I SA/Sz 340/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk - Gawęcka (spr.) Sędzia WS Anna Sokołowska po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 maja 2017 r. sprawy ze skargi K.Ł. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. na rzecz skarżącej K. Ł. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. K. Ł. (dalej: "strona", "zobowiązana", "skarżąca") wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...], nr [...]; [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...], nr [...], o uznaniu za bezzasadne zarzutów nieistnienia obowiązku oraz niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, które to zarzuty zobowiązana podniosła w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez ten organ. Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "organ egzekucyjny") prowadził wobec zobowiązanej postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...] z dnia [...] wystawionego przez wierzyciela – P. SA obejmującego należność z tytułu opłat abonamentowych za okres od [...] do [...]. W piśmie z dnia [...] strona podniosła zarzut nieistnienia obowiązku oraz brak możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej wskazując, że nie posiada odbiornika telewizyjnego ani radiowego, nie posiada też żadnej umowy z T. SA. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej P. SA (dalej: "wierzyciel"), postanowieniem z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm. - dalej: "u.p.e.a.") w związku z art. 7 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1204 ze zm. - dalej: u.o.a.), uznał zarzut za nieuzasadniony. W motywach rozstrzygnięcia wierzyciel powołał się na regulacje u.o.a., z których wynika obowiązek rejestracji odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych i uiszczania opłat za ich użytkowanie. Wskazał, że obowiązek uiszczania opłaty trwa do dnia poprzedzającego zgłoszenie wyrejestrowania lub do miesiąca, w którym dopełniono w placówce P. SA formalności związanych ze zwolnieniem od opłat, bądź uzyskano zwolnienie z mocy prawa. Podkreślił, że abonent ma obowiązek powiadomienia właściwej placówki P., m.in. o fakcie zaprzestania używania odbiornika. Tylko takie działanie może doprowadzić do ustania obowiązku wnoszenia opłat z tytułu użytkowania odbiornika. W sytuacji gdy abonent nie dokonana skutecznego wyrejestrowania w dalszym ciągu jest zobowiązany do uiszczenia stosownych opłat. W dalszej części uzasadnienia wierzyciel stwierdził, że rejestracja odbiorników rtv pod adresem – ul. W. została dokonana na imię i nazwisko zobowiązanej. Zobowiązanej nadano, na podstawie rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187 poz. 1342, dalej: "rozporządzenie Ministra Transportu z 2007 r."), indywidualny numer identyfikacyjny – [...]. Użytkownicy odbiorników rtv, którzy dokonali ich rejestracji na podstawie przepisów wykonawczych wynikających z ustawy o radiofonii i telewizji z 29 grudnia 1992 r. oraz wcześniejszych uregulowań prawnych, poprzedzających ustawę z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych, pozostali abonentami zobowiązanymi do uiszczania opłat abonamentowych (za wyjątkiem osób, które dopełniły formalności zwolnienia od opłat lub wyrejestrowania). Z uwagi na fakt, że zobowiązana nie przedstawiła dowodu na wyrejestrowanie odbiornika, zarzut nieistnienia obowiązku nie mógł zatem zostać uwzględniony. Co do zarzutu niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, po wskazaniu na regulacje ustawy z 5 września 2008 r. o komercjalizacji państwowego przedsiębiorstwa użyteczności publicznej "Poczta Polska" (Dz. U. Nr 180 poz. 1109), wierzyciel wskazał, że P. pozostaje podmiotem realizującym zadania publiczne wynikające z ustawy o opłatach abonamentowych, co nakłada, m.in. na organy egzekucyjne, obowiązek prowadzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. Postanowienie wierzyciela zostało doręczone stronie w dniu [...] i nie zostało przez nią zaskarżone. Organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a., postanowieniem z [...], uznał za bezzasadny zarzut wniesiony przez zobowiązaną. Na skutek wniesionego zażalenia ww. postanowienie zostało uchylone przez Dyrektora Izby Skarbowej w S., celem uszczegółowienia przez organ egzekucyjny jakie zarzuty były przedmiotem oceny przez organ pierwszej instancji. Postanowieniem z [...], organ egzekucyjny uznał za bezzasadne zarzuty wniesione przez zobowiązaną, precyzując jednocześnie, że podniesione zostały zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 i pkt 6 u.p.e.a. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone m.in. na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym w sytuacji podniesienia przez dłużnika zarzutu nieistnienia obowiązku, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W dalszej części uzasadnienia postanowienia organ egzekucyjny wskazał na argumentację uprzednio przedstawioną przez wierzyciela w postanowieniu z dnia [...] o uznaniu zarzutów za nieuzasadnione. Organ wskazał, że jest związany tym stanowiskiem i nie jest uprawniony do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia podstaw do uwzględnienia zarzutów oraz badania w tym trybie stanowiska wierzyciela, co przesądziło o treści podjętego przez niego rozstrzygnięcia. Zobowiązana wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wskazując, że nie ma umowy z T. SA, nie posiada radia ani telewizora, nie interesuje jej telewizja publiczna, nie obligują jej rozporządzenia KR RTV, korzysta wyłącznie z laptopa, a jej niska emerytura zwalnia ją z daniny na rzecz KR RTV. Jednocześnie strona podniosła, że kiedy udała się na pocztę celem wyrejestrowania z "tematu opłat za rtv" poinformowano ją, że nie jest to możliwe bowiem nie posiada ona nr indentyfikacyjnego. Dopiero w wyniku kolejnej wizyty na poczcie, w dniu [...], zobowiązana otrzymała kopię pisma wskazującego na nadanie jej, jakoby w [...], numeru indentyfikacyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 - dalej: K.p.a.), art. 18 i art. 34 § 5 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego. W uzasadnieniu swego postanowienia organ wskazał, że stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny, rozpatrując zgłoszone przez skarżącą zarzuty, nie mógł samodzielnie dokonywać oceny ich zasadności albowiem ustawodawca kompetencję tę zastrzegł dla wierzyciela. Tak więc, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji determinowane było wiążącym stanowiskiem wierzyciela, który podniesione zarzuty uznał za nieuzasadnione. W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana podniosła, że nie zgadza się z zapadłym rozstrzygnięciem, bowiem P. SA nie dopełniła obowiązku nadania jej numeru identyfikacyjnego wynikającego z rozporządzenia Ministra Transportu z 25 września 2007 r. Z tego względu niemożliwe było wyrejestrowanie odbiornika podjęte przez skarżącą po doręczeniu jej tytułu wykonawczego. Jednocześnie skarżąca podniosła, że wypełniła przesłanki do zwolnienia jej z abonamentu w uwagi na wiek i dochody. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie organu egzekucyjnego zostały wydane bez wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc z naruszeniem przepisów procesowych, mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie trzeba przypomnieć, że stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 – dalej: "p.p.s.a"), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Stosownie do treści art. art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia mu tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Skarżąca zgłosiła zarzuty z art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a. Stosownie do art. 34 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (§ 1). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione – o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego (§ 4). W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny nie był wierzycielem, a więc stosownie do treści wyżej wskazanych przepisów był zobowiązany do uzyskania stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów i był tym stanowiskiem związany. Jak wskazano już wcześniej, wierzyciel uznał zgłoszony przez skarżącą zarzut nieistnienia obowiązku oraz zarzut niedopuszczalności egzekucji administracyjnej za niezasadne. Dokonana przez wierzyciela ocena, jako wiążąca, stała się podstawą do wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o niezasadności zarzutów, a następnie postanowienia organu odwoławczego, utrzymującego w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W miejscu tym należy wskazać, że o ile stanowisko wierzyciela determinowało treść rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego oraz organu drugiej instancji, to Sąd, rozpoznając skargę na postanowienie tego organu, musi dokonać samodzielnej oceny zgłoszonych przez skarżącą zarzutów, a więc zbadać, czy wierzyciel prawidłowo uznał, że będące przedmiotem postępowania egzekucyjnego zobowiązanie istniało, czy podawało się egzekucji administracyjnej, a następnie przejść do oceny prawidłowości rozstrzygnięć organów egzekucyjnych. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2012 r., II GSK 1490/10, Lex nr 1113723; wyrok NSA z dnia 11 marca 2011 r., II FSK 1904/09, Lex nr 992243; wyrok NSA z dnia 28 października 2008 r., II FSK 1006/07, Lex nr 515958; wyrok NSA z dnia 4 lutego 2011 r., II GSK 216/10, Lex nr 992340; postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2011r., Lex nr 952777; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2009 r., II FSK 466/08, Lex nr 549018), co zostało wyrażone w uzasadnieniu wyroku NSA z dnia 17 września 2014 r., II GSK 1140/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 stycznia 2015 r., I SA/Gl 1274/14, Lex nr 1643312). Wyjaśnić należy, że podstawy wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne są w stosunku do siebie niekonkurencyjne, tzn. nie mogą być stosowane zamiennie, ponieważ każdy z nich ma na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości toczącego się postępowania egzekucyjnego. W związku z tym nie można kwestionować skutków prawnych wywieranych przez decyzję będącą podstawą prowadzenia egzekucji w drodze zarzutu niedopuszczalności egzekucji. Brak wymagalności obowiązku nie może więc być utożsamiany z niedopuszczalnością egzekucji. Niedopuszczalność egzekucji musi bowiem wynikać z przepisów prawa, wyłączających w ogóle możliwość przymusowej realizacji takiego obowiązku w drodze egzekucji. W niniejszej sprawie strona nie wskazała jakichkolwiek okoliczności uzasadniających stwierdzenie niedopuszczalności toczącej się egzekucji, kwestionując wyłącznie istnienie egzekwowanego obowiązku. Uprawnienia P. SA do wystawiania tytułów wykonawczych i egzekwowania realizacji obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych, wynikają wprost z przepisu art. 7 ust. 3 ustawy abonamentowej, a zatem opierają się na ustawowo sformułowanym obowiązku prowadzenia przez P. S.A. egzekucji. Wskazać należy również na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z 16 marca 2010 r., sygn. akt K 24/08 (opubl. OTK-A z 2010 r. Nr 3, poz. 22), stwierdził, że mimo, iż obowiązek uiszczania abonamentu nie należy do zakresu administracji rządowej, przepis art. 3 u.p.e.a. nie stanowi przeszkody prowadzenia egzekucji administracyjnej opłat abonamentowych. P. SA jest wierzycielem i egzekucja nieuiszczonego abonamentu jest prawnie możliwa, gdyż ustawa o opłatach abonamentowych z dnia 21 kwietnia 2005 r., jako lex specialis ma pierwszeństwo przed przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. P. SA nie ustala wysokości należności z tytułu niezapłaconego abonamentu, bo wysokość ta i obowiązek zapłaty wynikają wprost z przepisów ustawy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że podniesiony przez skarżąca zarzut z art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. prawidłowo został przez wierzyciela oceniony jako niezasadny. Odnośnie natomiast zarzutu z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. wskazać należy, odwołując się do przepisów ustawy o opłatach abonamentowych, które mają znaczenie dla oceny merytorycznej podniesionego w skardze zarzutu nieistnienia zobowiązania, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 u.o.a. za używanie odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych pobiera się opłaty abonamentowe. Domniemywa się przy tym, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. Z kolei, jak stanowi art. 5 ust. 1 u.o.a., odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają, dla celów pobierania opłat abonamentowych za ich używanie, zarejestrowaniu w placówkach pocztowych operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe. Po zarejestrowaniu odbiornika rtv uiszczenie opłaty abonamentowej jest obowiązkiem, który wynika z mocy samego prawa, zatem dla jego realizacji nie jest konieczna konkretyzacja w drodze indywidualnego aktu administracyjnego (decyzji administracyjnej) – (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2010 r., K 24/08 (pkt 3.3.4. uzasadnienia). Z akt sprawy nie wynika, kiedy doszło do zarejestrowania odbiornika rtv na nazwisko skarżącej, a zatem sąd nie może zweryfikować tej okoliczności, co jest istotne wobec twierdzeń zobowiązanej, że nie posiada ona odbiornika rtv. Wierzyciel wskazał tylko, że po zgłoszeniu rejestracji została stronie wydana książeczka opłat rtv stanowiąca dowód zarejestrowania odbiornika. W aktach sprawy brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu na tę okoliczność. Zgodnie z § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. jeżeli w chwili wejścia w życie powyższego rozporządzenia (a więc w grudniu 2007 r.) skarżąca była zarejestrowanym abonentem telewizyjnym, to w nieprzekraczalnym terminie następnych 12 miesięcy operator publiczny musiał nadać jej indywidulany numer identyfikacyjny i zawiadomić ją o tym pisemnie. Z upływem tego terminu dotychczasowe dowody zarejestrowania odbiorników w formie imiennej książeczki opłaty abonamentowej przestawały stanowić dowód zarejestrowania odbiornika (§ 5 ust. 1 rozporządzenia). W § 3 rozporządzenia Ministra Transportu z 2007 r. wskazano, że dowodem zarejestrowania odbiorników (z zastrzeżeniem § 5 przytoczonego powyżej) jest: 1) wniosek o rejestrację odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 2, lub 2) zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego użytkownikowi odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych, o którym mowa w § 2 ust. 4. Z akt sprawy przedstawionych Sądowi nie wynika, że skarżąca została zawiadomiona w [...] lub [...]. o nadaniu jej indywidulanego numeru identyfikacyjnego choć wierzyciel wskazuje na taki fakt, wskazując na załącznik do swojego postanowienia z [...]. Strona podnosi jednak, że w [...], już po doręczeniu tytułu wykonawczego, nie mogła dokonać wyrejestrowania odbiornika ponieważ nie było jej "w spisie". Dopiero w wyniku kolejnej wizyty na poczcie doręczono jej zawiadomienie o nadaniu numeru identyfikacyjnego w [...]. Zdaniem Sądu jednak, skoro obowiązek wnoszenia opłat został powiązany z obowiązkiem rejestracji – to rolą wierzyciela jest wykazanie tego faktu w sposób nie budzący wątpliwości. Dopiero zatem w sytuacji, gdy Sąd będzie miał możliwość zweryfikowania, że wierzyciel dysponuje takimi dowodami, możliwe będzie wypowiedzenie w kwestii prawidłowości jego stanowiska. Z tych powodów Sąd uznał, że konieczne jest uchylenie postanowień organów egzekucyjnych obu instancji, które swe rozstrzygnięcia oparły na niepełnym materiale dowodowym, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, mających zastosowanie na mocy art. 18 u.p.e.a., choć zobligowane zostały do tego związaniem wynikającym z art. 34 § 1 u.p.e.a. W dalszym postępowaniu organ egzekucyjny załączy do akt sprawy dokumenty przywołane w stanowisku wierzyciela (stanowiące załącznik do postanowienia z [...]) ew. wniosek o zarejestrowanie odbiornika rtv na nazwisko skarżącej, co umożliwi Sądowi wypowiedzenie się, co do trafności podjętego ponownie rozstrzygnięcia organów egzekucyjnych, a także zasadności i zgodności z prawem stanowiska wierzyciela. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim postanowienie organu egzekucyjnego pierwszej instancji naruszają prawo i orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. W tym zakresie należało zwrócić skarżącej wpis od skargi w kwocie [...]. Podstawę rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym stanowił art. 119 pkt 3 p.p.s.a.