I SA/Sz 1517/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. S. z o.o. z siedzibą w S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy Skarżąca "B." Spółka z o.o. z siedzibą w Szczecinie (dalej zwana: "Spółką", "Skarżącą"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, należnego w sprawie ze skargi na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku Spółka podała, że prowadzi działalność m.in. w zakresie robót budowlanych związanych z wznoszeniem budynków i innych obiektów specjalistycznych handlu detalicznego i hurtowego, usługową działalność finansową i wspomagającą usługi finansowe, kupna i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek, najmu i zarządzania nieruchomościami, doradztwa w zakresie prowadzenia działalności gospodarczej i zarządzania. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że nie posiada wystarczających środków na pokrycie opłaty sądowej, co jest spowodowane przede wszystkim zaniechaniem zwrotu należnego podatku VAT za kwiecień 2013 r. w kwocie [..] zł, które w oczywisty sposób zachwiało płynnością finansową Spółki. Uzyskiwane przez Spółkę przychody (z najmu) i niezbędne koszty bieżącej działalności (w szczególności kredyt) nie pozwalają na zgromadzenie kwoty wpisu, a wobec oczywistej bezzasadności stanowiska organów podatkowych Skarżąca nie spodziewała się i nie mogła planować konieczności złożenia skargi i uiszczenia wpisu, gdyż wobec przedstawionej w toku postępowania odwoławczego argumentacji prawnej i faktycznej pozostawała w przekonaniu, że decyzja organu pierwszej instancji zostanie uchylona. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wpisała: kapitał zakładowy o wartości [...] zł, wartość środków trwałych w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł. Spółka podała, że posiada trzy rachunki bankowe, których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił: 1) w P. B. P. SA [...] zł; 2) w B. P. SA [...] zł; 3) B. Z. WBK minus [...] zł. Spółka, wykonując wezwanie referendarza sądowego, dodatkowo nadesłała: 1. wydruki z programu księgowego - Zestawienie sald wybranych kont za 2014 r. i 2015 r., w tym: 1) konto Kasa nr 1 – krajowe środki pieniężne, za okres od 23 listopada 2014 r. do 23 lutego 2015 r., którego saldo Wn na dzień 23 marzec 2015 r. wynosiło [...] zł; 2) kont rozrachunkowych (rozrachunki z odbiorcami, z dostawcami usług i towarów bieżących, z dostawcami z tytułu zakupu nieruchomości, zapłacone i zatrzymane kaucje gwarancyjne, otrzymane kaucje z tyt. najmu, wynagrodzenia, pożyczki otrzymane i udzielone) za okres od 1 stycznia 2015 r. do 23 lutego 2015 r.; 3) kont związanych z przychodami i kosztami działalności za okres od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r. (sprzedaż usług, koszty operacji finansowych, przychody z operacji finansowych, pozostałe koszty operacyjne – w tym koszty sądowe); 4) saldo kont: amortyzacja, zużycie materiałów, usługi obce, wynagrodzenia, ubezpieczenia i inne świadczenia, podatki i opłaty i pozostałe koszty rodzajowe za okres od 1 stycznia 2015 r. do 23 lutego 2015 r. Wydruk nie zawiera podpisów osób sporządzających ani poświadczenia wiarygodności przez pełnomocnika; 2. kopie bilansów i rachunków zysków i strat na 31 grudnia 2013 r. oraz na 30 czerwca 2014 r. , oba dokumenty niepotwierdzone za zgodność z oryginałem; 3. wydruki internetowe z rachunku bankowego w B. P. SA za okres od 24 listopada 2014 r. do 23 lutego 2015 r., z saldem końcowym w kwocie [...] zł; suma uznań na tym rachunku ww. okresie wynosiła [...] zł, suma obciążeń [...] zł; 4. kopię rocznego zeznania CIT-8, niepotwierdzonego za zgodność z oryginałem i bez potwierdzenia złożenia w urzędzie skarbowym, w którym wykazano: przychody w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, dochód [...] zł, podatek do zapłaty w kwocie [...] zł Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, że strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r poz. 270 ze zm., dalej zwanej: "p.p.s.a.") strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Rozstrzygnięcie sądu (referendarza sądowego) w zakresie prawa pomocy ma bowiem charakter uznaniowy (por. postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2011 r. o sygn. akt I GZ 201/11). To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd (referendarz sądowy) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Jednocześnie, trzeba podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej nie ma charakteru obowiązkowego nawet w przypadku spełnienia przez nią przesłanek ustawowych (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie internetowej pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na podstawie przedstawionych przez skarżącą Spółkę dokumentów oraz wskazanych przez nią okoliczności stwierdzić należy, że jej sytuacja nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie jej od kosztów sądowych. Na wstępie wskazać należy, iż wnioskująca Spółka jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i nie znajduje się w stanie upadłości czy likwidacji. Skarżąca kontynuuje działalność i w istocie obraca znacznymi środkami pieniężnymi. Należy wskazać, na ugruntowane już w orzecznictwie stanowisko, iż o potencjale do gromadzenia środków finansowych przedsiębiorcy, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, wykazanie straty nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. O skali prowadzonej działalności świadczy wysokość uzyskiwanych przez Spółkę przychodów w latach ubiegłych. Zauważyć bowiem należy, że za 2013 r. Spółka wykazała przychody w wysokości [...] zł, zaś na dzień 30 czerwca 2014 r. przychody to kwota [...] zł. O dobrej kondycji finansowej świadczą także dane dotyczące bieżących przychodów Spółki z tytułu sprzedaży usług uzyskane w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r., w kwocie [...] zł ( w tym [...] zł z tytułu najmu). Przy tym należy wskazać, że świadczone usług najmu jest tylko jednym z wielu działań zarobkowych Skarżącej. Ponadto nie można w realiach przedmiotowej sprawy mówić o braku środków w sytuacji, w której z przedłożonych wydruków z jednego tylko rachunku bankowego Spółki (skarżąca wykazała 3 rachunki bankowe, ale przedłożyła wyciągi tylko z B. P. SA) wynika, że na jej rachunek wpływają wpłaty od kontrahentów, a Spółka reguluje swoje należności publicznoprawne, jak i m.in. względem innych podmiotów gospodarczych (suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł), co potwierdzają także zestawienia sald kont rozrachunkowych skarżącej. Saldo końcowe rachunku bankowego na dzień 23 lutego 2015 r. wynosiło [...] zł, zaś stan środków w kasie to kwota [...] zł. Wreszcie Spółka posiada majątek trwały o znacznej wartości, w rubryce formularza nr 7 wykazany w kwocie [...] zł, wg bilansu na dzień 30 czerwca 2014 r. w kwocie [...] zł. Z kolei jej kapitał własny w latach 2013 r. i 2014 r. utrzymywał się na bardzo wysokim ponad milionowym poziomie (w tym kapitał zakładowy [...] zł), na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosił on [...] zł, zaś na 30 czerwca 2014 r. – [...] zł, co świadczy o jej sprawnym i bezpiecznym funkcjonowaniu. Spółka jest profesjonalnym uczestnikiem obrotu gospodarczego – przedsiębiorcą prowadzącym swą działalność w celach zarobkowych, z tego też względu koszty prowadzenia spraw sądowych zaliczają się do zwykłych kosztów jej działalności, nie może więc oczekiwać, że zostaną one pokryte ze środków publicznych. Zgodnie z utrwalonym już stanowiskiem orzecznictwa, rozpoznając wniosek o prawo pomocy złożony przez osobę prawną należy dokonać porównywania wysokości ciążących na stronie kosztów sądowych z posiadanym przez nią majątkiem. Przyjmuje się bowiem, iż osoba prawna nie zasługuje na zwolnienie z kosztów sądowych, gdy dysponuje majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wymaganego wpisu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 89/12). Posiadanie majątku – w tym w szczególności nieruchomości – w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, iż od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12). Zatem nie sposób przyjąć, by wnioskująca nie była w stanie wygospodarować wskazanej kwoty, a tym samym by nie posiadała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, iż wpis sądowy jako wydatek wiąże się z bieżącą działalnością przedsiębiorców, wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Odnosząc się w tym miejscu do wskazanego przez Spółkę przeznaczenia wypracowanych środków, stwierdzić należy, iż stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę w świetle przepisów regulujących prawo pomocy. Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów, jak również inne zobowiązania (wobec kontrahentów, publicznoprawne, z tytułu wynagrodzeń) nie mogą być traktowane priorytetowo przed kosztami sądowymi. A taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Należy również zauważyć, że w przypadku osób prawnych wnoszących o przyznanie prawa pomocy, zasadnicze znaczenie ma fakt, iż sprawa ma ścisły związek z prowadzoną przez nie działalnością i możliwość prowadzenia takiej działalności nie powinna – z reguły - obciążać dochodów budżetowych Skarbu Państwa. Gdyby przyjąć odmienne stanowisko, to budżet ten, a w konsekwencji całe społeczeństwo miałoby kredytować działania skarżących, związane z dochodzeniem przed sądami określonych roszczeń, czy też – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - kwestionujące na drodze sądowej decyzję organu administracji publicznej. Spółka jako podmiot gospodarczy powinna w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa, skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem działalności gospodarczej, zaś podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia zasady, o której wspomniano wyżej, jest naruszeniem równoważności w traktowaniu swoich powinności finansowych, zaś strona, która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, zgodnie z którym, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie niewykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Reasumując stwierdzić należało, iż nie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, bowiem wnioskująca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Mając na uwadze zarówno wartości kapitału własnego skarżącej, środków trwałych, wysokość przychodów oraz skali przepływów finansowych na jej rachunku, stwierdzić należy, że prowadzi ona działalność znacznych rozmiarów, w związku z tym brak jest podstaw do uznania, że konieczność poniesienia w niniejszej sprawie kosztów sądowych przekracza zakres jej możliwości finansowych. Skarżąca w istocie nie wykazała, że boryka się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody. Dlatego należy wymagać od Skarżącej Spółki, aby pokryła własnym staraniem koszty sądowe sprawy z jej skargi a więc m.in. wpis sądowy w kwocie [...] zł. Jego wysokość odniesiona do rozmiarów działalności gospodarczej z pewnością nie przekracza możliwości majątkowych wnioskodawczyni. Z tych względów orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy w oparciu o art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.