I SA/Sz 302/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...], [...] w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną w sprawie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2013 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Skarżący M. N., w związku ze skargą na wyżej wskazaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I ustalono wpis od skargi w niniejszej sprawie w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, gdyż uzyskuje wynagrodzenie w wysokości minimalnej płacy, a także dochody z wynajmu lokali w łącznej kwocie [...]zł, które w całości przeznacza na spłatę kredytów mieszkaniowych, zabezpieczonych hipoteką. W oświadczeniu o stanie rodzinnym podał, że nie ma osób wspólnie z nim prowadzących gospodarstwo domowe. W oświadczeniu o majątku skarżący podał, że posiada dwa mieszkania o pow. [...] m kw. i wartości [...] zł oraz [...] m kw. i wartości [...] zł, innego majątku w postaci nieruchomości zgromadzonych zasobów pieniężnych, praw majątkowych skarżący nie wykazał. Skarżący podał, że jego stałe wydatki wynoszą [...] zł, a zobowiązania kredytowe [...] zł. Do akt innej sprawy, w której był rozpoznawany wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, sygn. akt I SA/Sz 67/18 skarżący dołączył dokumenty źródłowe, na podstawie których dodatkowo ustalono, że: 1. w rocznym zeznaniu podatkowym [...] za 2016 r., skarżący zadeklarował, przychody ze stosunku pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł, dochód w wysokości [...] zł; 2. skarżący jest zatrudniony w Przedsiębiorstwie Produkcyjno Handlowo Usługowym "[...]" M. K. na czas nieokreślony, w wymiarze [...] etatu i uzyskał w okresie od sierpnia 2017 r. do grudnia 2017 r. wynagrodzenie brutto w wysokości [...] zł (netto [...] zł) miesięcznie, w styczniu 2018 r. brutto [...] zł (netto [...] zł); 3. na rachunku bankowym w [...] na dzień 31 stycznia 2018 r. posiadał saldo końcowe w kwocie [...]zł; 4. raty kredytów zaciągniętych w [...] oraz w [...], wynoszą odpowiednio [...] zł i ok. [...] zł; 5. skarżący jest kawalerem, bezdzietnym, mieszka z rodzicami, ale prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr [...], poz. 8). Wskazać także należy, iż prawo pomocy jest instytucją o charakterze wyjątkowym, która powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem, a w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu (tak H. Knysiak – Molczyk w "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz". pod redakcją prof. T. Wosia. W. 2005 s. 631). W tym kontekście należy również wskazać, że oceniana jest zasadność wniosku w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś z uwzględnieniem jej możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.). Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, W. 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, K. 2005, s. 592). Rozpoznający wniosek sąd (referendarz sadowy) nie ma obowiązku prowadzenie dochodzenia w zakresie sytuacji majątkowej skarżącego. Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy uznać należy, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący ubiegał się już o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowym przed tutejszym Sądem i jego sytuacja jest znana rozpoznającemu wniosek. W sprawie o sygn. akt I SA/Sz 67/18 odmówiono skarżącemu sfinansowania kosztów sądowych z budżetu państwa. Analiza oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie, na urzędowym formularzu z dnia 7 maja 2018 r., prowadzi do wniosku, że sytuacja skarżącego od lutego 2018 r. nie uległa zmianie. Zdaniem referendarza sądowego, osoba będąca właścicielem dwóch nieruchomości, posiadająca dwa źródła utrzymania (wynagrodzenie za pracę, dochody z wynajmu nieruchomości) nie może być uznana za osobę ubogą, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku konicznego utrzymanie dla siebie i rodziny. Nadto, Skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ale mieszka z rodzicami. W tej sytuacji, dochody skarżącego w wysokości ok. [...] zł, w ocenie rozpoznającego wniosek są wystarczające, aby zgromadzić środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych w obu zainicjowanym przed tutejszym Sądem sprawach (na tym etapie sprawy łącznie [...] zł tytułem dwóch wpisów od skarg w sprawach o sygn. akt I SA/Sz 301/18 i 302/18), pomimo wykazywanych wydatków związanych ze spłatą kredytów. Należy podkreślić, iż obowiązek spłacania przez stronę kredytów czy pożyczek nie może przesądzać o konieczności zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienia NSA z 20 października 2011 r., I OZ 783/11, z 22 lutego 2012 r., II OZ 72/12), zaś zobowiązania innego rodzaju, zwłaszcza cywilnoprawne, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (postanowienia NSA z 3 marca 2011 r., II OZ 130/11, z 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Pozostałe wykazane wydatki stałe w kwocie [...] zł, z uwagi na brak ich uszczegółowienia we wniosku (ani też w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 67/18) nie mogły zostać uwzględnione jako wydatki konieczne dla utrzymania skarżącego. W niniejszej sprawie, należało natomiast mieć także na uwadze, że skarżący jest osobą młodą, ma zdolność zarobkowania i nie wykazał aby nie miał możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Wnioskodawca, decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, winien był liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i przez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Samo subiektywne przeświadczenie o braku środków pieniężnych na poniesienie kosztów sądowych nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Jak wskazano na wstępie, prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Powyższe okoliczności muszą zostać wykazane przez wnioskodawcę ponad wszelką wątpliwość. Ze zwolnienia od kosztów sądowych może korzystać skarżący, któremu po zaspokojeniu jedynie niezbędnych kosztów bieżącego swojego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki. W ocenie referendarza sądowego, skarżący jednak nie wykazał, że znajduje się w takiej sytuacji. A ponieważ brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, gdyż odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam wnioskodawca zwłaszcza, gdy tak jak w rozpoznawanej sprawie jest to kolejny wniosek o prawo pomocy składany w tutejszym Sądzie, zaś skarżący jak dotychczas reprezentowany jest przez fachowego pełnomocnika procesowego. Dlatego też na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.