I SA/Sz 218/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "[...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2010 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E "[...]" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w [...], reprezentowana przez pełnomocnika J. S. wraz ze skargą na wyżej powołaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie podatku od nieruchomości za 2010 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia rady prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że nie posiada żadnego majątku i tym samym przychodów, ani środków finansowych, które pozwoliłoby pokryć koszty sądowe. Jedyna nieruchomość w postaci działek nr [...] i [...] została zbyta w 2010 roku, aby w ten sposób zwolnić spółkę z długu, wynikającego z zawartej umowy pożyczki. Na skutek działania Gminy L. zajęta została cała wierzytelność spółki w postaci czynszu dzierżawnego za wynajem ww. nieruchomości. To spowodowało całkowity paraliż spółki, ponieważ wystawienie faktury pociągało za sobą obowiązek zapłaty podatku VAT i dochodowego. Spółka nie otrzymując środków wynikających z faktury nie miała możliwości regulowania zobowiązań podatkowych i innych wynikających z jej działalności. Sprawiłoby to narastanie dalszych zobowiązań w tym i podatku od nieruchomości - genezy niniejszego postępowania. Aby temu zapobiec należało sprzedać nieruchomość, ponieważ w ten sposób odpadły zobowiązania wynikające z faktury (podatek VAT i dochodowy) jak i podatek od nieruchomości. Dodatkowo zbycie nieruchomości spowodowało zwolnienie spółki długu z tyt. zaciągniętej pożyczki. Brak możliwości działania spółki spowodował jej zawieszenie. Z uwagi na zbycie jedynej nieruchomości spółki i zawieszenie jej działalności od 2010 r. nie wystąpił żaden obrót i dochód. Z tego także powodu nie mógł i nie był sporządzany bilans i rachunek zysków i strat. Z powodu roszczeń Gminy L. rachunki spółki zostały zajęte w 2008 r. i od chwili zajęcia wszelkie ewentualnie wpływające środki przekazywane były wierzycielowi. Zajęcie przez Gminę L. jedynego dochodu i wierzytelności spółki skutkowało brakiem jakichkolwiek wpływów. Rosły koszty utrzymania rachunków. Umowa o ich prowadzenie została wypowiedziana. Z powyższych powodów w kasie spółki nie zaewidencjonowano żadnych środków. Aby nie generować niemożliwych do poniesienia kosztów związanych z egzystencją spółki została ona zawieszona postanowieniem z 30.07.2010 r. W chwili obecnej spółka nie prowadzi działalności i nie posiada żadnego majątku aby móc tym pokryć koszy sądowe. Nie jest w stanie przedłożyć jakichkolwiek dokumentów bo od niemal 7 lat jako zawieszona nie prowadzi księgowości i nie składa do US właściwych dokumentów. Ponadto, wskazała, że o zawieszeniu działalności stanowi nadesłany wydruk KRS. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że kapitał zakładowy spółki obecnie wynosi [...] zł, nie posiada środków trwałych. Nie podała danych dotyczących wyniku finansowego za ostatni rok obrotowy i wyjaśniła w tym zakresie, że z uwagi na zawieszoną działalność nie prowadzi księgowości. Pełnomocnik spółki oświadczył, że spółka nie posiada rachunków bankowych. W dniu 6 kwietnia 2018 r. wpłynął do tut. Sądu uzupełniony formularz wniosku PPPr , w którym zaznaczono, że spółka ubiega się wyłącznie o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismem z dnia 18 kwietnia 2018 r. reprezentujący spółkę J. S. udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2018 r. odnośnie do dokumentów dotyczących możliwości otrzymania dopłat od wspólników, dokumentujących takie dopłaty oraz wskazujących na istnienie przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie spółki przez wspólników, tj. W. D. i A. D., wskazując, że przeszkodą do dokonywania dopłat i otrzymywania dopłat jest to, że obecnie spółka ma zawieszony byt i działalność i faktycznie nie podejmuje żadnych bieżących finansowych działań, a reguluje jedynie kwestie sporne, które mogą mieć wpływ na działania spółki w przyszłości. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a referendarz sądowy (sąd) na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia wymaga także fakt, że w myśl powołanego wyżej przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy (sąd) nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia osobie prawnej dostępu do sądu. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego wniosek spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Analiza złożonych oświadczeń i dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Przy czym wzięto pod uwagę okoliczność, że skarżąca obecnie jest zobowiązana do poniesienia wpisu sądowego w tej sprawie w kwocie [...]zł. Ponadto spółka ma obowiązek uiszczenia wpisu w kwocie [...]zł również w innej sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem o sygn. akt II SAB/Sz 32/18, w której również ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. Przede wszystkim należy podkreślić, że osoba prawna taka jak spółka - podobnie, jak też inna jednostka organizacyjna - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej czy to w umowie, czy też w statucie. Określając cele i formy działania, jej wspólnicy czy też założyciele, powinni zatem przewidywać środki, z jakich będzie finansowana działalność statutowa. Chcąc realizować działalność m.in. poprzez występowanie w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych musi się ona więc liczyć także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, zgodnie z regułą wynikającą z ww. art. 199 p.p.s.a. i zabezpieczyć środki również na ten cel. Spółka we wniosku oświadczyła, że od 2010 r. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada majątku, nie prowadzi księgowości, niemniej jednak należy pamiętać, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, iż nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, W. 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014r., sygn. akt I FZ 171/14, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie referendarza sądowego, spółka w ogóle nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek działania zmierzające do uzyskania środków pieniężnych, aby w kosztach sądowych partycypować chociażby w części. W kontekście powyższego, wskazać należy, że skarżąca jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością, co oznacza, że ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, czy pożyczki. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 1577), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (vide np.: postanowienia NSA: z dnia 20 lutego 2014 r., II FZ 145/14; z dnia 12 czerwca 2014 r., II FZ 731/14 – II FZ 745/14; z dnia 1 lipca 2014 r., II FZ 1362/13 – II FZ 1369/13, II FZ 1381/13 – 1382/13, II FZ 1414/13 – II FZ 1427/13; z dnia 1 sierpnia 2014 r., II FZ 1189/14, II FZ 1234/14 – II FZ 1235/14; z dnia 21 sierpnia 2014 r. II FZ 1283/14; z dnia 10 października 2014 r., II FZ 1336/14 – II FZ 1337/14; z dnia 4 listopada 2014 r., II FZ 1720/14 – II FZ 1734/14; z dnia 5 listopada 2014 r., II FZ 1750/14 – II FZ 1755/14, postanowienie WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 343/17, z dnia 13 grudnia 2017 r., www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podjęcie takich działań, oznaczałoby wyczerpanie wszelkich możliwości zmierzających do pozyskania niezbędnych środków na pokrycie działalności spółki, a co za tym idzie nie pozostawałoby bez wpływu na ocenę możliwości finansowych wnioskującej. Brak zaś informacji o staraniu się o dofinansowanie spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Jak wynika z dokumentów źródłowych (informacja KRS), spółka ma dwóch wspólników, zaś umowa spółki (nadesłana do akt sprawy II SAB/Sz 32/18) przewiduje możliwość dokonania dopłat oraz udzielania przez wspólników pożyczek. Spółka powinna zatem wykazać – stosownie do zapisów w jej akcie założycielskim - czy jest możliwość obecnie uzyskania wsparcia finansowego od wspólników. Służyć temu miało wezwanie referendarza sądowego z dnia 9 kwietnia 2018 r., w którym zobowiązano spółkę do wykazania, w formie nadesłania stosownych dokumentów źródłowych lub oświadczeń, możliwości otrzymania dopłat od wspólników, a także potwierdzających dokonanie takich dopłat w ostatnich sześciu miesiącach lub dokumentów wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie spółki przez wspólników tj. A. D. i W. D.. W ocenie referendarza sądowego spółka nie wykonała w sposób rzetelny powyższego wezwania. Odpowiedź skarżącej, w ocenie referendarza sądowego nie jest ani kompletna, ani spójna i nie przekonuje o braku możliwości dopłat czy udzielenia pożyczki przez wspólników. Okoliczności podane w piśmie z dnia 18 kwietnia 2018 r., a więc zawieszenie działalności spółki i niepodejmowanie bieżących finansowych działań, regulowanie kwestii spornych, które mogą mieć w przyszłości wpływ na działanie spółki, zdaniem referendarza sądowego, są ogólnikowe, nie wskazują na sytuację wspólników i pozostają bez znaczenia dla kwestii ustalenia możliwości otrzymania dopłat. Wskazać bowiem należy, że o dopłaty (pożyczkę) spółka może ubiegać się nawet gdy jest w stanie likwidacji (art. 275 § 3 ksh). Wspólnicy, którymi są dwie osoby, posiadające w skarżącej spółce udziały o łącznej wartości [...] zł, nie mogą pozostawać bierni w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Jak wyżej wskazano, spółka nie wykazała sytuacji finansowej wspólników i możliwości uzyskania od nich dopłat czy pożyczki w celu sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Jednakże, jako znane z urzędu, wskazać należy, że wspólniczka spółki A. D. posiada zarówno źródło stałych dochodów, a także majątek w postaci nieruchomości świadczący o jej potencjalne finansowym. Powyższe utwierdza tylko w przekonaniu, że strona ma możliwość pozyskania środków na opłacenie wpisu od skargi w kwocie [...]zł. W związku z powyższym, na gruncie przedmiotowej sprawy nie można zatem uznać, że spółka wykazała, iż podjęła niezbędne kroki, aby zdobyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z udziałem w niniejszym postępowaniu sądowym. Tak zajętego stanowiska, zdaniem referendarza, nie może zmienić fakt zwolnienia spółki z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych dotychczas w innych sprawach, rozpoznawanych przed tutejszym Sądem. Skarżąca w ten sposób uzyskała znaczne wsparcie ze strony Skarbu Państwa, którego jednak nie należy traktować jako reguły – co do zasady bowiem każdy ma obowiązek ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie, co wyraźnie wynika z treści ww. art. 199 p.p.s.a. Oznacza to, że strona niezależnie od tego, że dotychczas była dofinansowywana przez Skarb Państwa, winna zawsze czynić starania, aby partycypować w ponoszeniu przedmiotowych kosztów, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Konkludując, zdaniem referendarza sądowego, z przedstawionych powyżej przyczyn, strona, pomimo trudności finansowych, braku majątku, zawieszenia działalności gospodarczej, nie wykazała, że nie była i nie jest w stanie zdobyć środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania. Nie chodzi tu bowiem jedynie o brak środków pieniężnych na rachunku bankowym, czy w kasie przedsiębiorstwa lecz o pełną finansową niemożność poniesienia opłat związanych z postępowaniem sądowym. Przyjęcie argumentacji skarżącej i poprzestanie na niej prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności z uwagi na zawieszenie działalności, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.