I SA/Sz 249/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 23 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok [...] p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący J. K. ([...] lat), reprezentowany przez adwokata, w związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia [...] r. ustalono wpis od skargi na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczył, że zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w [...], obciążonym hipoteką przymusową z wniosku urzędu skarbowego. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z matką ([...] lat). Źródłem utrzymania skarżącego jest renta w wysokości [...] zł, matka otrzymuje emeryturę w wysokości ok. [...] zł. Skarżący podniósł nadto w uzasadnieniu wniosku na formularzu PPF, że źródłem jego utrzymania jest działalność gospodarcza, która jednak "nie przynosi dochodu", po czym w rubryce 10 "Dochody", tego formularza podał, że z tytułu wykonywania prac budowlanych otrzymuje nieregularne dochody w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Odnośnie do stanu majątkowego, skarżący oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych. Skarżący nie wykazał też żadnych oszczędności oraz papierów wartościowych. Dodatkowo wskazał na ponoszone wydatki na utrzymanie mieszkania (czynsz, energia elektryczna, woda, gaz, telefon, TV) i leczenie ( ok. [...] zł) oraz na zadłużenie z tytułu zobowiązań podatkowych na kwotę ok. [...] zł. Oświadczył, że renta i rachunki bankowe zostały zajęte oraz że ma problemy z wywiązywaniem się z bieżących zobowiązań, w tym podatkowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik skarżacego nadesłał: -wyciągi z rachunków bankowych za [...] i [...] b.r. - dokumenty potwierdzające postępowanie egzekucyjne i wysokość dochodzonych należności (należność główna wraz z odsetkami i kosztami przekracza [...] zł), zajęcie renty, rachunku bankowego, - roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40A z wykazaną kwotą przychodu uzyskanego przez skarżącego w [...] r. w wysokości [...] zł oraz w [...] roku w wysokości [...] zł, - roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40 A z wykazaną kwotą przychodu uzyskaną przez matkę skarżącego w [...] r. wysokości [...] zł oraz w [...] roku w wysokości [...] zł. Wbrew wezwaniu, pełnomocnik skarżącego nie nadesłał: - dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie skarżącego i matki w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dodatkowego oświadczenia o stanie rodzinnym skarżącego, tj. m.in. czy pozostaje w związku małżeńskim, - dokumentów potwierdzających wysokość przychodów i dochodów z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. ewidencja przychodów, kosztów, dochodów), - wyciągu z prowadzonej dla potrzeb działalności gospodarczej skarżącego ewidencji środków trwałych wg stanu na koniec [...] b.r. Ani skarżący, ani reprezentujący go adwokat, nie złożyli w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594) i gdy zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że aktualnie skarżący jest zobowiązany do poniesienia w trzech zawisłych przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Szczecinie sprawach (sygn. akt I SA/Sz 248-249/13 i I SA/Sz 266/13), kosztów sądowych sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisów od skarg w łącznej kwocie [...] zł. Oceniając wniosek skarżącego, należy zwrócić uwagę, że na urzędowym formularzu skarżący podał, że utrzymuje się z renty i działalności gospodarczej. Co do przychodów z działalności gospodarczej złożył dwa wykluczające się stwierdzenia, tj. że działalność nie przynosi dochodów oraz że z tytułu wykonywania prac budowlanych uzyskuje nieregularne dochody w kwocie ok. [...] zł. Skarżący nie podał wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Referendarz sądowy uznał też za konieczne ustalenie, czy skarżący korzysta ze wsparcia finansowego innych członków rodziny, to jest czy pozostaje w związku małżeńskim. Dlatego pełnomocnik skarżącego został wezwany do nadesłania opisanych wyżej dokumentów i oświadczeń, które miały uzupełnić, potwierdzić dotychczasowe dane, wyjaśnić wątpliwości. Stosownie bowiem do art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stwierdzić należy, że pełnomocnik skarżącego otrzymane wezwanie wykonał wybiórczo, przedkładając jedynie wyciągi z rachunków bankowych oraz dokumenty potwierdzające wysokość otrzymywanej renty emerytury i postępowanie egzekucyjne. W sprawie nadal nie jest wyjaśniona kwestia wysokości ewentualnych dochodów skarżącego z tytułu wykonywania prac budowlanych. Skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów, nie wskazał też na ewentualne zawieszenie, czy likwidację działalności gospodarczej. Skarżący nie wypowiedział się też co do stanu rodzinnego, to jest nie złożył dodatkowego oświadczenia co do tego czy pozostaje w związku małżeńskim, jaka jest sytuacja majątkowa i finansowa ewentualnej małżonki skarżącego i czy skarżący może korzystać z pomocy finansowej innych członków rodziny. Skarżący nie przedłożył też dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na utrzymanie, jednak analiza przedłożonych wyciągów z rachunków bankowych, wskazuje wprost, że skarżący dokonał w [...] b.r. wydatków w wysokości ok. [...] zł (w tym np. jednorazowy wydatek w [...] na kwotę [...] zł). Zestawiając te wydatki z udokumentowanymi dochodami (skarżącego i jego matki) w łącznej kwocie [...] zł, stwierdzić należy, że wydatki skarżącego przekroczyły deklarowane środki pieniężne. Podkreślić należy, że skarżący nie wykazał, że posiada zaoszczędzone środki pieniężne, dlatego prawdziwość oświadczenia co do źródeł utrzymania i wysokości posiadanych środków pieniężnych budzi poważne wątpliwości. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05; niepublikowane; postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 55/12 (LEX nr 1273752), wydaje się oczywistym, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. Nie budzi wątpliwości, że w sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wydają się niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany powyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i jest zmuszony odmówić przyznania prawa pomocy. Strona skarżąca nie wykonała rzetelnie nałożonego zobowiązania, nie wyjaśniła też przyczyny niewykonania tego zobowiązania we wskazanym wyżej zakresie. Niezależnie bowiem od udokumentowanego stanu zaległości skarżącego, prowadzonego w stosunku do skarżącego postępowania egzekucyjnego, wysokości otrzymywanych świadczeń z ZUS, dla pełnej oceny możliwości płatniczych skarżącego niezbędne jest rzetelne przedstawienie stanu rodzinnego i wysokości dochodów oraz posiadanych środków pieniężnych. Mając to na uwadze, uznano że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.