I SA/Sz 170/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. K. prowadzącego działalność gospodarcza pod nazwą F. T.-H. "[...]" R. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 maja 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie z jego skargi na na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do sierpnia 2011 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. R. K. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą F. T.-H. "[...]" R. K.(dalej: "Strona"), w związku ze skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...], złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wniosek Strona wskazała, że jest obciążona finansowo z tytułu prowadzonych postępowań administracyjnych, podatkowych, egzekucyjnych oraz kredytów (pięć kredytów, których miesięczne raty wynoszą łącznie [...]zł) i kosztów ich obsługi. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie jesień – wiosna nie osiąga dochodów, a jedynie przychody. W oświadczeniu o stanie rodzinnym Strona nie wykazała żadnych osób we wspólnym gospodarstwie domowym. W zakresie stanu majątkowego podała, że posiada: pensjonat "[...]" o [...] m2 i wartości [...] zł, smażalnię ryb o pow. [...] m2 o wartości [...] zł, mieszkanie o pow. [...] m2 i wartości [...] zł oraz samochody [...] o wartości [...] zł i [...] o wartości [...] zł. Innego majątku w postaci oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, przedmiotów wartościowych Strona nie wykazała. Nie podała również źródeł dochodów, ani ich wysokości. Do wniosku Strona załączyła opinię Banku Spółdzielczego w G. o zadłużeniu z tytułu kredytów na kwotę [...] zł oraz fakturę spłaty raty leasingowej przez z dnia 21 marca 2017 r. na kwotę [...] zł. W toku postępowania starszy referendarz sądowy wezwał Stronę do uzupełnienia braku wniosku poprzez wskazanie aktualnych źródeł utrzymania i wysokości dochodów oraz do przedłożenia: dokumentów potwierdzających wysokość przychodów (dochodów) za okres ostatnich trzech miesięcy, kopii deklaracji VAT-7 za ostanie trzy okresy rozliczeniowe, kopi rocznego zeznania podatkowego Strony za 2016 r., dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków na utrzymanie z ostatnich dwóch miesięcy, wyciągów z wszystkich rachunków bankowych Strony, lokat, rachunków oszczędnościowych, za okres od 1 lutego do 31 marca 2017 r. lub dokumentów potwierdzających likwidację rachunków bankowych, kopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za 2017 r. Strona nie nadesłała wymaganych dokumentów i oświadczeń. Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił Stronie przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia starszy referendarz sądowy przywołał brzmienie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") i stwierdził, że wniosek Strony nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek starszy referendarz sądowy uwzględnił treść oświadczeń i dokumentów złożonych w związku z ubieganiem się przez Stronę o prawo pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 17/17. Na tej podstawie ustalił, że Strona jest właścicielem oraz współwłaścicielem nieruchomości położonych w R. (tj. budynków o pow. [...] m2, gruntów o pow. [...] m2 związanych z działalnością gospodarczą, mieszkania o pow. [...] m2, gruntów oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków symbolem "Ti" – Tereny komunikacyjne o pow. [...] ha (ul. [...]), gruntów oznaczonych "Bi" – Inne tereny zabudowane o powierzchni [...] ha, gruntów oznaczonych "B" – Tereny mieszkaniowe, o pow. [...] ha, (ul. [...]), gruntów oznaczonych "dr" – Droga o pow. [...] ha (ul. [...]). Dane wskazują, że w styczniu 2017 r. Strona uzyskała przychody w wysokości [...] zł, zaś za cały 2016 r. w wysokości [...] zł, z kolei w 2015 r. zadeklarował kwotę [...] zł. Ponadto z dokumentów finansowych związanych z działalnością gospodarczą oraz rachunku bankowego prowadzonego dla Strony w związku z działalnością (akta sprawy o sygn. akt I SA/Sz 912/16) wynikało, że środki pieniężne pozostające do dyspozycji Strony na rachunku bankowym wynosiły na dzień 9 lutego 2017 r. [...] zł. Po przeprowadzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz opierając się na informacjach posiadanych z urzędu starszy referendarz sądowy uznał, że Strona nie przedłożyła wbrew wezwaniu wymaganych oświadczeń i dokumentów potwierdzających aktualną sytuację finansową i majątkową Strony. Ponadto nie podała źródeł utrzymania i wysokości dochodów, akcentując wysokość zadłużenia z tytułu kredytów i zawartych umów leasingowych. Starszy referendarz sądowy ustalił, że Strona posiada majątek o znacznej wartości. Zgodnie więc z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, już samo posiadanie majątku, w szczególności wielu nieruchomości, wyklucza możliwość zwolnienia z kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, kiedy te nie służą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych. Ponadto Strona z tytułu prowadzonej działalności uzyskuje wysokie przychody. Referendarz sądowy dostrzegł również, że Strona obraca środkami pieniężnymi na rachunku bankowym, co nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kosztów sądowych wykracza poza jej możliwości płatnicze. Za zasadnością wniosku nie przemawia również fakt spłaty przez Stronę zaciągniętych kredytów, opłat leasingowych oraz innych zobowiązań. Spłata kredytu nie jest wydatkiem, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Od powyższego rozstrzygnięcia Strona, w ustawowym terminie, wniosła sprzeciw. Zaskarżyła postanowienie starszego referendarza sądowego wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub przynajmniej w części oraz o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu sprzeciwu Strona wskazała, że przeciwko niej toczy się kilka postępowań administracyjnych i podatkowych, blokowane są rachunki bankowe, egzekwowane środki, pomimo prowadzonych postępowań odwoławczych. Zwróciła także uwagę na sezonowy charakter prowadzonej działalności gospodarczej. Strona podkreśliła, że w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego przez Województwo Zachodniopomorskie zajęte zostały wszystkie środki na jej rachunkach bankowych. W związku z tym Strona nie dysponuje środkami na wypłaty dla pracowników, opłaty publicznoprawne, składki ZUS, podatki, opłaty za media, raty kredytowe i leasingowe. Ponadto do sprzeciwu Skarżący załączył kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 5 maja 2017 r. oraz kopie tytułu wykonawczego z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje. Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 259 § 1 P.p.s.a., m.in. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W takiej sytuacji, tj. rozpatrując sprzeciw, Sąd zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Natomiast art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z brzmieniem art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie Strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Strona domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub przynajmniej w części. Wysokość kosztów sądowych sprowadza się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości [...] zł (zarządzenie Przewodniczącej Wydziału I Sądu z dnia 31 marca 2017 r.). W ocenie Sądu, argumenty Strony zamieszczone w sprzeciwie nie mogły znaleźć aprobaty. Sąd podkreśla, iż dokonanie rzetelnej, wolnej od wątpliwości oceny możliwości płatniczych strony jest możliwe, gdy orzekający dysponuje dokładnymi informacjami na temat jej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Informacje te wina przedstawić Strona. Brak takich danych lub dane niepełne powodują, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenia strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajdują odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Zdaniem Sądu starszy referendarz sądowy prawidłowo wezwał Stronę o dodatkowe dokumenty dotyczące, m.in. jej sytuacji finansowej, uzyskiwanych przychodów oraz ponoszonych kosztów. Słusznie również skorzystał z materiałów zgormadzonych w ramach postępowania przeprowadzonego w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 17/17 oraz o sygn. akt I SA/Sz 912/16. Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Strona we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają na uznanie jej za osobę znajdującej się bardzo trudnej sytuacji majątkowej. Materiał dowodowy, zdaniem Sądu tj. zarówno zgromadzony w niniejszej sprawie, jak i w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 17/17 oraz o sygn. akt I SA/Sz 912/16 potwierdza, że Strona prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą: F. T.-H. "[...]" R. K. Z danych wynika, że Strona uzyskała w styczniu 2017 r. przychody w kwocie [...] zł , zaś za cały 2016 r. w kwocie [...] zł, a za 2015 r. w kwocie [...] zł. Ponadto na dzień 9 lutego 2017 r. Strona mogła dysponować kwotą [...] zł. Stronę posiada majątek o znacznej wartości, na który składają się: budynki o pow. [...] m2, grunty o pow. [...]m2 związane z działalnością gospodarczą, mieszkanie o pow. [...] m2, grunty oznaczony w ewidencji gruntów i budynków symbolem "Ti" – Tereny komunikacyjne o pow. [...] ha (ul. [...]), grunty oznaczone "Bi" – Inne tereny zabudowane o powierzchni [...] ha, grunty oznaczone "B" – Tereny mieszkaniowe, o pow. [...] ha, (ul. [...]), grunty oznaczone "dr" – Droga o pow. [...] ha (ul. [...]). W tym miejscu wskazać należy, że każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. przeciwko Polsce, dostępny w bazie HUDOC). Jak wynika z powyższego skoro każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel, to skutki związane z brakiem takiej rezerwy na potrzeby sporów sądowych obciążają przedsiębiorcę. W treści sprzeciwu Strona jednoznacznie potwierdziła, że nie przewidywała ewentualnych postępowań sądowych. Wskazała również, że nawet gdyby doszło do zaoszczędzenia przez nią środków na postępowanie sądowe, to i tak zostałyby przejęte przez organy podatkowe, w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi. Sąd podkreśla, że Strona nie nadesłała dokumentów potwierdzających zakres i zastosowane środki egzekucyjne w toczących się postępowaniach egzekucyjnych. Jedynie wraz ze sprzeciwem nadesłała kopię zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 5 maja 2017 r. oraz tytułu wykonawczego z dnia [...] r. (wierzyciel – Województwo [...], kwota należności głównej – [...] zł, odsetki – [...] zł). Przechodząc do oceny argumentów Strony dotyczących ciążących na niej innych zobowiązań, w tym cywilnoprawnych i pracowniczych, Sąd w pełni podziela stanowisko starszego referendarza sądowego. Słusznie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia podniósł on, że za zasadnością wniosku nie może przemawiać fakt spłaty przez Stronę zaciągniętych kredytów, opłat leasingowych oraz innych zobowiązań. Tego rodzaju zobowiązaniom nie należy przyznawać pierwszeństwa przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Przeciwne stanowisko stanowiłoby nieuzasadnione przeniesienie na Skarb Państwa kosztów postępowania sądowego. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.