I SA/Sz 320/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w następującym składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 18 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi ad Ż. o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1099/17 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. F. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 31 października 2017 r. Nr 390000/RED/71/359/17 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania. Wyrokiem z dnia 14 lutego 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1099/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę J. F. na decyzję Z. z dnia 31 października 2017 r. Nr 390000/RED/71/359/17 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1099/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (k. 52 akt sądowych). Okręgowa Rada Adwokacka w S. wyznaczyła na ad Ż. (k. 64 akt sądowych). W piśmie z dnia 27 czerwca 2018 r. pełnomocniczka sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej oraz zażądała przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczyła, że wskazane koszty nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części (k. 69-72). Postanowieniem z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1099/17, starszy referendarz sądowy przyznał ad Ż. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie) kwotę [...]złotych tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu oraz [...] złotych podatku od towarów i usług. Wynagrodzenia ustalono na podstawie przepisów § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.). W piśmie z dnia 12 kwietnia 2024 r. ad Ż. na podstawie art. 270 w zw. z art. 272 § 1 w zw. z art. 276 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a.") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie "o zmianę (względnie uchylenie) rozstrzygnięcia o kosztach, zawartego w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 lipca 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 1099/17" - omyłkowo podając sygnaturę: II SA/Sz 1099/17, zamiast: I SA/Sz 1099/17. W uzasadnieniu wskazała, że rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów opierało się na ówcześnie obowiązującym przepisie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z pkt 2 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Rozstrzygnięcie o kosztach nie zostało zaskarżone przez wnioskodawcę, albowiem ówczesne przepisy nie pozwalały na skuteczne wzruszenie postanowienia, natomiast podstawa prawna, przyjęta jako podstawa postanowienia, objęta była domniemaniem konstytucyjności. Wskazała dalej we wniosku, że w dniu 27 lutego 2024 r. Trybunał Konstytucyjny w rozpoznaniu skargi konstytucyjnej, zarejestrowanej pod sygnaturą SK 90/22, stwierdził, że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2023.2631) w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.), jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżąca wskazała we wniosku, że Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny zakwestionował przepis, na którym opierało się rozstrzygnięcie o kosztach w niniejszej sprawie. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach, zgodnie z rozstrzygnięciem Trybunału Konstytucyjnego, powinien być przepis § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.) przy zastosowaniu § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2016.1714), tj. kwota [...] zł + podatek od towarów i usług (łącznie [...] zł). Złożone przez adwokata pismo z dnia 12 kwietnia 2024 r. zostało uznane przez sąd za skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 20 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Sz 1099/17 w przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Złożona przez ad Ż. skarga o wznowienie postępowania, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII tej ustawy ("Wznowienie postępowania") można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jak słusznie wskazano w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2024 r. o sygn. akt I SA/Wa 697/24, I SA/Wa 698/24 i I SA/Wa 699/24 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2024 r. o sygn. akt IV SA/Po 1933/20 (dostępne w CBOSA), w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym w powołanym powyżej przepisie art. 270 p.p.s.a. chodzi o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej - art. 160 - 165, art. 173 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06; z dnia10 lutego 2016 r., I OZ 1736/15; z dnia 17 lutego 2016 r., I OZ 1738/15; z dnia 13 maja 2009 r., II OZ 393/09; por. także: K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, "Samorząd Terytorialny" 2002, nr 10, s. 24 i n.; J. P. Tarno (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 270; P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s 529; B. Adamiak, J. Borkowski, Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s. 466). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 8 lutego 2023 r. o sygn. akt II GZ 168/22 (dostępne w CBOSA) wyjaśnił, że w art. 270 - 285 p.p.s.a. brakuje bezpośredniej podstawy prawnej do wzruszenia w trybie wznowienia postępowania prawomocnego postanowienia niekończącego postępowania, a tym samym brak jest także podstawy prawnej do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia wspomnianego orzeczenia, tj. postanowienia niekończącego postępowania w sprawie. Wydane w ramach sprawy o sygn. akt I SA/Sz 1099/17 przez starszego referendarza sądowego postanowienie przyznające ad Ż. zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie kończy postępowania sądowego, lecz jest jedynie orzeczeniem o charakterze incydentalnym (wpadkowym). Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a. – nie wszczyna odrębnej sprawy sądowoadministracyjnej. Postępowanie z takiego wniosku nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, lecz jest związane ze skargą do sądu administracyjnego. Dodatkowo zauważyć należy, że w judykaturze można również spotkać takie stanowisko, w myśl którego skoro zgodnie z art. 275 p.p.s.a. do wznowienia postępowania – zależnie od podstawy wznowienia – właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie bądź sąd, który ostatnio orzekał w sprawie, to wznowione może być tylko postępowanie, w którym wydano orzeczenie sądu. Referendarz sądowy nie jest sądem. Tym samym skarga o wznowienie postępowania nie może być wykorzystana do wzruszenia postanowienia referendarza sądowego (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 18 kwietnia 2024 r., III SA/Wa 1731/23). W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 w zw. z art. 276 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.