I SA/Sz 6/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "K." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sz. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości na 2015 r. p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy. "K." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. (dalej zwana: "spółką, "skarżącą", "stroną"), po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji drewna i wyrobów z drewna oraz korka (oprócz mebli), artykułów ze słomy i materiałów używanych do wyplatania. Spółka wskazała, że nie jest w stanie w obecnej sytuacji uiścić wpisu sądowego, gdyż działalność przynosi straty, jest obciążona zapłatą wysokiego podatku od nieruchomości, stanowiącego 1/10 przychodów skarżącej, zaś duża część nieruchomości ze względów technicznych nie może być wykorzystywana. Wynik skargi będzie miał, w cenie strony, bezpośredni wpływ na jej sytuację majątkową. Podano także, że środki w kasie i na rachunku bankowym są wykorzystywane w bieżącej działalności. Skarżąca wyjaśniła również, że we wniosku podała dane z 2015 r., z uwagi na fakt, że sprawozdanie za 2016 r. nie jest jeszcze sporządzone. W oświadczeniu o majątku i dochodach spółka wpisała: kapitał zakładowy w kwocie [...] zł; wartość środków trwałych w kwocie [...] zł; stratę w kwocie [...] zł. Stan rachunku bankowego spółki na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Wykazano także zobowiązania, wg stanu na 31 grudnia 2015 r., w wysokości [...] zł, zobowiązania z tytułu podatków na 31 grudnia 2015 r. w wysokości [...] zł, stan kasy na 31 grudnia 2016 r. w kwocie [...] zł. Do wniosku skarżąca dołączyła kopie: bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od 01.01.2015 r. do 31.12.2015 r. Mając na uwadze, że informacje zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z dokumentów finansowych, znajdujących się w aktach sprawy, były niewystarczające dla oceny aktualnej sytuacji finansowej skarżącej, referendarz sądowy pismem z 7 lutego 2017 r., wezwał spółkę do uzupełnienia w terminie 10 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie: - kopii bilansu oraz rachunku zysków i strat spółki za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r.; - wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych spółki (w tym zajętych) za okres ostatnich sześciu miesięcy lub dokumentu potwierdzającego likwidację rachunków w tym okresie; - wyciągu z prowadzonej księgi rachunkowej za okres listopad 2016 r., grudzień 2016 r., styczeń 2017 r.; - kopii deklaracji VAT-7 za ostatnie trzy okresy rozliczeniowe; - raportów stanu środków pieniężnych w kasie spółki za okres ostatnich sześciu miesięcy; - dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników (np. wyciąg z umowy spółki), a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy; - kopii rocznego zeznania podatkowego spółki za 2015 r. wraz z potwierdzeniem jego złożenia w urzędzie skarbowym. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 14 lutego 2017 r. i dotychczas nie zostało ono wykonane. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej zwana: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 p.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Należy zauważyć także, że postępowanie w przedmiocie udzielenia prawa pomocy, stanowiącego rodzaj dotacji z budżetu państwa, powinno charakteryzować się współdziałaniem strony i sądu (referendarza sądowego). W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych informacji, bądź jeśli okażą się one niewystarczające dla oceny, strona wezwana na podstawie art. 255 p.p.s.a. o nadesłanie dodatkowych dokumentów i oświadczeń jest zobowiązana do ich dostarczenia, a w sytuacji gdy nie jest to możliwe lub utrudnione – do jakiegokolwiek ustosunkowania się do wezwania. Nie ulega wątpliwości, że zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania referendarza sądowego, wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Ponadto zaakcentować należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez osobę prawną, inaczej niż jest to w przypadku wniosku osoby fizycznej, ma charakter uznaniowy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GZ 371/10, publ. LEX nr 743162). W orzecznictwie podnosi się, że uwzględnienie takiego wniosku pozostaje fakultatywne nawet wówczas, gdy spełnione są przesłanki określone w art. 246 § 2 P.p.s.a. (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 367/09, publ. LEX nr 653888). W myśl rozpatrywanego przepisu prawo pomocy może, a nie musi, być bowiem przyznane, gdy "zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu" (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Ol 21/10, publ. LEX nr 784373). Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, że spółka nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych w rozpoznawanej sprawie. Przede wszystkim, spółka nie przedłożyła żadnych dokumentów źródłowych, obrazujących jej aktualną sytuację finansową oraz zdolności płatnicze, tj. wysokość przychodów, wydatków, wartość majątku, wysokość środków pieniężnych, którymi dysponowała w roku 2016 r. oraz w styczniu 2017 r., o które została wezwana pismem z dnia 7 lutego 2017 r., gdyż dane podane w formularzu PPPR i wynikające z nadesłanych z wnioskiem dokumentów były zbyt ogólne i dotyczyły głównie okresu do 31 grudnia 2015 r. W ocenie rozpoznającego wniosek, objęte tym wezwaniem, wyżej wskazane w postanowieniu, dokumenty, należy ocenić jako adekwatne do potrzeby ustalenia zdolności spółki do poniesienia kosztów sądowych niniejszego postępowania. W oparciu o doświadczenie życiowe można niewątpliwie stwierdzić, że bilanse, księgi podatkowe, ewidencje podatkowe, deklaracje podatkowe, wyciągi bankowe, umowa spółki są to dokumenty albo powszechnie posiadane, albo też prowadzone przez podmioty gospodarcze lub możliwe do uzyskania, zatem zarząd spółki nie powinien napotkać żadnych poważniejszych trudności w przygotowaniu należytej dokumentacji i przedłożeniu jej do akt sprawy. Spółka miało na to wystarczający czas, gdyż okres dziesięciodniowy. Niewywiązanie się z tego obowiązku skutkować musiało odmową przyznania prawa pomocy, gdyż spółka nie udowodniła, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, na podstawie informacji przedstawionych we wniosku można wyciągnąć wniosek, że spółka pomimo przejściowych trudności finansowych posiada znaczny kapitał (w wysokości [...] zł), kontynuuje działalność, radzi sobie z bieżącymi wydatkami, posiadała środki na rachunku bankowym i w kasie (na koniec roku 2016 r. saldo rachunku bankowego wynosiło [...] zł, zaś stan kasy [...] zł), posiada majątek (środki trwałe o wartości [...] zł). Powyższe okoliczności, tylko w części udokumentowane, świadczą jednak o tym, że spółka nie utraciła płynności finansowej, w każdym razie z pewnością nie znajduje się w stanie likwidacji. Z nadesłanej do akt sprawy Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Nie ulega wątpliwości, że podane wartości majątku są wielokrotnie wyższe od kwoty wpisu od skargi wynoszącego [...] zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie podkreślano wyjątkowy charakter prawa pomocy, przyjmując że osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 463/04, niepubl.). Wskazać także trzeba, że osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11, publ. LEX nr 794951). W orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, publ. LEX nr 477191). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, spółka uzasadniając wniosek nie wykazała, aby podejmowała jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach swojego zakresu działalności (wynikającego z KRS), w celu zdobycia jakichkolwiek środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na pokrycie – choćby częściowo – kosztów sądowych. Nadmienić również należy, że w przypadku spółek, Kodeks spółek handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki. Celem zaś dopłat jest przekazanie środków finansowych przez wspólników na dofinansowanie prowadzenia działalności gospodarczej, w tym również na opłacenie niezbędnych kosztów sądowych i ewentualnie opłacenie kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji zatem, gdy spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia takich koniecznych wydatków, udziałowcy spółki mają możliwości prawne, by wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki nie tylko w formie udzielania pożyczek przez udziałowca. Podkreślić przy tym należy, że aktualne na gruncie przedmiotowej sprawy pozostaje orzeczenie SN z dnia 13 września 1937r. II C 618/37 OSNART. 1938/6/293, Lex 4328, w którym wyrażono pogląd, że "Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powołać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników". Brak zaś dofinansowania spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy. Skarżąca nie wykazała, aby obecnie nie miała możliwości pozyskania jakichkolwiek środków z dopłat wspólników. W tym stanie rzeczy, należało odmówić skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż nie wykazała, że uiszczenie przede wszystkim wpisu od skargi wykraczałoby poza jej możliwości finansowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.