II SO/Rz 15/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Piotr Godlewski po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę gminną postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. J. M., wskazując na sytuację materialną, w treści skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Nr [...] zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podtrzymał go w złożonym następnie urzędowym formularzu PPF, powołując się na bardzo niskie dochody. Wg zawartych w nim informacji, prowadzi wspólne, 2-osobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną, utrzymując się z pobieranych emerytur w wysokości 1131 i 1088 zł. brutto (zgodnie z załączonymi odcinkami przekazów pocztowych, jest to odpowiednio 959 i 1038 zł. netto). Nie wykazał posiadania żadnego majątku. W dodatkowym oświadczeniu skarżący wyjaśnił, że mieszka w domu stanowiącym własność syna. Na ponoszone w skali miesiąca wydatki składają się opłaty za energię elektryczną (250 zł.) i wodę (100 zł.), koszty zakupu żywności (700 zł.) i leczenia (300 zł.). Spłaca pożyczkę w wysokości 387 zł. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy przyznania częściowego prawa pomocy, czego niezbędnym warunkiem jest wykazanie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Zgodnie z powyższym, wnioskodawca powinien wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 stycznia 2012 r. sygn. akt II FZ 825/11). Analiza wniosku J. M. nie potwierdza wykazania tej przesłanki, a tym samym zasadności wyłączenia względem niego obowiązku poniesienia związanych z udziałem w sprawie kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie postępowania dotyczy opłacenia związanego z wniesieniem skargi wpisu (w niniejszej sprawie 200 zł.). Z udzielonych informacji nie wynika zagrożenie uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania jego i żony, przez które nie można jednak rozumieć naruszenia zdolności do zaspokojenia wszystkich normalnie ponoszonych wydatków, lecz takiego zachwiania sytuacji materialnej i bytowej, w której nie jest możliwe zapewnienie sobie minimum warunków socjalnych. Ocena sytuacji materialno – bytowej skarżącego nie potwierdza, by wraz z żoną cierpiał jakikolwiek niedostatek i dotykały ich trudności w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych (zakup żywności, opłaty związane z utrzymaniem domu, koszty leczenia). Posiadane przez nich dochody (łącznie 1997 zł. netto) – mimo subiektywnego przekonania skarżącego – z pewnością nie mogą być uznane za bardzo niskie, gdyż zapewniają pokrycie wszystkich wymienionych kwotowo wydatków, których suma (z wyjątkiem wskazywanej kwoty niezbędnej na zakup opału) wynosi 1737 zł. Różnica tych kwot jest adekwatna do jednorazowego opłacenia wskazanej kwoty wpisu oraz kosztów mogących ewentualnie wystąpić w przyszłości (jednostkowo od niego niższych). W tym zakresie należy wyraźnie podkreślić, że w/w kwota wydatków obejmuje spłacaną przez skarżącego pożyczkę, której raty wynoszą prawie 400 zł. miesięcznie, zaś zgodnie z ukształtowanym orzecznictwem sądowym, brak jest podstaw do przyznania pierwszeństwa w spłacie zobowiązaniom cywilnoprawnym (kredytom, pożyczkom) przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, w tym ustawowym obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych (m. in. postanowienie NSA z dnia 3 marca 2011 r. II OZ 130/11, z dnia 19 stycznia 2010 r. sygn. akt I GZ 122/09, z dnia 22 lutego 2012 r. II OZ 81/12). Kredyty /pożyczki zaciągane są na zaspokojenie własnych potrzeb, a sam fakt ich udzielenia danej osobie pośrednio odzwierciedla badaną w toku ustalania zdolności kredytowej możliwość ich spłaty niezależnie od innych wydatków związanych z bieżącym utrzymaniem. Abstrahując od braku wskazania przez skarżącego celu na jaki zaciągnął pożyczkę oraz przedłożenia dokumentów (bądź ich kserokopii) potwierdzających wysokość i ilość rat, okoliczność obciążenia jej spłatą została przy tym ujawniona przez niego dopiero w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dodatkowego oświadczenia. W tym zakresie wywodzenie z obowiązku opłacenia kosztów sądowych zagrożenia uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania nie jawi się jako wiarygodne. Dodatkowo potwierdza to brak wyjaśnienia, z jakich środków skarżący zamierza sfinansować zakup opału w kwocie ok. 3 tys. zł. (np. z oszczędności, z zaciągniętej pożyczki), skoro możliwość ich wygospodarowania nie wynika z wzajemnego zestawienia bieżących dochodów i wydatków. Zgromadzenie takiej kwoty wymagałoby od niego czynienia na bieżąco oszczędności odpowiadających w przybliżeniu różnicy między tymi dochodami a wydatkami w skali 12 miesięcy, a posiadania żadnych zasobów pieniężnych nie wykazał on w stosownej rubryce wniosku PPF. W żaden sposób nie odniósł się również do okoliczności posiadania rachunku bankowego. Nie kwestionując jego pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym wyłącznie z żoną, mając jednak na uwadze zamieszkiwanie w domu stanowiącym własność syna, nie zostało także w sposób jednoznaczny wskazane, czy ich syn także w tym domu zamieszkuje, czy też nie. Pośrednio za przyjęciem domniemania o wspólnym zamieszkiwaniu przemawia adnotacja zawarta w załączonej do dodatkowego oświadczania kserokopii aktu notarialnego umowy darowizny na jego rzecz nieruchomości obejmującej m.in. dom (podpisanego co prawda 30 grudnia 1999 r.), ale też wzgląd na opisany przez skarżącego stan zdrowia jego (po operacji na otwartym sercu) oraz żony (wymagającej całodobowej opieki). W przypadku wspólnego zamieszkiwania w tym domu syna wnioskodawcy, nie budzi wątpliwości, że również jego obciążają koszty jego utrzymania, w tym zakupu opału. W przedstawionej sytuacji nie jest więc możliwe uwzględnienie złożonego wniosku, gdyż naruszałoby to ustawowe zasady przyznawania prawa pomocy. Ubocznie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 200 P.p.s.a., w razie uwzględnienia wniesionej skargi przez Sąd I instancji, przysługuje skarżącemu od organu który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia swoich praw. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w/z z art. 245 § 3, art. 255 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.