I SA/Sz 1000/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w podatku od nieruchomości za okres od października do grudnia 2016 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dalej zwana: "spółką, "skarżącą", "stroną"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Składając w uzupełnieniu przedmiotowego wniosku urzędowy formularz PPPR spółka ograniczyła wniosek do zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wynajmu nieruchomości. Spółka wskazała, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych jest zasadny z uwagi na brak jakichkolwiek środków na kontach i w kasie przedsiębiorstwa. Wskazano na zajęcia komornicze rachunków bankowych, zaległości wobec ZUS w kwocie [...]mln, które powstały wskutek wypłaty wynagrodzeń i odpraw pracownikom zwalnianym. Spółka podała, że obecnie toczy się wobec niej szereg postępowań egzekucyjnych i zablokowanie kont bankowych uniemożliwia dopływ środków pieniężnych z jakichkolwiek źródeł. Wskazano także na toczące się wobec spółki sprawy cywilne, w tym pracownicze, a także na obciążenie nieruchomości hipotekami przymusowymi na rzecz wierzycieli prywatnych i publicznych. Spółka oświadczyła, że ewidencji środków trwałych ujęła również budynki niebędące jej własnością, w związku z którymi ponosi nakłady i ciężary wynikające z ustawy o portach (przedmiot roszczenia w sprawie). Wskazano także, że pozostały majątek w postaci ruchomych środków trwałych – w tym suwnice złączone z gruntem, podlegają zajęciu w postępowaniu egzekucyjnym, a także, iż inne ruchomości zostały sprzedane w toku egzekucji za ułamkową ich wartość. Spółka podniosła, że ze względu na kradzież na jej szkodę, nie ma w tej chwili możliwości sporządzenia wykazu majątku oraz jego oszacowania. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wpisała: kapitał zakładowy w kwocie [...]zł; wartość środków trwałych w kwocie [...]zł; stratę w kwocie [...]zł. Spółka podała, że posiada cztery rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił odpowiednio: minus [...] zł ([...]), [...] zł ([...]), minus [...] zł ([...]), minus [...] USD. Stan kasy na dzień [...] r. wynosił [...] zł, zaś zobowiązania wg bilansu za 2016 r. z tytułu dostaw i usług wynosiły [...] zł. Mając na uwadze, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny aktualnej sytuacji finansowej skarżącej, referendarz sądowy pismem z [...] r., wezwał spółkę do uzupełnienia w terminie 10 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: - kopii rocznych zeznań podatkowych spółki za dwa ostatnie lata podatkowe wraz z potwierdzeniem, że są to dokumenty złożone w urzędzie skarbowym; - kopii bilansu i rachunku zysków i strat za okres od [...] r. do [...] r., od [...] r. do [...] r.; - wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (w tym zajętych) za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentu potwierdzającego likwidację rachunków bankowych; - wyciągu z prowadzonej księgi handlowej obrazującej przychody, koszty uzyskania przychodów, dochody/straty spółki za okres od [...] r. do [...] r. oraz za [...] r.; - wyciągu z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT obejmującej okres od [...] r. do [...] r. lub kopii deklaracji VAT składanych za ten okres; - raportów kasowych za trzy ostatnie miesiące; - dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników (np. wyciąg z umowy spółki), a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy; - dokumentów potwierdzających stan zaległości spółki na dzień [...] r. oraz na jakim etapie są prowadzone postępowania egzekucyjne. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu 24 stycznia 2018 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej zwana: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiące rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Nie ulega wątpliwości, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania referendarza sądowego, wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto zaakcentować należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że spółka nie wykazała, że nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim, spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, obrazujących jej aktualną sytuację finansową oraz zdolności płatnicze, tj. wysokość przychodów, wydatków, wartość majątku, wysokość środków pieniężnych, którymi dysponowała w drugim półroczu 2017 r. oraz w styczniu 2018 r., o które została wezwana pismem z dnia [...] r., gdyż dane podane w formularzu PPPR i wynikające z akt sprawy były zbyt ogólne aby na ich podstawie stwierdzić, że spółka nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie rozpoznającego wniosek, objęte tym wezwaniem, wyżej wskazane w postanowieniu, dokumenty, należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia zdolności płatniczych spółki. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwie stwierdzić, że bilanse, księgi podatkowe, ewidencje podatkowe, deklaracje podatkowe, wyciągi bankowe, umowa spółki są to dokumenty albo powszechnie posiadane, albo też prowadzone przez podmioty gospodarcze lub możliwe do uzyskania, zatem zarząd spółki nie powinien napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej do akt sprawy. Spółka miało na to wystarczający czas, gdyż okres dziesięciodniowy. Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy, gdyż spółka nie udowodniła, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, na podstawie informacji przedstawionych we wniosku można wyciągnąć wniosek, że spółka pomimo przejściowych trudności finansowych posiada znaczny kapitał (w wysokości [...] zł), kontynuuje działalność, radzi sobie z bieżącymi wydatkami, a nadto na dzień [...] r. posiadała środki w kasie (w kwocie [...]zł) wystarczającej na uiszczenie należnego wpisu od skargi w wysokości [...] zł. Z akt sprawy nie wynika aby spółka utraciła płynność finansową, w każdym razie z pewnością nie znajduje się w stanie upadłości, czy likwidacji. Z nadesłanej do akt sprawy Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie ulega wątpliwości, że podane wartości majątku (wartość kapitału, środków trwałych), są wielokrotnie wyższe od kwoty wpisu od skargi wynoszącego [...] zł, ale i od dalszych mogących wystąpić w sprawie kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Wskazać także trzeba, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. LEX nr 794951). W orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, spółka uzasadniając wniosek nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach swojego zakresu działalności (wynikającego z KRS), w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie – choćby częściowo – kosztów sądowych. Nadto, powoływane we wniosku okoliczności, dotyczące straty podatkowej, licznych postępowań egzekucyjnych, zaległości, prowadzonych spraw cywilnych, nie dość, że nie poddają się żadnej weryfikacji wskutek nieprzedłożenia żadnych dokumentów źródłowych w tym zakresie, to jednocześnie co do zasady w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie są traktowane jako automatyczne spełnienie przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Stanowią one bowiem zwykłe ryzyko związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, którym nie należy obciążać Skarbu Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się również, że w przypadku podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą powinien on, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się również w ryzyku działalności gospodarczej. Nadmienić również należy, że w przypadku spółek, Kodeks spółek handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne, by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSNART. 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Na podstawie przedłożonego wniosku oraz akt sprawy nie sposób stwierdzić, aby spółka nie miała możliwości pozyskania jakichkolwiek środków z dopłat wspólników. W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że uiszczenie przede wszystkim wpisu od skargi wykraczałoby poza jej możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.