I SA/Sz 1023/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: 1) zwolnić Skarżącą od wpisu od skargi ponad kwotę [...] ([...]) złotych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w B., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, zwróciła się na urzędowym formularzu PPPr o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że nie prowadzi działalności od września 2014 r., ponieważ w toku postępowań podatkowych, na podstawie niesłusznych, zdaniem Spółki, ustaleń prokuratorskich, organy celne zarzuciły jej dokonanie zmiany przeznaczenia zakupionego towaru. Powyższe spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w tym blokadę rachunków bankowych, uniemożliwiając prowadzenie działalności gospodarczej oraz zwolnienie pracowników, a w konsekwencji brak środków finansowych na zapłatę kosztów. Spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, za ostatni rok Spółka poniosła stratę w wysokości [...] zł. Wartość środków trwałych, którą stanowi działa rolna wynosi [...] zł, przy czym wskazano, że z powodu nieuregulowania rat z tytułu jej nabycia, nieruchomość ta będzie zwrócona Agencji Nieruchomości Rolnych. Spółka wskazała jeden rachunek bankowy prowadzony przez [...] C., na którym w ostatnim dniu miesiąca poprzedzającego wniesienie wniosku posiadał środki pieniężne w wysokości [...] zł. Dodała, że nie posiada środków w kasie, nie opłaca wydatków w postaci składek ZUS, zaś według bilansu na dzień 31.12.2015 r. posiadała zobowiązania w wysokości [...] zł (kredyty i pożyczki z tytułu dostaw towarów i usług, zobowiązania publicznoprawne), posiada należności w wysokości [...] zł. Do wniosku dołączono kopie pisma ARN Oddziału Terenowego w S. z dnia 25 stycznia 2016 r. wzywające do zapłaty kwoty [...] zł z tytułu niespłaconej części ceny nabycia nieruchomości oraz zaświadczenie Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ś. z 18.03.2016 r., stwierdzające, ze Spółka nie składała wniosku o przyznanie płatności na 2015 r. i nie otrzymała żadnych płatności w 2015 roku. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 listopada 2016 r., nadesłała następujące dokumenty: 1. kopie bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2015 r.; 2. wyciąg z rachunku bankowego za okres od 31.01.206 r. do 30.09.2016 r.; 3. kopie deklaracji VAT-7 za sierpień 2016 r., wrzesień 2016 r., październik 2016 r. z wykazaną w każdej z nich kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł; 4. wyciąg z kopie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością; 5. oświadczenie prezesa zarządu spółki z dnia 28.11.2016 r., że w kasie spółki nie ma żadnych środków (to samo co w pppr – nie stanowi to wykonania wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych); 6. podsumowanie rejestrów sprzedaży VAT i rejestrów zakupów VAT (obroty "[...]" zł) oraz dzienników księgowań za okres od 01.06.201 6r. do 31.10.2016 r. saldo [...] zł Dodatkowo w aktach sprawy sygn. akt I SA/Sz 167/16, znajdują się następujące dokumenty dotyczące sytuacji Spółki : - deklaracje VAT-7 za grudzień 2015 r., styczeń, luty 2016 r. r. z wykazaną w każdej z nich kwotę do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe Spółki (CIT-8) za okres od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. z zadeklarowanym dochodem [...] zł (przychód [...] zł, koszty [...] zł) wraz z informacją CIT-8/O o odliczeniu z dochodu straty z lat ubiegłych w kwocie [...] zł (łączna kwota straty z lat ubiegłych [...] zł), - kopię zeznania podatkowego Spółki (CIT-8) za okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. z zadeklarowaną stratą w wysokości [...] zł (przychód: [...] zł, koszty: [...] zł), - wyciąg bankowy Spółki z Banku [...] za okres od 1 stycznia 2016 r. do 17 marca 2016 r. z wykazanymi wpłatami na rzecz komornika sądowego w łącznej wysokości [...]zł; - zestawienia sald i obrotów Spółki za okresy: od 1 stycznia 2016 r. do 31 marca 2016 r.; od 1 stycznia 2015 r. do 31 grudnia 2015 r. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie podmiot skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. przysługuje osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, która wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepubl.) stwierdził, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W niniejszej sprawie zasadność wniosku strony skarżącej rozpatrywana była w dwóch aspektach, mianowicie z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie musi ona ponieść w niniejszym postępowaniu, a z drugiej strony biorąc pod uwagę jej aktualne możliwości finansowe. Na obecnym etapie postępowania na podmiocie skarżącym ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W ocenie orzekającego uiszczenie kosztów sądowych w pełnej wysokości stanowiłoby nadmierne obciążenie finansowe Spółki, która nie posiada środków w kwocie [...] zł i nie będzie w stanie w krótkim czasie takiej kwoty zdobyć, dlatego wniosek został uwzględniony w części. Jak wynika z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączonych do wniosku dokumentów źródłowych sytuacja finansowa strony skarżącej nie jest łatwa. Z nadesłanych dokumentów źródłowych (bilans, rachunek zysków i strat, CIT-8 za 2015 r., deklaracje VAT za grudzień 2015r, styczeń 2016 r., luty 2016 r., sierpień 2016 r. wrzesień 2016 r, październik 2016 r., rejestr sprzedaży i zakupów VAT za okres 1 czerwca 2016 r. do 31 października 2016 r., wyciąg z księgi podatkowej od 1 czerwca 2016 r, do 31 października 2016 r.) wynika, że Spółka w 2015 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł, zaś w okresie od 1 czerwca do 31 października 2016 r. nie zaksięgowała żadnych transakcji, nie dokonywała czynności opodatkowanych podatkiem VAT. Na dzień 31 grudnia 2015 r. odnotowała zobowiązania w kwocie [...] zł oraz należności w kwocie [...] zł. Spółka odnotowała na dzień 31 grudnia 2015 r. ujemny kapitał własny wynoszący na dzień 31 grudnia 2015 r. [...] zł. Kapitał zakładowy to kwota [...] zł. Z bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. wynika też, że Spółka nie utworzyła żadnej rezerwy na zobowiązania. Z kolei majątek Spółki stanowi nieruchomość rolna o wartości [...] zł, co do której, z uwagi na nieregulowanie ceny nabycia, jej sprzedawca wypowiedział warunki rozłożenia ceny na raty i wezwał Spółkę do zapłaty kwoty [...] zł (należność wraz z odsetkami). Spółka wykazała, że w związku z posiadaną nieruchomością w 2015 r. nie ubiegała się i nie otrzymała dopłat do rolnictwa. Wg bilansu na dzień 31 grudnia 2015 r. Spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kwocie [...] zł. Jak ustalono, Spółka posiada dwa rachunki bankowe: w Banku [...] i w [...] w C., jednakże w niniejszej sprawie przedłożyła wyciąg jedynie z [...] w C., na którym na 30 września 2016 r. posiadała środki w kwocie [...] zł. Z drugiego rachunku bankowego Spółki realizowana jest egzekucja; jak wynika z wyciągu bankowego nadesłanego do sprawy I SA/Sz 167/16 w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 17 marca 2016 r. przelano na rzecz komornika sądowego łącznie kwotę [...] zł. Ponadto, Spółka oświadczyła w dniu 28 listopada 2016 r., że nie posiada środków pieniężnych w kasie, niemniej jednak na potwierdzenie tej okoliczności nie przedłożyła żadnego dokumentu księgowego, a jedynie oświadczenie Prezesa Spółki. Powyższe oznacza, że Spółka obraca nieznacznymi środkami pieniężnymi, posiada zatem możliwości pokrycia choćby części kosztów sądowych w niniejszej sprawie i to niezależnie od tego, że odnotowuje stratę, a z powodu trudności finansowych zaprzestała opłacania składek ZUS, posiada zobowiązania kredytowe oraz publicznoprawne, zwolniła pracowników. Zauważyć należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Ponoszone koszty są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i są jej naturalną konsekwencją. Pozostałych okoliczności skarżąca nie potwierdziła żadnymi dokumentami źródłowymi, niemniej jednak są one również skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez podmiot prowadzący działalność gospodarczą. Koszty sądowe zaś należy traktować na równi z innymi wydatkami przedsiębiorcy wpisanymi w ryzyko prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżąca jako podmiot gospodarczy powinna unikać przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wskazane we wniosku okoliczności nie przesądzają zatem o konieczności automatycznego zwolnienia podmiotu od kosztów sądowych w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I OZ 208/08). Ze złożonego wniosku nie wynika, aby Spółka nie miała możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, cały czas występuje w obrocie. Spółka posiada majątek, nie wykazała, aby została pozbawiona realnych możliwości swobodnego dysponowania nim celem pozyskania środków finansowych, na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego. Z dostępnej w Internecie, a odnoszącej się do Spółki informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu Spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto, jak wynika z KRS i umowy spółki, zakres działalności Skarżącej, obejmuje nie tylko chów i hodowlę trzody chlewnej oraz handel paliwem, ale także np. wytwarzanie energii elektrycznej, sprzedaż hurtową wyrobów metalowych oraz sprzętu hydraulicznego i grzejnego, wynajem nieruchomości na własny rachunek, wynajem maszyn i urządzeń biurowych i sprzętu komputerowego, konserwację i naprawę maszyn biurowych, księgujących i sprzętu komputerowego. Wskazać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także kosztów sądowych. Nadmienić również należy, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku Spółki o prawo pomocy. Skarżąca nie wykazała również, aby obecnie nie miała możliwości pozyskania jakichkolwiek środków z dopłat wspólników. Z nadesłanej umowy spółki taka możliwość wynika (§ 10 umowy). Konkludując, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że strona pomimo trudności finansowych i znacznego zadłużenia kontynuuje działalność, z której może uzyskiwać przychody. Jednakże ze względu na wysokość kosztów sądowych należnych w niniejszym postępowaniu, przekraczających aktualne możliwości finansowe skarżącej Spółki orzekający przychylił się w części do jej wniosku i zwolnił stronę od kosztów sądowych ponad kwotę [...] zł, uznając, że takie środki jest w stanie uzyskać i zapłacić na poczet wpisu od skargi. Przedmiotowe rozstrzygnięcie stanowi wyraz miarkowania zdolności płatniczych wnioskodawcy w oparciu o przedstawione okoliczności faktyczne (bilans i rachunek zysków i strat na dzień 31.12.2015 r., CIT-8 za 2015 r., wyciągi z ewidencji podatkowych oraz z rachunków bankowych, zakres działalności), tak by poniesienie tych kosztów nie stanowiło przeszkody w funkcjonowaniu podmiotu, a zarazem dawało szansę na realizację przysługującego stronie prawa do sądu przez sądową kontrolę legalności zaskarżonego aktu administracyjnego. Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.