I SA/Sz 1266/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu U M i K M od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2015 r. o sygn. akt I SA/Sz 1266/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi U M i K M na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 22 września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności III i IV raty podatku od nieruchomości za 2014 r. p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. U M i K M (zwani dalej "Skarżącymi"), w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego od skargi w sprawie w wysokości [...] zł, złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wyjaśnili, że aktualna sytuacja finansowa rodziny nie pozwala na uiszczenie ww. wpisu sądowego. Wskazali, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi coraz mniejsze zyski, wysokość dochodów z tego tytułu wynosi netto [...] zł. Natomiast Skarżący przebywa na rencie z tytułu niezdolności do pracy, a ze względu na problemy zdrowotne nie może podjąć żadnej pracy. Otrzymuje rentę w wysokości netto [...] zł, nie posiada innych źródeł utrzymania. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a na ich utrzymaniu pozostaje studiujący syn [...] (... lat), który nie uzyskuje żadnych dochodów. W rubryce "Zobowiązania i stałe wydatki" Skarżący wskazali "[...] tys. zł". Odnośnie do majątku, Skarżący wskazali jedynie na pawilon handlowy o wartości "[...] tys."; nie wykazali innego majątku, oszczędności, ani wartościowych rzeczy ruchomych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 28 grudnia 2015 r. Skarżący nadesłali: – zeznanie podatkowe Skarżących PIT-36 za 2014 rok z zadeklarowanym przez Skarżącą przychodem z działalności gospodarczej (handel hurtowy i detaliczny materiałami budowlanymi) [...] zł, kosztami [...] zł i dochodem [...] zł oraz zadeklarowanym przez Skarżącego przychodem (dochodem) z innych źródeł (w tym emerytury-renty z zagranicy) w wysokości [...] zł, – dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków tytułem opłat za energię, wodę i wywóz nieczystości, – zaświadczenie uczelni wyższej potwierdzające, że syn Skarżących jest studentem II roku studiów stacjonarnych w S, – niepodpisany wydruk – zestawienie zapisów księgowych firmy PH B za miesiące od stycznia 2015 r. do listopada 2015 r. , – kopię umowy najmu lokalu użytkowego, z której wynika, że Skarżąca U Mjest najemcą lokalu znajdującego się w miejscowości O na cele mieszkaniowe za cenę [...] zł miesięcznie, wynajmującym jest P M; umowa została zawarta na okres od 1 grudnia 2015 r. do 1 grudnia 2020 r., – wyciąg z dwóch rachunków bankowych (osobisty i firmowy – U M PH B) Skarżącej za okres od 1 listopada do 31 grudnia 2015 r. (brak transakcji). Ponadto Skarżący wyjaśnili, że nieruchomość przy ul. D w S, gdzie Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, jest własnością PKP. Wbrew wezwaniu Skarżący nie przedłożyli wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz nie przedłożyli dokumentów potwierdzających aktualną wysokość renty Skarżącego. Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2015 r., referendarz sądowy odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy wskazał na wykazane przez Skarżących w formularzu źródła dochodów w postaci działalności gospodarczej Skarżącej ([...] zł netto) oraz renta Skarżącego ([...] zł netto). Podniósł także, że przedłożonego zestawienia zapisów księgowych firmy B (bez podpisu) wynika, że w okresie od stycznia do listopada 2015 r. Skarżąca zaewidencjonowała przychód "[...]" i wydatki "[...]", co oznacza, że sytuacja finansowa prowadzonej przez Skarżącą działalności nie jest zła. Referendarz wskazał również, że udokumentowane miesięczne wydatki na utrzymanie rodziny wynoszą ok. [...] zł (najem lokalu mieszkalnego energia, woda wywóz nieczystości). Jednocześnie referendarz sądowy stwierdził, że Skarżący nie wykazali, jakie są możliwości płatnicze Skarżącego w sprawie, albowiem - wbrew wezwaniu referendarza - nie przedstawili dokumentów potwierdzających aktualną wysokość pobieranej renty ani wyciągów z rachunków bankowych. Takich dokumentów nie zawierają też akta administracyjne sprawy. Nadesłane zeznanie podatkowe Skarżącego za 2014 r. (w którym zadeklarował on dochód w wysokości [...] zł) również nie potwierdza jego aktualnej sytuacji finansowej. Reasumując, referendarz sądowy uznał, że skoro Skarżący nie przedstawili wszystkich wymaganych dokumentów, istotnych dla oceny ich możliwości płatniczych w sprawie, to - tym samym - nie wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpis postanowienia referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługującym środku zaskarżenia doręczono Skarżącym w dniu 1 lutego 2016 r. W dniu 5 lutego 2016 r. (data przekazania pisma Sądowi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie), pismem zatytułowanym "SKARGA" Skarżący wnieśli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się zmiany tego rozstrzygnięcia i przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący zarzucili rozstrzygnięciu stronniczość i niewzięcie pod uwagę wszystkich okoliczności dotyczących przedmiotowego postępowania. Skarżący podnieśli, że referendarz sądowy, badając ich sytuację finansową, przyjął, że kwotę ich dochodu stanowi wprost różnica pomiędzy dochodem a kosztami uzyskania przychodu. Tymczasem nie jest prawdą, że dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącą przez 11 miesięcy 2015 r. wyniósł przeszło [...] zł. Gdyby Skarżący dysponowali miesięcznym dochodem przewyższającym [...] zł, to nie popadliby w zwłokę z jakimikolwiek płatnościami, w tym wobec Burmistrza Miasta S. Skarżący wskazali, że świadczenie podatkowe, do którego zapłaty są zobowiązani, jest na tyle duże, że aktualnie nie mogą go spełnić bez doraźnej pomocy organu podatkowego, nie są także w stanie uregulować należności w kwocie [...] zł bez uszczerbku na życiu rodziny. Skarżący jest osobą schorowaną i nie może podjąć zatrudnienia, celem polepszenia trudnej sytuacji finansowej rodziny. Cały ciężar zobowiązań spada na jego żonę, która celem zaspokojenia nałożonych zobowiązań stara się prowadzić swoją działalność gospodarczą najlepiej jak potrafi. Aktualnie stara się zainwestować w sklep i odpowiednio "zatowarować" go, celem uzyskiwania jak największych dochodów. W ocenie Skarżących za przyznaniem im prawa pomocy przemawia ważny interes podatnika, albowiem w innym przypadku zostaną oni pozbawieni prawa do obrony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że postępowanie sądowoadministracyjne zostało w niniejszej sprawie wszczęte w dniu 20 października 2015 r., a więc po wejściu w życie zmian wprowadzonych ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), które zaczęły obowiązywać od dnia 15 sierpnia 2015 r. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje się jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisów tych wyraźnie wynika, że jedynym kryterium, jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek w przedmiocie prawa pomocy, są możliwości finansowe wnioskującego. Inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku spoczywa na wnioskodawcy, o czym świadczy użyty we wskazanym przepisie zwrot: "...gdy (osoba fizyczna) wykaże...". Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a. in principio, który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radca prawnym, doradca podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Wykazanie braku środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania jest warunkiem niezbędnym do uzyskania ulgi w postaci prawa pomocy, nie kreuje jednak po stronie skarżącej roszczenia o jego przyznanie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa. Korzystanie z tej instytucji powinno mieć zatem miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy istnieje realne zagrożenie nie zrealizowania przez stronę przysługującego jej prawa do sądu. Stanowisko to potwierdzone zostało w orzecznictwie i piśmiennictwie (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz pod red. R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C.H.Beck, wydanie 2, Warszawa 2013, s. 855-856). Strona skarżąca powininna zatem należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uchylenie się strony skarżącej od przedstawienia stosownej dokumentacji, bądź też przedstawienie niepełnych lub sprzecznych ze sobą danych, skutkuje brakiem wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. W związku z tym osoba, chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielenia, na wezwanie sądu, wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 929/12, LEX nr 123955). Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt II OZ 1361/10, LEX nr 743829). W rozpoznawanej sprawie Skarżący wystąpili z wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ich obowiązkiem było wykazanie, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący wskazali, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi coraz mniejsze zyski, a wysokość dochodów z tego tytułu wynosi netto [...] zł. Skarżący przebywa na rencie z tytułu niezdolności do pracy i nie może podjąć żadnej pracy. Jego jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości netto [...] zł. Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, a na ich utrzymaniu pozostaje studiujący syn, który nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący wskazali także na "Zobowiązania i stałe wydatki" w wysokości "[...] tys. zł" oraz podali, że ich jedyny majątek stanowi pawilon handlowy o wartości "[...] tys.". Z akt sprawy wynika, że działając na podstawie art. 255 p.p.s.a., referendarz sądowy wezwał Skarżących do uzupełnienia złożonego wniosku i w ośmiu punktach określił, jakich konkretnie dokumentów oraz jakich wyjaśnień wymaga dla pełnej oceny zgłoszonego żądania. Skarżący odpowiedzieli na to wezwanie, ale w sposób niepełny. Nie nadesłali bowiem wszystkich źródłowych, potwierdzających aktualną wysokość renty Skarżącego (pkt 3 wezwania) oraz wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Skarżącego za okres od 15 listopada do 15 grudnia br. (pkt 4 wezwania). Nie wskazali przy tym przyczyny ich nieprzedstawienia. Dokumentów tych nie przedłożyli również wraz z wniesionym sprzeciwem. W zaistniałej sytuacji przyjąć należy, że referendarz sądowy zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez oboje małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwoli na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Natomiast uchylenie się wnioskodawców od obowiązków nałożonych na nich w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czyli uchylenie się od udzielenia żądanych informacji, jest w istocie przeszkodą, wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez Skarżących zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13; z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt II FZ 128/12 – dostępne w CBOSA). Jednocześnie wyraźnie zaznaczyć należy, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanej pomocy nie było - jak zarzucają w sprzeciwie Skarżący - uznanie, że miesięczny dochód Skarżących wynosił w ubiegłym roku ponad [...] zł. Referendarz sądowy, odwołując się do przedłożonego zestawienia zapisów księgowych firmy PH B, z którego wynika, że w okresie od stycznia do listopada 2015 r. Skarżąca zaewidencjonowała przychód "[...]" i wydatki "[...]", stwierdził jedynie, że sytuacja finansowa prowadzonej przez Skarżącą działalności nie jest zła. Oceny takiej nie sposób zaś uznać za nietrafną czy stronniczą, zwłaszcza mając na uwadze podniesiony przez Skarżących w sprzeciwie fakt, że Skarżąca aktualnie stara się zainwestować w sklep i odpowiednio "zatowarować" go, celem uzyskiwania jak największych dochodów. Konkludując, skoro w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie ujawnili wszystkich danych dotyczących sytuacji finansowej Skarżącego, to pozbawili referendarza sądowego oraz Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej ich gospodarstwa domowego, a w konsekwencji także i ocenę, czy są oni w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takiej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia wniosku w zgłoszonym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisów art. 260 § 1-§ 3 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.