I SA/Sz 171/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 6 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 grudnia 2016 r. znak: [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący [...] reprezentowany przez doradcę podatkowego, w związku ze skargą na wyżej opisaną decyzję złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wyjaśnił, że po wszczęciu przez urząd kontroli skarbowej postępowania oraz zajęciu rachunków bankowych w 2014 r., prowadzona przez niego działalność gospodarcza została "zamknięta". Podał dalej, że pozostaje w związku małżeńskim z żoną [...], małżonkowie mają dwoje dzieci w wieku 26 lat i 9 lat. W małżeństwie Skarżącego istnieje rozdzielność majątkowa, dzieci pozostają na utrzymaniu żony Skarżącego. Oświadczył również, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Odnośnie do stanu majątkowego wskazał, że nie posiada żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani oszczędności. Uznając ww. oświadczenie z niewystarczające do oceny możliwości płatniczych Skarżącego w sprawie, referendarz sądowy zobowiązał Skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, dotyczących zarówno sytuacji Skarżącego, jak i jego żony. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że po zawieszeniu działalności gospodarczej Skarżący utrzymuje się z pracy dorywczej, nie ma stałego zamieszkania ani zameldowania, nie zamieszkuje z rodziną, pozostaje z żoną w separacji od 5 lat, płaci alimenty na dziecko (obecnie występuje debet na koncie, alimenty za luty nie zostały uregulowane). Z uwagi na pozostawanie w separacji, Skarżący nie ma możliwości podania danych o wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów za ostatnie 5 lat, ani jej źródeł utrzymania. Środki na utrzymanie Skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy pochodziły z oszczędności z okresu prowadzenia działalności gospodarczej, w wysokości ok. [...] zł, które zostały w całości spożytkowane na bieżące potrzeby bytowe. Skarżący przedłożył: - wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 1 lutego do 23 marca 2017 r. z saldem 0 zł -brak operacji na rachunku bankowym, wraz z informacją o zajęciu rachunku do kwoty [...] zł, - wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] z 2 marca br. (trzy wyciągi dotyczące opłat za prowadzenie rachunku bankowego) i 1 marca br. (jeden wyciąg dotyczący opłaty za kartę kredytową), brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca br., - wyciąg ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 12 stycznia do 12 lutego br. – saldo początkowe [..] zł, saldo końcowe [...] zł, brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca br., - wyciągi ze swojego rachunku bankowego prowadzonego przez [...] za okres od 1 grudnia 2016 r. do 28 lutego br. - brak operacji, saldo (-) [...] zł, brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca br., - wyciągi z kolejnego rachunku bankowego Skarżącego prowadzonego przez [...] za okres od 29 listopada 2016 r. do 27 stycznia 2017 r. z saldem (-) [... zł, na których odnotowano transakcje związane z opłatami za prowadzenie rachunku oraz kwoty przekazane żonie Skarżącego tytułem "alimenty" (dwie wpłaty po [...] zł w dniach 19.12.2016 r. i 16.01.2017 r.), brak wymaganego wyciągu z rachunku bankowego za okres od 10 lutego do 10 marca br., - kopię aktu notarialnego z dnia 1 lutego 2005 r. – umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową w małżeństwie Skarżącego, - wydruk z ewidencji i informacji o działalności gospodarczej (www.ceidg.gov.pl), potwierdzający m.in., że Skarżący prowadził działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...], aktualnie działalność jest zawieszona od 1 lutego 2017 r., - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT-36 za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z "innych źródeł" w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT- 36 L za 2016 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi budowlane w [...]w wysokości [..] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł), - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT-36 za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem z "innych źródeł" w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe Skarżącego PIT- 36 L za 2015 rok z zadeklarowanym przychodem z działalności gospodarczej – usługi budowlane w [...], w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarza w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przystępując do rozpoznania wniosku w tak określonym zakresie, wskazać należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Należy podkreślić, że dokonywana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowej strony obejmuje ustalenie, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, przy pomocy osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, jak i innych osób (tj. członków najbliżej rodziny zobowiązanych do alimentacji) czy instytucji. Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich pozwala rozstrzygnąć o przyznaniu prawa pomocy z budżetu państwa. Skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. Wniosek złożony w tej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie, Skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie przez niego kosztów sądowych czy to w pełnym, czy też częściowym zakresie, samodzielnie, czy też z pomocą najbliższych członków rodziny, spowoduje uszczerbek w koniecznym utrzymaniu jego i rodziny. Należy zwrócić uwagę, że we wniosku Skarżący podał, że w związku z wszczętym wobec niego w 2014 roku postępowaniem przez urząd kontroli skarbowej i zajęciem rachunków bankowych, "zakończył" działalność gospodarczą. Nie wskazał żadnych źródeł utrzymania i żadnych dochodów. Zwrócił uwagę na rozdzielność majątkową w małżeństwie oraz na okoliczność utrzymywania dwóch synów przez jego żonę. W oparciu o dane powszechnie dostępne (dane z ceidg) wiadome było, że Skarżący prowadzoną uprzednio (od 25 września 2009 r.) działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych związanych ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...], pod firmą "[...]" jedynie zawiesił od dnia 1 lutego 2017 r., z danych ww. rejestru nie wynikało, iżby taka działalność była wcześniej zawieszona, czy zakończona (wyrejestrowana). Dlatego w ocenie referendarza koniecznym było zobowiązanie Skarżącego do przedłożenia dokumentów dotyczących zarówno jego sytuacji finansowej, jak i pozostającej w związku małżeńskim żony Skarżącego. Odnośnie do Skarżącego, okazało się na podstawie nadesłanych dokumentów i wyjaśnień pełnomocnika, że źródłem utrzymania w okresie ostatnich sześciu miesięcy były "prace dorywcze" oraz oszczędności, w całości spożytkowane na bieżące potrzeby bytowe. Skarżący zwrócił uwagę, że okolicznością uniemożliwiającą prowadzenie działalności gospodarczej było zajęcie rachunków bankowych związanych z działalnością gospodarczą. Jednak zakończenia działalności gospodarczej nie potwierdził i przesłał wydruk ze wspomnianej wyżej ewidencji działalności gospodarczej (www.ceidg.gov.pl) potwierdzający jedynie jej zawieszenie z dniem 1 lutego 2017 r. Z przesłanych zeznań podatkowych Skarżącego wynika nadto, że deklarował on przez ostatnie dwa lata niemałe przychody z działalności gospodarczej, za 2015 rok w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...]zł), a za 2016 rok w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł). Z urzędu wiadome jest również (dane z administracyjnych akt sprawy oraz z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego), że Skarżący pełni funkcję Prezesa Zarządu w [...]Spółce z o.o. z siedzibą w [...] oraz posiada 20 udziałów o łącznej wartości [...] zł, których to okoliczności w uzasadnieniu wniosku i w kolejnym piśmie wyjaśniającym, nie wykazał. Analiza wyciągów bankowych wskazuje, że skarżący nie dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie wpisu. Zwrócić trzeba przy tym uwagę, że tylko w odniesieniu do jednego rachunku bankowego Skarżący nadesłał wyciągi ze wskazanego w wezwaniu okresu, tj. od 10 lutego do 10 marca br. Ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że Skarżący obecnie nie pracuje, nie uzyskuje dochodów z działalności gospodarczej (działalność gospodarcza przedmiotem której są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych w [...] zawieszona od 1 lutego 2017 r.), nie uzyskuje dochodów z tytułu pełnienia funkcji Prezesa Zarządu Spółki z o.o. oraz w związku z posiadaniem udziałów w tej spółce; nie posiada innego majątku, utrzymywał się dotychczas z oszczędności, na przedstawionych wyciągach z rachunków bankowych Skarżącego saldo środków jest ujemne lub wynosi 0 zł; odnotowano na nich niewiele transakcji. Z powyższego opisu można wnioskować, że Skarżący faktycznie może nie dysponować środkami pozwalającymi uiścić wpis od skargi w kwocie [...] zł. Jednakże należy zwrócić uwagę, że Skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie zdobyć żadnych środków, aby partycypować w kosztach niniejszego postępowania choćby częściowo (symbolicznie). Skarżący nie wykazał, że istnieją jakiekolwiek obiektywne przeszkody, uniemożliwiające jego zarobkowanie w chwili obecnej, np. zły stan zdrowia. Wbrew temu co Skarżący podał w uzasadnieniu wniosku (zakończenie działalności gospodarczej po wszczęciu postępowania przez urząd kontroli skarbowej, tj. w 2014 r., brak źródeł utrzymania i dochodów), działalność gospodarczą prowadził nadal w 2015 i 2016 roku uzyskując niemałe przychody ([...] zł). W takiej sytuacji, mając świadomość prowadzonego postępowania podatkowego, powinien był, zdaniem referendarza sądowego, zabezpieczyć odpowiednią część środków pieniężnych na potrzeby ewentualnego postępowania sądowego w tym zakresie. Aktualnie, od 1 lutego 2017 r. działalność gospodarczą zawiesił, czyli czasowo wstrzymał jej prowadzenie. Nie można zatem stwierdzić, że Skarżący utracił możliwość zarobkowania i to z przyczyn od niego niezależnych. W tym miejscu należy także zwrócić uwagę, że pomimo składanych twierdzeń o braku środków pieniężnych, podjął samodzielnie decyzję o sfinansowaniu udziału profesjonalnego pełnomocnika – doradcy podatkowego - w pierwszej kolejności, tj. przed zabezpieczeniem środków na opłacenie wpisu sądowego od wnoszonej skargi. Istotny w tym zakresie jest fakt, że dla wszczęcia postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji nie jest konieczny, w przeciwieństwie do uiszczenia wpisu sądowego, udział profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem referendarza sądowego, nie można przenosić na budżet państwa i ogół podatników ewentualnych konsekwencji wyboru dokonanego przez stronę skarżącą. Z kolei w odniesieniu do sytuacji finansowej swej żony Skarżący wyjaśnił, że pozostaje z nią w separacji i nie ma możliwości podania danych o źródłach jej utrzymania i wysokości uzyskiwanych dochodów. Przedłożył kopię aktu notarialnego potwierdzającego rozdzielność majątkową w jego małżeństwie. W ocenie referendarza sądowego Skarżący nie wypełnił prawidłowo wezwania, ponieważ nie przedstawił danych dotyczących sytuacji finansowej swej żony ani nie udokumentował separacji. Należy wyjaśnić, że jest oczywiste, iż okoliczność pozostawania w związku małżeńskim ma istotne znaczenie dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9 poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Zgodnie z ugruntowanym poglądem orzecznictwa obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Obowiązku tego nie wyłącza zatem nawet rozdzielność majątkowa małżeńska, która w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art.61 4 § 1 k.r.i.o., por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 216/09, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2009 r., II OZ 1142/09, Lex nr 582903, postanowienie NSA z 23 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 113/11, Lex 783804, postanowienie NSA z 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 1020/12 Lex 1240477). Z tych względów, skoro Skarżący pozostaje w związku małżeńskim, powinien podać dokładne informacje konieczne do zbadania także sytuacji majątkowej jego żony albo udokumentować, że ma orzeczoną separację. Nakaz badania takiej sytuacji wynika bowiem z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Na podstawie złożonych przez Skarżącego ogólnych oświadczeń nie można stwierdzić czy obiektywnie istnieje możliwość skorzystania przez niego ze wsparcia finansowego żony. Mając wszystko powyższe na uwadze należy stwierdzić, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ani samodzielnie, ani z pomocą żony, ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ogólnikowe, bądź nie do końca jasne informacje o sytuacji rodzinnej i finansowej nie mogą przemawiać za przyznaniem prawa pomocy w żądanym zakresie. Dlatego na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.