I SA/Sz 1055/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "N" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 20 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z podatku rolnego p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca "N" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K, po otrzymaniu wezwania Sądu do uiszczenia tytułem wpisu od skargi kwoty [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie upraw rolnych, chowu, hodowli zwierząt, łowiectwa, włączając działalność usługową, uprawy rolne inne niż wieloletnie. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że jej dochody uniemożliwiają pokrycie kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała wysokość kapitału zakładowego w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych w kwocie [...] zł, wysokość zysku za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Spółka podała także, że posiada jeden rachunek bankowy w [...], którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Stan środków w kasie Spółki to kwota [...] zł. Spółka spłaca odsetki od kredytu w kwocie [...] zł miesięcznie. Skarżąca, wykonując wezwanie referendarza sądowego, do nadesłania dodatkowych dokumentów obrazujących jej sytuację finansową, przedłożyła: 1. kopie bilansu i rachunku zysków i strat za 2014 r. i za okres od 1.01.2015 r. do 30.06.2015 r.; 2. wydruk z historii rachunku bankowego za okres od 29 maja 2015 r. do 2 października 2015 r. z saldem w kwocie [...] zł; obroty po stronie Wn [...]zł, po stronie Ma [...] zł [...] zł; 3. kopię zeznania rocznego Spółki CIT-8 za okres od 29.11.2013 r. do 31.12.2014 r., w którym zadeklarowała przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, stratę w wysokości [...] zł; 4. kopie deklaracji VAT-7 za lipiec, sierpień 2015 r., wrzesień 2015 r., w której zadeklarowano łącznie dostawy i świadczenie usług w kwocie [...] zł oraz nabycia w łącznej kwocie [...] zł; 5. wyciąg z rejestru zakupów za miesiące lipiec 2015 r. sierpień 2015 r., wrzesień 2015 r., w którym wykazano wydatki w łącznej kwocie [...] zł; 6. wyciąg z rejestru sprzedaży za miesiące lipiec 2015 r., sierpień 2015r., wrzesień 2015 r., w którym wykazano sprzedaż w łącznej kwocie [...] zł; 7. kopię zaświadczenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w G z dnia 9 grudnia 2013 r., o nadanym numerze identyfikacyjnym producenta rolnego; 8. oświadczenie Spółki, że nie prowadzi raportów stanu środków pieniężnych w kasie – nie prowadzi kasy, a także, że po raz pierwszy złożyła wniosek o dopłaty do rolnictwa w 2015 r. i jeszcze nie otrzymała żadnych dopłat. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, za postanowieniem NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). (Wszystkie cytowane orzeczenia sądów są dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Przypomnieć także należy, iż kwestia zastosowania wyjątkowej instytucji, jaką jest prawo pomocy, w odniesieniu do osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych była już wielokrotnie wyjaśniana w orzecznictwie sądów administracyjnych. W postanowieniu z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (por. także postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10). Biorąc pod uwagę powyższe oraz przedstawione przez Spółkę dane dotyczące jej sytuacji finansowej, należało uznać, że wniosek o prawo pomocy nie może zostać uwzględniony. Zdaniem referendarza sądowego kondycja finansowa Spółki jest dobra, co wynika jednoznacznie z nadesłanych dokumentów źródłowych i wbrew twierdzeniom skarżącej, jest ona w stanie wygospodarować środki pieniężne na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie [...] zł, jak też na poniesienie kosztów sądowych, które mogą powstać na dalszym etapie postępowania (opłata kancelaryjna [...] zł, wpis od skargi kasacyjnej [...] zł). Skarżąca uzyskuje przychody (na dzień 30 czerwca 2015 r. w kwocie [...] zł, za okres od 29.11.2013 r. do 31.12.2014 r. w kwocie [...] zł.) i wykazuje i obroty (za lipiec, sierpień, wrzesień 2015 r. jej wydatki wyniosły łącznie [...] zł, zaś sprzedaż za ten okres [...] zł). Z historii rachunku bankowego za okres od 29 maja 2015 r. do 2 października 2015 r. wynika, że obroty środkami pieniężnymi na tym rachunku, wyniosły po stronie Wn [...] zł, po stronie Ma [...] zł. Powyższe wartości nie przekonują o niewypłacalności Spółki i braku możliwości poniesienia kwoty [...] zł tytułem należnego na tym etapie wpisu od skargi. O stabilnej sytuacji finansowej Spółki świadczą zapisy w jej bilansie za ostatnie okresy. Spółka posiada bowiem aktywa trwałe o wartości [...] zł stanowiące grunty, związane z jej działalnością. W orzecznictwie podkreśla się (por. postanowienie NSA 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04), że podmiot dysponujący wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Kapitał własny Spółki na dzień 30 czerwca 2015 r. wynosił [...] zł. Spółka posiadała należności krótkoterminowe na koniec czerwca 2015 r. z tytułu dostaw i usług oraz z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych w kwocie [...] zł. Ponadto należy odnotować, że wzrosły aktywa obrotowe Spółki z kwoty [...] zł na koniec 2014 r. do kwoty [...] zł na koniec czerwca 2015 r. Spółka wprawdzie posiada znaczne zobowiązania, które w bieżącym okresie, w porównaniu z rokiem 2014 r., wzrosły (zobowiązania długoterminowe z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł, zobowiązania krótkoterminowe z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł), jednakże okoliczność ta nie może świadczyć o złej kondycji finansowej Spółki, w sytuacji gdy z innych danych wynika, że kontynuuje działalność i nie wykazała, że jest zagrożona jej płynność finansowa. Należy zauważyć, że konieczność spłaty znacznych zobowiązań publicznoprawnych czy cywilnoprawnych, nawet skutkująca ograniczaniem kosztów funkcjonowania, nie jest żadną wyjątkową okolicznością, a ryzyko jej wystąpienia obciąża każdego przedsiębiorcę. Ponadto, Spółka uzyskując przychody powinna poczynić starania i zapewnić sobie środki potrzebne nie tylko na swoje zobowiązania związane z działalnością gospodarczą, ale także na pokrycie niezbędnych kosztów sądowych. Podnieść bowiem należy, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym koszty sądowe należą do normalnych kosztów działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). To oznacza, że kwota należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego może się znaleźć w strukturze szeroko rozumianych kosztów działalności przyjmujących z uwagi na przedmiot prowadzonej działalności dużo większe wartości. Powyższe znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym koszty sporów sądowych stanowią część kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem zdolność do ich ponoszenia należy badać przede wszystkim z uwzględnieniem osiąganych przychodów, a nie dochodów (por. postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r., sygn. akt II FZ 1543/13, oraz postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04). Należy zwrócić także uwagę, że ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu KRS wynika, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą na szeroką skalę z udziałem kapitału o znacznej wartości (zapisy Działu 3 Rubryka 1 – Przedmiot działalności). Zdaniem referendarza sądowego, oznacza to, że istnieje realna możliwość aby Spółka uzyskała środki pieniężne na wydatek w postaci kosztów sądowych (które są niewielkie w porównaniu z kwotami, którymi obraca strona), w ramach działań podjętych poza głównym zakresem swojej działalności, czy też wykorzystując posiadany majątek, albo też w formie dopłat od wspólników (instytucja przewidziana w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.). Jak wyżej wskazano, celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których nadzwyczaj trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Ta specyficzna forma dofinansowania przez Skarb Państwa przewidziana została dla podmiotów, dla których konieczność poniesienia wymaganych prawem kosztów sądowych oznaczałaby przekroczenie granicy minimum socjalnego i definitywne zamknięcie drogi sądowej. Tymczasem skarżąca Spółka nie wykazała w sposób dostateczny, że taka sytuacja u niej zachodzi. Z akt sprawy nie wynika również aby Spółka podjęła jakąkolwiek aktywność w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu, co nie może przemawiać na jej korzyść. Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się bowiem z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. Reasumując, wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych złożony w niniejszej sprawie nie może zostać uwzględniony. Przedstawiona przez stronę sytuacja majątkowa i finansowa, nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca jako osoba prowadząca działalność gospodarczą i wnosząc skargę w związku z jej prowadzeniem musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów związanych z tą działalnością w tym także kosztów udziału w postępowaniach sądowoadministracyjnych. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów Spółki, a także realna możliwość zdobycia środków pieniężnych w inny sposób, nie pozwala przyjąć, aby skarżąca była pozbawiona środków finansowych. Aczkolwiek działalność gospodarcza przynosiła Spółce w 2014 r. straty, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania - w tej sprawie wpisu sądowego od skargi. Strata finansowa jako ujemny wynik bilansu przychodu i kosztów nie jest okolicznością tożsamą z brakiem środków finansowych. Tym bardziej, iż w ramach działalności Spółka obraca na rachunkach bankowych środkami wielokrotnie przekraczającymi wysokość wymaganych kosztów sądowych. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.