I SA/Sz 1130/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "N." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia 31 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Skarżąca "N." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą [...] (dalej zwana: "spółką", "stroną" "skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, ze względu na sytuację majątkową i finansową. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie realizacji projektów budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków, robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, kupna i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek. Wskazała nadto, że na skutek prowadzonych postępowań kontrolnych i podatkowych zostały wydane decyzje administracyjne, odmawiające zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku od towarów i usług za listopad 2014 r. w kwocie [...] zł, uznające za pozorną czynność nabycia własności nieruchomości, położonej w [...] , od [...] Sp. z o.o. [...] , oraz kwestionujące, że czynność stanowiła część planu restrukturyzacyjnego zadłużenia, a który to plan miał umożliwić dokończenie budowy i sprzedaż gotowych lokali. Skarżąca wskazała, że jest spółką celową, której w procesie inwestycyjnym, dotyczącym apartamentowca przypadła rola dokończenia budowy i sprzedaży lokali. Wskutek prowadzonych postępowań spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności operacyjnej, a zatem nie osiąga przychodów, umożliwiających ponoszenie kosztów własnych, a tym bardziej pokrycie kosztów sądowych nawet w części. Podano, że wierzyciel hipoteczny nieruchomości, będącej własnością skarżącej wszczął postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, co uniemożliwia sprzedaż gotowych lokali (lokale w [...] , ul. [...] ). W ocenie spółki, jedynie zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości umożliwi podjęcie obrony swych praw przed sądem. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka podała, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi 0 zł, poniosła stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Spółka wykazała, że posiada jeden rachunek bankowy, którego stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0,00 zł. Ponadto wskazano, że spółka nie posiada środków trwałych ani towarów handlowych, nie prowadzi działalności przynoszącej przychody, nie może też uzyskać finansowania z kredytu w celu zdobycia środków na uiszczenie wpisu od skargi. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2016 r., nadesłała następujące dokumenty: 1. kopię bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r.; 2. kopię bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r.; 3. oświadczenie Głównej księgowej spółki o zamknięciu rachunków bankowych spółki ze względu na brak obrotów; 4. oświadczenie Głównej księgowej spółki o stanie środków pieniężnych w kasie spółki na dzień 16.01.2017 r.; 5. kopie umowy spółki oraz wyjaśnienie, że w okresie ostatnich sześciu miesięcy nie zostały dokonane dopłaty do udziałów; 6. wyciągi z prowadzonej księgi podatkowej za okres od 01.07.2016 r. do 30.11.2016 r.; 7. kopie deklaracji VAT-7 za wrzesień, październik, listopad 2016 r. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w określonych przypadkach. W zakresie całkowitym, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym natomiast, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W niniejszej sprawie podmiot skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Użyte w art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Natomiast użyty w powołanym przepisie zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia sądu o przyznaniu prawa pomocy osobom prawnym. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (vide: postanowienie NSA z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. akt I FZ 195/10). Należy mieć na uwadze, że osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. Na obecnym etapie postępowania na skarżącej ciąży obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 ze zm.). W ocenie orzekającego, spółka nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. i nie posiada wystarczających środków pieniężnych, aby ponieść pełne koszty sądowe. We wniosku spółka podała, że nie otrzymuje i nie może uzyskiwać przychodów (przez działania organów kontroli i podatkowych), poniosła stratę podatkową, nie posiada środków trwałych ani żadnych środków finansowych, jak też nie uzyska ich ze względu na sytuację majątkową w formie kredytu bankowego. Dodatkowo, lokale stanowiące własność skarżącej położone w [...], obciążone są hipoteką, ich sprzedaż jest niemożliwa, wobec wszczęcia egzekucji z nieruchomości przez wierzyciela hipotecznego. Z kolei, z nadesłanych dokumentów źródłowych (bilans, rachunek zysków i strat, deklaracje VAT za wrzesień 2016 r., październik 2016 r, listopad 2016 r., wyciąg z księgi podatkowej od 1 lipca 2016 r. do 30 listopada 2016 r.) wynika także, że spółka w 2015 r. uzyskała przychody w wysokości [...] zł, zaś w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2016 r. nie odnotowała żadnych przychodów, za okresy rozliczeniowe w okresie od września do listopada 2016 r. nie wykazywała większych obrotów w zakresie podatku VAT, przenosząc jedynie kwotę nadwyżki podatku naliczonego na należnym z poprzednich deklaracji. Na dzień 30 czerwca 2016 r. skarżąca odnotowała zobowiązania długoterminowe w kwocie [...] zł; ich stan nie zmienił się począwszy od 01.01.2015 r. Nadto, zobowiązania krótkoterminowe spółki na dzień 31 grudnia 2015 r. wynosiły [...] zł, zaś na dzień 30 czerwca 2016 r. [...] zł. Spółka na dzień 31 grudnia 2015 r. wykazywała należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, zaś na dzień 30 czerwca 2016 r. w kwocie [...] zł; skarżąca nie odnotowywała w ww. okresach należności długoterminowych. Spółka posiadała ujemny kapitał własny - na dzień 31 grudnia 2015 r. w kwocie [...] zł, zaś na dzień 30 czerwca 2016 r. w kwocie [...] zł. Z bilansów wynika także, że spółka zarówno na dzień 31 grudnia 2015 r., jak i w okresie od 01.01.2016 r. do 30.06.2016 r. nie utworzyła żadnej rezerwy na zobowiązania. Wartość majątku spółki wyniosła w okresie od 01.01.2015 r. do 30.06.2016 r. 0,00 zł. Środki pieniężne spółki w kasie na dzień 16 stycznia 2017 r. wynosiły [...] zł. Spółka oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych. Z nadesłanego wyciągu z księgi rachunkowej wynika, że spółka w okresie od lipca 2016 r. do 30 listopada 2016 r. zaksięgowała jedynie wydatki z tytułu opłat za energię elektryczną, wodę i ścieki oraz czynsz. W ocenie referendarza sądowego, powyższe dane, a także okoliczności, na które powołuje się skarżąca argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, strata z działalności gospodarczej, zajęcie nieruchomości, będące konsekwencją prowadzonych działań organów kontroli i podatkowych, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Spółka nie wykazała bowiem, że utraciła płynność finansową, a tylko taka sytuacja kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Po pierwsze, nie została dostatecznie uprawdopodobniona okoliczność, że skarżąca nie może dysponować i uzyskiwać przychodów z apartamentów położonych wv [...], z uwagi na wszczęcie przez wierzyciela hipotecznego postępowania egzekucyjnego. Spółka nie nadesłała żadnych dokumentów w tym zakresie. Wskazać należy też, iż ustanowienie na nieruchomości zabezpieczenia w postaci hipoteki nie wyklucza możliwości korzystania z niej i uzyskiwania dodatkowych dochodów w postaci pożytków naturalnych lub cywilnych. Nie stanowi również przeszkody w rozporządzaniu nią według własnego uznania. Kwestia hipotek obciążających nieruchomości może mieć znaczenie jedynie przy ustalaniu ceny pomiędzy stronami dokonującymi przeniesienia własności nieruchomości, nie stanowi natomiast zakazu zbycia jej lub oddania do użytkowania innej osobie. Zbycie nieruchomości obciążonej hipoteką jest możliwe, a zmiana właściciela nie stwarza zagrożenia dla wierzyciela hipotecznego, który może dochodzić zaspokojenia z nieruchomości bez względu na to czyją stała się własnością (por. postanowienie WSA w Lublinie z dnia 27.08.2015 r. o sygn. akt I SA/Lu 1123/14; postanowienie NSA z dnia 21.08.2014 r. o sygn. akt II FZ 1303/14). Po drugie, spółka nie potwierdziła okoliczności zamknięcia rachunków bankowych. Fakt ten powinien być potwierdzony stosownym materiałem źródłowym, ponieważ aktualnie są to jedynie twierdzenia skarżącej. Tymczasem samo twierdzenie nie jest wystarczające do wykazania określonego faktu. Jeżeli rachunki te (konta) zostały zlikwidowane, należało przedstawić odpowiednie zaświadczenia wystawione przez bank lub kopie odpowiednich dokumentów wydanych w tym przedmiocie. Ponadto, ze złożonego wniosku nie wynika, aby spółka nie miała żadnej już możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że jak twierdzi nie posiada żadnego majątku. Z dostępnej w Internecie, a odnoszącej się do spółki informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Zauważyć należy, że zarówno z zapisów w KRS, jak i z umowy spółki, wynika, że zakres działalności skarżącej, obejmuje nie tylko roboty budowlane, polegające na wznoszeniu budynków, czy kupno i sprzedaż nieruchomości, ale są tam też wymienione np.: działalność w zakresie robót budowlanych specjalistycznych, pośrednictwo w obrocie nieruchomościami, reklama, wynajem, dzierżawa. Wskazać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, spółka nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie - choćby częściowo - kosztów sądowych. Nadmienić również należy, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne, by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSN(C) 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Skarżąca nie wykazała, aby obecnie nie miała możliwości pozyskania jakichkolwiek środków z dopłat wspólników. Konkludując, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że strona, pomimo trudności finansowych, znacznego zadłużenia i prowadzonych postępowań podatkowych, kontynuuje działalność, z której – zdaniem referendarza sadowego - może uzyskiwać przychody lub też może uzyskać środki w formie dopłat czy pożyczki od wspólników. W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.