I SA/Sz 214/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B A o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 30 grudnia 2015 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy. B A, w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 20 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Sz 214/16, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że uzyskiwane dochody z tytułu emerytury pomostowej (za aktywność zawodową związaną z zatrudnieniem od 1 września 1969 r. do 2 września 2011 r.) oraz dochody z tytułu działalności gospodarczej (prowadzonej od 1 listopada 1991 r.) w ramach P.P.H.U. A B A, umożliwiają skarżącemu jedynie wegetację. Skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym nie wykazał żadnych osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, zaś w oświadczeniu o stanie majątkowym podał, że nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych i innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów wartościowych; posiada oszczędności stanowiące bieżące kwoty na rachunkach bankowych, na dzień 27 maja 2016 r. w kwocie [...] zł. Skarżący wykazał zaległe zobowiązania z tytułu ubezpieczeń społecznych w kwocie [...] zł. W rubryce formularza PPF dotyczącej miesięcznych dochodów wpisał emeryturę pomostową, pomniejszoną o egzekucję administracyjną w kwocie [...] zł oraz stratę z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł, wykazując łączny dochód w kwocie [...] zł ([...] zł). Jako stałe wydatki wykazał koszty związane z zakupem leków na leczenie przewlekłych chorób w wysokości [...] zł. Oświadczył, że innych kosztów nie ponosi. Do wniosku Skarżący dołączył: wydruki z dnia 27 maja 2016 r. z Platformy Usług Elektronicznych (PUE) ZUS z wysokością emerytury i potrącenia egzekucyjnego oraz kwotami zadłużenia z tytułu składek; wydruk z programu księgowego "Rachmistrz GT" Bilans z księgi za okres 2016-01-01 do 2016-03-31 ( przychód [...] zł, koszty [...] zł, strata [...] zł); wydruk internetowy z rachunków bankowych: 1) "Biznes partner" w [...] za okres 31.03.2016 r. do 04.05.2016 r. (saldo [...] zł); 2) w [...] Bank[...] (saldo na dzień 27.05.2016 r. [...] zł), ROR w walucie (saldo 0,00 EUR); 3) w [...] konto osobiste (saldo na 27.05.2016 r. w kwocie [...] zł). Skarżący, wykonując wezwanie referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów i oświadczeń, obrazujących sytuację finansową i rodzinną, nadesłał: 1. kopię zeznania podatkowego za 2015 r. (PIT-36L) wraz z informacją PIT/B, w których zadeklarował przychód w wysokości [...] zł, koszty [...] zł, dochód [...] zł; 2. kopię deklaracji VAT-7K za I kw. 2016 r., w której zadeklarował dostawę towarów oraz świadczenie usług w kwocie [...] zł, nabycie towarów i usług w kwocie [...] zł, podatek podlegający wpłacie w kwocie [...] zł; 3. wydruk z programu "Rachmistrz GT" wyciąg z pkpir za miesiące luty 2016 r., marzec 2016 r., przychód [...] zł, (koszty [...] zł, strata [...] zł); 4. wyciąg z rachunku bankowego w [...] Bank [...] związanego z działalnością gospodarczą za okres od 31 grudnia 2015 r. do 31 maja 2016 r., saldo końcowe na [...] r. w kwocie [...] zł (suma uznań [...] zł, suma obciążeń [...] zł); 5. oświadczenie w zakresie miejsca zamieszkania, stanu cywilnego oraz ponoszonych kosztów bytowych, z którego wynika, że skarżący mieszka aktualnie w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej (S, ul. M); lokal mieszkalny użytkuje na podstawie umowy najmu od osoby fizycznej; jest osobą rozwiedzioną od 17 grudnia 1987 r., ponosi wyłącznie osobiste wydatki na wyżywienie i inne potrzeby bytowe, których kwoty nie jest w stanie precyzyjnie określić. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący, może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile wykaże ona brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej w skrócie: "P.p.s.a."). Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ponadto należy wskazać, iż przepis art. 246 § 1 P.p.s.a., co do zasady nie może mieć zastosowania do osób, które osiągają dochody i posiadają majątek, nawet jeśli koszty te stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Instytucja prawa pomocy nie powinna bowiem prowadzić do przyznawania pomocy państwa dla osób, które nie czyniąc oszczędności we własnych wydatkach oczekują zrekompensowania kosztów postępowania. Ponadto należy wskazać, że z treści przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Natomiast rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego jak wyżej wskazano rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). Dane wykazane przez stronę w formularzu powinny być na tyle szczegółowe, wiarygodne i rzetelne, aby umożliwiały dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji finansowej strony. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 P.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. Nie ulega wątpliwości również, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Wniosek skarżącego, który w niniejszej sprawie ubiega się o udzielenie wsparcia w najszerszym zakresie (tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego) nie może zostać uwzględniony. Skarżący nie wykazał bowiem, że spełnia przesłanki określone w ww. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, tj., że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący tylko częściowo wykonał nałożone na niego zobowiązanie do udokumentowania możliwości płatniczych, udzielił także niepełnych wyjaśnień w zakresie sytuacji finansowej, mieszkaniowej i ponoszonych wydatkach, które nie mogą być uznane za wiarygodne. Przede wszystkim, w ocenie referendarza sądowego wątpliwości budzi oświadczenie skarżącego w zakresie wysokości uzyskiwanych dochodów. Skarżący w formularzu PPF podał, że jest to kwota [...] zł netto miesięcznie. Żaden z przedłożonych dokumentów nie potwierdza uzyskiwania takich dochodów czy dysponowania tylko taką kwotą środków pieniężnych miesięcznie przez skarżącego. Nie ulega wątpliwości, że wskazana kwota dochodów stanowi różnicę pomiędzy kwotą świadczenia emerytalnego a wykazaną stratą z działalności gospodarczej. Skarżący, posiadając wykształcenie ekonomiczne i prowadząc działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych, powinien wiedzieć, że takie zestawienie dochodów i straty pochodzących z różnych źródeł nie daje prawdziwego obrazu, co do wysokości dochodu czy środków pieniężnych, którymi dysponuje. Ponadto skarżący w zakresie udokumentowania dochodów, został wezwany do nadesłania rocznych deklaracji podatkowych za 2015 r. a także uzupełnienia dokumentacji księgowej poprzez nadesłanie wyciągów z księgi podatkowej za miesiące kwiecień 2016 r. i maj 2016 r. (bilans z księgi za okres od 01.01.2016 r. do 31.03.2016 r. dołączono do wniosku). Z akt sprawy wynika, że Skarżący nie wykonał tego zobowiązania należycie, nie nadesłał bowiem rocznego zeznania PIT-37 lub rozliczenia rocznego dokonanego przez organ rentowy z urzędem skarbowym dochodów z emerytury, zaś jeśli chodzi o księgę podatkową nadesłał wyciągi szczegółowe z pkpir za okres luty 2016 r. i marzec 2016 r., którymi po raz kolejny potwierdził wysokość przychodów, kosztów, straty na dzień 31 marca 2016 r. (wcześniej udokumentowany dołączonym do wniosku bilansem z księgi), nie przedstawiając żadnych danych co do żądanego okresu kwiecień i maj 2016 r. Skarżący, w sposób wybiórczy potraktował także wezwanie do nadesłania wyciągów z rachunków bankowych, przedstawiając wyciągi jedynie z rachunku związanego z działalnością gospodarczą w [...] Banku [...], pomijając wyciągi z pozostałych dwóch kont bankowych ([...] i [...]). W tej sytuacji nie jest możliwe potwierdzenie salda na tych rachunkach i - tym samym - możliwości płatniczych skarżącego ani też potwierdzenie oświadczenia w zakresie możliwości gromadzenia oszczędności. Skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do wezwania w ww. zakresie ani nie wykazał, aby w ostatnim okresie zlikwidował dwa pozostałe rachunki bankowe. Kolejny mankament dowodowy uniemożliwiający dokonanie rzetelnej oceny co do zdolności do ponoszenia kosztów sądowych to brak wskazania wydatków na konieczne utrzymanie (poza należnościami za leki w kwocie [...] zł). Wątpliwości budzą oświadczenia Skarżącego, który raz twierdzi, że nie ponosi innych wydatków poza [...] zł na leki, a następnie, że nie wie, jakie są jego miesięczne koszty utrzymania. Skarżący, podał przecież, że wynajmuje od osoby fizycznej lokal mieszkalny w S, a nie udokumentował, iż został zwolniony z opłaty czynszu za wynajem jak i z opłat za media. Nie wyjaśnił także, czy mieszka sam, czy z innymi osobami, czy osoby te ewentualnie partycypują w kosztach utrzymania mieszkania, wskazując jedynie, że jest rozwiedziony. Oczywiste jest, że okoliczności te mają także wpływ na możliwości płatnicze strony. Ponadto z ustaleń poczynionych przez referendarza sądowego na podstawie akt sprawy oraz dodatkowych dokumentów uzyskanych z internetowej bazy KRS oraz z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG) wynika, że Skarżący nie przedstawił kompletnych informacji o swoich możliwościach zarobkowych i płatniczych. Skarżący jest wspólnikiem "K" Spółka z o.o. z siedzibą w S, posiada udziały ([...] udziałów o wartości [...] zł) i pełni funkcję Prezesa Zarządu Spółki, czego nie ujawnił we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei w ramach działalności indywidualnej prowadzonej pn. P.P.H.U. A B A (działalność rachunkowo-księgowa; doradztwo podatkowe) wykonuje działalność dodatkowo w G oraz w B. Mając na uwadze powyższe nie można przyjąć, iż Skarżący ubiegając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika dołożył należytej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W przedłożonej dokumentacji mającej potwierdzić zasadność wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się wiele istotnych luk, w tej sytuacji nie jest do końca jasna ani wysokość dochodów Skarżącego (środków jakimi obraca), ani sytuacja osobista skarżącego, w tym wysokość ponoszonych kosztów utrzymania. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Obowiązek ten wynika z faktu wyjątkowego charakteru instytucji prawa pomocy, co już wyżej zostało powiedziane. Powołana wyżej regulacja art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. wyraźnie też wskazuje, że to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy winien wykazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Nie mogą to być jednak tylko wybiórcze dane wykazujące złą kondycję finansową, ale wszelkie okoliczności odzwierciedlające w sposób obiektywny możliwości płatnicze wnioskodawcy. Nie ulega wątpliwości, że celem instytucji prawa pomocy jest umożliwienie skorzystania z drogi sądowej osobom o znikomych dochodach, znajdujących się na skraju ubóstwa, wobec których konieczność poniesienia kosztów sądowych mogłaby spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Referendarz sądowy, na podstawie zebranych w sprawie materiałów nie jest w stanie wystarczająco stwierdzić, że skarżący, z uwagi na przedstawione przez niego okoliczności, do takich osób należy. Okoliczności te, w ocenie Referendarza, mają istotne znaczenie zarówno dla oceny przesłanek przyznania prawa pomocy, jak i wiarygodności złożonych przez skarżącego oświadczeń. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8). Abstrahując od powyższych braków dowodowych i oceniając przedłożone niepełne dokumenty księgowe oraz wyciągi z rachunków bankowych i wynikające z nich dane, nie można uznać, że Skarżący ma problemy z wypłacalnością, na co ma wskazywać strata z działalności gospodarczej czy zaległości w zobowiązaniach. O dobrej kondycji finansowej bowiem świadczą przychody uzyskiwane z działalności gospodarczej. Przychody te kształtują się na wysokim poziomie – łączny przychód za 2015 r. wyniósł [...] zł (koszty [...]zł, dochód [...] zł), zaś za okres od 1 stycznia do 31 marca 2016 r. [...] zł (koszty [...] zł, strata [...] zł). Obracanie znacznymi środkami pieniężnymi wynika także z deklaracji VAT-7k za I kwartał 2016 r., w której wykazano dostawę towarów oraz świadczenie usług w kwocie [...] zł, nabycie towarów i usług w kwocie [...] zł, podatek podlegający wpłacie w kwocie [...] zł. Znaczenie straty wykazywanej w dokumentach księgowych (bilans z księgi) nie jest tak oczywiste. Pomimo wykazywanej księgowo straty, istotnym bowiem czynnikiem pozwalającym na ocenę kondycji przedsiębiorstwa jest właśnie wysokość uzyskiwanego z tej działalności przychodu. Wykazywana przez Stronę strata nie świadczy automatycznie o braku środków finansowych, ponieważ powstaje ona w następstwie nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad wydatkami, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (por. postanowienia NSA z 19 stycznia 2016 r., II GZ 961/15; z 20 stycznia 2016 r., I GZ 889/15; z 2 lutego 2016 r., II GZ 9/16). Przy wysokich przychodach strata może być efektem wydatków inwestycyjnych, zmierzających do rozwoju przedsiębiorstwa, może też wynikać z rozmaitych działań w zakresie tzw. optymalizacji podatkowej, czyli dążenia do zmniejszania obciążeń podatkowych. W orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2013 r., sygn. akt I FZ 224/13). Dlatego też nie znajduje uzasadnienia, aby wnioskodawcy spłacali inne ciążące na nich zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądali, aby koszty związane z wniesieniem skargi pokrywał za nich Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, że to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. To, że działalność Skarżącego nie generuje spodziewanych dochodów, wykazuje straty i zaległości w płatnościach (wobec ZUS), nie oznacza sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych, niewielkich w stosunku do obrotów Skarżącego, kosztów postępowania. Wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej wyniesie w tej sprawie 100 zł, zaś minimalna stawka wynagrodzenia doradcy podatkowego za sporządzenie skargi kasacyjnej i reprezentowanie strony przed NSA, przy wartości przedmiotu sporu [...] zł, wyniosłaby [...] zł (wg rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu - Dz.U. z 2013 nr 31 poz. 153). W ocenie referendarza sądowego, Skarżącego stać jest na poniesienie takich wydatków w ramach środków wygospodarowanych z prowadzonej działalności gospodarczej. Zwłaszcza, że na rachunku bankowym w [...] Banku [...] na dzień 31 maja 2016 r. saldo końcowe stanowiło kwotę [...] zł. Reasumując, nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, ponieważ Skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej do skorzystania takiego prawa. Natomiast z ujawnionych danych, wynika obiektywnie, że sytuacja Skarżącego nie jest zła i ma on możliwości płatnicze. Świadczą o tym przede wszystkim znaczne przychody uzyskiwane z działalności gospodarczej. W sprawie nie zachodzą zatem żadne szczególne okoliczności pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.