I SA/Sz 1167/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Prywatnego Przedsiębiorstwa Turystycznego "P" Spółka z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] o Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na rok 2011 p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy Prywatne Przedsiębiorstwo Turystyczne "P." Spółka z o.o. z siedzibą w S – zwane dalej: "Spółką" po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł (zarządzenie z 26.09.2014 r.) od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 30 lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na rok 2011, złożyło zażalenie z dnia 8.10.2014 r. na zarządzenie o ustaleniu wpisu sądowego oraz wniosek o przyznanie prawa pomocy (urzędowy formularz PPPr). Wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy obejmował zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego od skargi i złożyła wniosek o przyznanie pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Podała również, że nie posiada środków finansowych, rachunek bankowy został zajęty, przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym sygn. akt [...] , [...] , [...] , [...] nadto toczy się egzekucja z nieruchomości Spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi [...] zł, strata szacowana (nie sporządzono bilansu i rachunku wyników od 2010 r. do 2013 r.) to ok. [...] zł. Spółka wskazała jeden nr rachunku bankowego w Banku [...] S.A. ze stanem na koniec 2014 r. wynoszącym 0,00 zł. W wezwaniu z dnia 17.10.2014 r. referendarz sądowy zobowiązał Spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów (wezwania doręczone 24.10.2014 r.). Zobowiązanie obejmowało: – bilans oraz rachunek zysków i strat skarżącej Spółki za pierwsze półrocze 2014 r., – wyciąg z księgi rachunkowej Spółki zawierającej zestawienie przychodów, kosztów uzyskania przychodów, dochodów (strat), a także wykaz aktywów i pasywów (inwentarz) za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe, – wyciąg z ewidencji stanu środków pieniężnych za ostatnie trzy miesiące prowadzonej działalności gospodarczej (stan środków pieniężnych w kasie przedsiębiorstwa), – wyciąg z ewidencji VAT za ostatnie okresy rozliczeniowe lub kopii składanych deklaracji rozliczających podatek VAT, za trzy ostatnie okresy rozliczeniowe albo zaświadczeń z właściwych organów podatkowych potwierdzających nieskładanie takich deklaracji, – zestawienia należności i zobowiązań Spółki na dzień 17.10.2014 r., wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych Spółki z ich stanem za okres od 17.07.2014 r. do 17.10.2014 r. albo dokumentów potwierdzających ich zajecie, czy likwidację w ww. okresie, – dokumentów potwierdzających prowadzenie egzekucji z nieruchomości. Spółce wyznaczono 10 dniowy termin do przedłożenia wymaganych dokumentów liczony od dna doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. W wykonaniu wezwania Spółka w dniu 3.11.2014 r. nadesłała pismo, w którym oświadczyła, że nie sporządziła bilansu oraz rachunku zysku i strat za 2013 r. z uwagi na to, że nie posiadała dokumentacji finansowej oraz nośnika elektronicznego, które zostały zatrzymane przez Prokuraturę Okręgową [...] w zw. ze sprawą [...]. Dokumenty księgowe zostały Spółce wydane w marcu 2014 r. Spółka jest w trakcie porządkowania i sporządzania zaległych bilansów za rok 2012 i 2013. W związku z powyższym bilans otwarcia dla roku 2014 r. nie został sporządzony. Spółka załączyła do ww. pisma kopie zawiadomienia o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwanie do zapłaty długu z dnia 13.04.2011 r., z dnia 06.09.2013 r., z dnia 10.10.2014 r., z dnia 09.09.2014 r. W wezwaniu z dnia 6.11.2014 r. Spółka została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wymienionych w piśmie z 3.11.2014 r. załączników, tj. wyciągów z ewidencji środków pieniężnych, wyciągów z ewidencji VAT, zestawienia należności i zobowiązań, wyciągu bankowego. Spółka nadesłała w odpowiedzi na ww. pismo: – kopie deklaracji VAT-7K za I, II i III kwartał 2014 r., w których zadeklarowano dostawy towarów i usług oraz nabycia w kwocie 0 zł, – wydruk internetowy z rachunku bieżącego Spółki, z saldem na dzień 19.11.2014 r. w kwocie ujemnej [...] zł, – oświadczenie Spółki o wysokości należności w kwocie [...] zł ze wskazaniem, że są to wierzytelności nieściągalne od kontrahenta znajdującego się w upadłości (plus odsetki) i z tytułu podatku od nieruchomości za 2014 r. w kwocie [...] zł. Postanowieniem z dnia 25.11.2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, po zbadaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W sprzeciwie od ww. postanowienia z dnia 5.12.2014 r. Spółka zaskarżyła je w całości i wniosła o jego uchylenie. W piśmie z dnia 8.12.2014 r. Spółka zawarła uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. W treści pisma Spółka podtrzymała wniosek o uchylenie w całości postanowienia i tym samym o przyznanie pomocy prawnej. Spółka wskazał, iż postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 246 § 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, przez błędne ustalenie, że osoba prawna nie wykazała braku środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania sądowego. Spółka nie zgodziła się z argumentacją zamieszczoną w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego i podniosła, że przedstawione przez nią dokumenty potwierdzają w wystarczającym stopniu brak środków finansowych. Zdaniem Spółki udowodniła ona, iż nie posiada majątku, zaś nieruchomości, które stanowią jeszcze majątek Spółki, są przedmiotem egzekucji komorniczej. Powyższe świadczy wyłącznie o niemożliwości poniesienia kosztów postępowania przez Spółkę, w tym kosztów związanych z ustanowieniem pełnomocnika.1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej zwanej: "p.p.s.a." wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 p.p.s.a.). Art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się na różne wnioski wynikające z wykładni przepisów art. 246 § 2 p.p.s.a. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie NSA z dnia 20.01.2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, orzeczenie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7.03.2012 r., I OZ 125/12, orzeczenie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 24.11.2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, orzeczenie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Ponadto wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie NSA z dnia 30.01.2012 r., II FZ 844/11, orzeczenie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie Spółka wnosiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, zatem powinna wykazać, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wstępie podkreślić trzeba, iż Spółka oświadczyła, iż nie jest w stanie ponieść ciężaru wpisu sądowego od skargi, a w załączonym formularzu PPPr zawnioskowała o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Spółka nie przedłożyła dokumentów księgowych (bilansu, rachunku zysków i strat za I półrocze 2014 r.) potwierdzających jej rzeczywistą sytuację finansową. Przedłożone w toku postępowania przez Spółkę kopie deklaracji VAT-7K nie potwierdzają zaprzestania działalności, a ponadto nie dokumentują braku środków koniecznych do pokrycia kosztów postępowania sądowego i ustanowienia pełnomocnika w sprawie. Dokumenty, do złożenia których Spółka została wezwana stanowią podstawowe dokumenty sporządzane przez podmioty prawa handlowego. Nie zasługuje więc na aprobatę argumentacja Spółki, zgodnie z którą nie dysponowała ona księgowymi dokumentami źródłowymi do marca 2014 r. Spółka nie przedłożyła, także żadnych dokumentów wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego. Brak środków na wskazanym przez Spółkę rachunku bankowym, także nie potwierdza jednoznacznie braku jakichkolwiek środków finansowych. Spółka nie znajduje się również w trakcie postępowania upadłościowego i pomimo, jak wskazała (deklaracje VAT-7K) osiąga obroty na poziomie 0,00 zł działalność gospodarczą nadal prowadzi. Oświadczenia Spółki i przedłożone kopie dokumentów nie mogą zostać uznane za w pełni wiarygodne, gdyż mają one charakter szczątkowy (brak jest dokumentów kluczowych dla przeprowadzenia analizy finansowej kondycji Spółki). Mając powyższe na uwadze Sąd, wobec niepełnych danych o stanie materialnym Spółki, oparł się jedynie na informacjach wynikających z przedłożonych dokumentów z zastrzeżeniem ich niepełnej wiarygodności i miarodajności. Zaniechanie przez Spółkę przedstawienia pozostałych dokumentów źródłowych (tj. bilansu rachunku zysków i strat za pierwsze półrocze 2014 r., wyciągu z księgi rachunkowej, wyciągów z ewidencji: stanu środków trwałych, VAT) wpłynęło na realną ocenę możliwości uiszczenia kosztów sądowych w sprawie. Wybiórcze realizowanie wezwań, a tym bardziej ich ignorowanie podważa wiarygodność strony i uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Istotną okolicznością, która ma wpływ na rozstrzygnięcie jest również fakt, że Spółka nie wykazała braku możliwości zdobycia odpowiednich środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Spółka nie przedstawiła informacji o ewentualnym zobowiązaniu wspólników do dopłat przewidzianych w art. 177 § 1 ustawy z dnia 15.09.2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) czy też podjętych staraniach w celu uzyskania pożyczek lub kredytów. Z uwagi na powyższe, orzeczono na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia.