innych postępowaniach. Niezależnie od powyższego należy stwierdzić, że skierowanie Skarżącego do strzeżonego ośrodka dla cudzoziemców nie nastąpiło bez podstawy prawnej ale w wykonaniu obowiązujących przepisów ustawowych, uzupełniających regulacje konstytucyjne, a stan faktyczny sprawy nie wskazuje na to, aby Skarżący na terenie RP był poddanym poniżającemu traktowaniu. Tym samym zarzuty skargi, w kwestii naruszenia przepisów konstytucyjnych należy uznać za bezzasadne.
W kwestii zarzuconej w treści pisma procesowego z 6 lutego 2026r. sprzeczności ustawy nowelizującej z prawem międzynarodowym dotyczącym ochrony uchodźców w szczególności z Konwencją Genewską i ustanowioną na jej mocy zasadą non -refoulement (art. 33 ust 1), Sąd w składzie orzekającym dostrzega potrzebę zwrócenia uwagi na treść przepisu art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej, zgodnie z którym na dobrodziejstwo zasady non -refoulement nie może powoływać się uchodźca, co do którego istnieją podstawy, aby uznać go za groźnego dla bezpieczeństwa państwa, w którym się on znajduje oraz społeczeństwa tego państwa.
Dostrzegając zatem – w ślad za argumentami płynącymi z wyżej wymienionych orzeczeń WSA w Białymstoku - niedostosowanie i nieadekwatność tworzonych ponad 70 lat temu a obowiązujących do dziś regulacji, do aktualnych wyzwań i zagrożeń, a także przychylając się do twierdzenia, że normy prawa międzynarodowego nie mogą bezwzględnie pozbawiać władzy ustawodawczej możliwości ustanawiania regulacji prawnych służących ochronie fundamentalnych i niezbywalnych wartości, składających się na istotę suwerenności, jakimi są bezpieczeństwo państwa oraz nienaruszalność jego granic, Sąd w składzie orzekającym zauważa potrzebę dynamicznej i celowościowej wykładni przepisu art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej wobec jednostki, która świadomie i dobrowolnie staje się elementem instrumentalizacji tj. członkiem zorganizowanej zbiorowości, stosującej przemoc oraz rażąco i w złej wierze naruszającej zasady legalnego przekraczania granicy. W ocenie Sądu, w takiej sytuacji państwo przyjmujące ma prawo uznać, że istnieją podstawy do uznania cudzoziemca dla groźnego dla bezpieczeństwa prawa i zastosować klauzulę zawartą w art. 33 ust. 2 Konwencji Genewskiej.
W ocenie Sądu, będąca przedmiotem zastrzeżeń pełnomocnika Skarżącego, regulacja krajowa nie narusza także wskazanych w skardze przepisów art. 3 i 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, oraz respektuje dotychczasowy dorobek orzeczniczy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.
Ochrona przed nieuprawnionym wydaleniem lub zawróceniem odczytuje się w ramach art. 3 EKPC, zaś zakaz zbiorowego wydalania wynika z art. 4 Protokołu nr 4. Jednakże w wyroku Wielkiej Izby z 13 lutego 2020 r. w sprawie N.D. i N.T. przeciwko Hiszpanii (wnioski nr 8675/15 i 8697/15) ETPC przyznał jednak pierwszeństwo ochronie granicy zewnętrznej UE i porządku prawnego, w sytuacji podejmowania przez cudzoziemców, nawet poszukujących ochrony międzynarodowej, prób nielegalnego, zbiorowego przekraczania granicy w wybranych przez siebie miejscach. ETPC wyjaśnił przesłanki uzasadniające odstępstwo od zakazu zbiorowego wydalania cudzoziemców. W efekcie tego orzeczenia wskazuje się literaturze przedmiotu na konieczność ustalenia możliwość rzeczywistego skorzystania przez cudzoziemca z legalnej procedury przekroczenia granicy, co w odniesieniu do sytuacji na granicy lądowej wiąże się z dostateczną liczbą przejść granicznych, na których możliwie jest ubieganie się o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz ustalenia czy niekorzystanie przez cudzoziemca z dostępnych legalnych procedur jest obiektywnie uzasadnione okolicznościami, za które odpowiada państwo. Nie dochodzi bowiem do naruszenia zakazu zbiorowego wydalenia, jeżeli z terytorium państwa zostają usunięci cudzoziemcy, którzy z zaplanowanym z góry zamiarem, zbiorowo, nielegalnie przekraczają granicę w celu uniknięcia kontroli i zagrażają przez to bezpieczeństwu publicznemu, pomimo dostępności ustanowionych w tym celu przejść granicznych i prawnych procedur.
Analogicznie jak w sprawie N.D. i N.T. podkreślić należy, że za ewentualne trudności w dotarciu do miejsc legalnego przekroczenia granicy nie odpowiada Polska, ale odpowiedzialne są władze Białorusi. Ponadto zaznaczyć trzeba, że poza drogowym przejściem granicznym istnieje możliwość wnioskowania o wizę lub o ochronę międzynarodową w polskich przedstawicielstwach dyplomatycznych i konsularnych w krajach pochodzenia lub tranzytu (por. pkt 212 wyroku). Cudzoziemcy jednak świadomie nie wybierają legalnych, dostępnych procedur, lecz poczynając od przylotu na Białoruś lub do Rosji decydują się na współpracę z państwem stosującym instrumentalizację, a częstokroć także z międzynarodowymi grupami przestępczymi, zajmującymi się przerzutem migrantów.
Z akt sprawy nie wynika, aby Białoruś była dla Skarżącego krajem niebezpiecznym, gdzie jest narażony na presję czy przemoc ze strony służb białoruskich. Skarżący udał się do tego kraju w sposób świadomy i dobrowolny – nie deklarował zagrożenia na terytorium tego państwa.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 6 i 7 Dyrektywy proceduralnej, Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zaprezentowane w w/w wyrokach WSA w Białymstoku, co do braku kompatybilności przepisów krajowych i unijnych, jak również, co do braku możliwości odmowy zastosowania przepisów ustawy krajowej, pomimo ich niezgodności z Dyrektywą. W ocenie Sądu w składzie orzekającym, doprowadziłoby to bowiem do naruszenia zasad ogólnych prawa UE. Słuszna jest bowiem argumentacja zawarta m. in. w w/w wyrokach, że w sytuacji gdy jednostka ubiegająca się o ochronę prawną powołuje się na własne naruszenie prawa - aktualizują się ogólne zasady europejskiej kultury prawnej, wynikające z wspólnej tradycji konstytucyjnej praw członkowskich, zgodnie z którymi niemożliwe i wysoce niepożądane jest czerpanie korzyści z własnego bezprawia. Słusznie zatem, w ocenie Sądu orzekającego, zasadę tą odnosi się do cudzoziemca, który wpisując się w bezprawne działania białoruskiego reżimu, nadużywa uprawnień wynikających z międzynarodowego i unijnego prawa uchodźczego i rażąco naruszając zasady przekraczania granicy, stara się wywieść z tej okoliczności korzystne dla siebie skutki prawne.
Z powyższych względów Sąd uznał, że nie mógł odmówić zastosowania art. 33a oraz 33b u.u.o.c. pomimo ich niezgodności z Dyrektywą proceduralną gdyż zastosowanie ustawy krajowej było niezbędne dla realizacji wskazanych zasad ogólnych prawa UE.
Niezależnie od powyższej argumentacji, Sąd stoi na stanowisku, że nowelizacja u.u.o.c. jest zgodna z prawem unijnym ze względu na zawartą w art. 72 TFUE klauzulę porządku publicznego i bezpieczeństwa wewnętrznego. Istnieje bowiem, uzasadniona konieczność zastosowania przewidzianego w tym przepisie odstępstwa w celu wykonywania obowiązków dotyczących utrzymania porządku publicznego i ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego (por. wyrok TSUE z 22 czerwca 2023 r., C-823/21, EU:C:2023:504, pkt 68). Nowelizacja u.u.o.c. pozostaje także zgodna z unijną zasadą proporcjonalności.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 18 Karty Praw Podstawowych UE należy podkreślić, że zawiera on zapis o gwarantowaniu prawa do azylu z poszanowaniem zasad Konwencji Genewskiej, Protokołu z 31 stycznia 1967 r. dotyczącego statusu uchodźców, Traktatu o Unii Europejskiej oraz Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie – jak wykazano powyżej - nie zostały naruszone powołane akty prawa międzynarodowego, to nie ma również podstaw do stwierdzenia naruszenia art. 18 KPP. W pozostałej części Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie poglądy o konieczności stosowania dynamicznej wykładni obowiązujących przepisów w odniesieniu do stanów faktycznych wpisujących się w zjawisko instrumentalizacji migracji.
Sąd składzie orzekającym nie znalazł również podstaw do uwzględnienia pozostałych zarzutów pełnomocnika Skarżącego sformułowanych w piśmie procesowym z 6 lutego 2026r.
Za niezasadny uznano zarzut naruszenia przepisów art. 6 i 16 protokołu z Palermo. Wbrew bowiem twierdzeniom pełnomocnika, ze stanu faktycznego przedmiotowej sprawy nie wynika, aby Skarżący był ofiarą handlu ludźmi. Przeciwnie, z materiału dowodowego w zgromadzonego w sprawie wynika, że Skarżący znalazł się na terytorium RP z własnej woli, poszukując możliwości przedostania się do dalszych państw Unii Europejskiej, po uzyskaniu pomocy przemytnika oraz państwa stosującego instrumentalizację.
Należy też wyraźnie podkreślić, że mimo iż cechą charakterystyczną podróży Skarżącego było odebranie mu paszportu przez przedstawicieli władzy na Białorusi – co często kojarzone jest jako element charakterystyczny dla procederu handlu ludźmi – to jednak w tym konkretnym przypadku, odebranie Skarżącemu paszportu było elementem działania państwa stosującego instrumentalizację migracji, obliczonego na utrudnienie procedowania organom Straży Granicznej RP. Stan faktyczne zaistniały w przedmiotowej sprawie nie prowadzi do wniosku, że Skarżący stał się ofiarą handlu ludźmi, ale że w sposób świadomy i dobrowolne wpisał się w działania Republiki Białorusi zmierzające do umożliwienia cudzoziemcom przekroczenia granicy RP.
Skoro zatem działania Skarżącego wpisują się w elementy wojny hybrydowej, prowadzonej przez Republikę Białorusi przeciwko RP – Skarżący nie będzie w stanie uchylić się od skutków swojego działania, z odwołaniem do ogólnych, utrwalonych zasad udzielania ochrony międzynarodowej cudzoziemcom, sprzed instrumentalizacji migracji. W tym zakresie Sąd opowiada się za dynamiczną wykładnią przepisów, stosowną do okoliczności w jakich przychodzi stosować obowiązujące normy prawne, utrwalone przed rozpoczęciem działań określanych jako instrumentalizacja migracji przez państwo trzecie, w celu osiągnięcia destabilizacji stosunków wewnętrznych na terenie Unii Europejskiej oraz ważyć pomiędzy zwyczajową ochroną międzynarodową cudzoziemców pozostającą obecnie w sprzeczności z ochroną istotnych dóbr takich jak porządek publiczny i społeczny.
W ocenie Sądu w świetle przedstawionych argumentów, nie zaistniały przesłanki, które mogłyby uzasadniać wystąpienie z pytaniem prejudycjalnym do TSUE w zakresie odnoszącym się do kwestii, które przedstawione zostały we wniosku pełnomocnika Skarżącego. Przypomnieć wypada, że sąd niższej instancji nie ma obowiązku, a jedynie uprawnienie wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym. Wystąpienie to musi być niezbędne do wydania wyroku w sprawie zawisłej przed sądem krajowym. Muszą powstać wątpliwości co do wykładni bądź ważności prawa unijnego, znajdującego zastosowanie w sprawie zawisłej przed sądem krajowym (zob. wyrok NSA z 9 lutego 2017 r., II GSK 3283/16). W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej nie zachodziła tego rodzaju sytuacja.
Reasumując, Sąd uznał że organ administracji publicznej nie pozostaje w bezczynności.
W związku z powyższym, nie stwierdzając podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło