I SA/Sz 603/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie – Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 października 2009 r. wniosku "P.P." Spółki z o.o. z siedzibą [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2002 r. p o s t a n a w i a: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W związku z wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargą, "P. P." Spółka z o.o. z siedzibą [...] złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, który uzupełniła składając urzędowy formularz PPPr. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała, że jej działalność obejmuje handel i roboty budowlane. Obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje przychodów, które pozwoliłyby na pokrycie wskazanych opłat. Spółka nie posiada środków finansowych, ponieważ zostały one przeznaczone na zabezpieczenie ewentualnych roszczeń Urzędu Kontroli Skarbowej w niniejszym postępowaniu i przelane na konto urzędu skarbowego. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała wysokość kapitału zakładowego o wartości [...] zł, wartość środków trwałych w kwocie 0,00 zł, a także wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu w kwocie [...] zł. Skarżąca wykazała, że posiada jeden rachunek bankowy w [...] Banku S.A., którego stan, na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, wynosił 0,00 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 września 2009 r., Spółka przedłożyła odpis deklaracji CIT-8 za 2008 r., w której zadeklarowała przychody ze źródeł położonych na terytorium RP w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów w kwocie [. ..] zł, stratę w kwocie [...] zł. Nadesłano także odpis deklaracji dla podatku od towarów i usług za 2 kwartał 2009 r., w której rozliczono dostawę towarów oraz świadczenie usług zwolnionych od podatku w kwocie [...] zł, opodatkowanych stawką 7 % w kwocie [...] zł, a także stawką 22 % w kwocie [...] zł, podatek należny z tego tytułu w kwocie [...] zł, kwotę nadwyżki z poprzedniej deklaracji w kwocie [...] zł, nabycie towarów i usług pozostałych w kwocie [...] zł, podatek naliczony w kwocie [...] zł, kwotę podatku naliczonego do odliczenia [...] zł , nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie [...] zł. Z elektronicznego wydruku historii rachunku bankowego prowadzonego w [...]Banku za okres od 1 lipca 2009 r. do 29 września 2009 r. wynika saldo otwarcia w kwocie [...] zł, kwota uznań [...] zł, kwota obciążeń [...] zł, a także ujemne saldo zamknięcia [...] zł. Spółka nie przedłożyła wyciągów za miesiąc czerwiec 2009 r. Skarżąca pomimo wezwania, nie przedłożyła bilansu oraz rachunku zysków i strat za okres od stycznia 2009 r. do lipca 2009 r. Przedłożyła natomiast bilans i rachunek strat i zysków za 2008 r., oraz informację dodatkową do sprawozdania finansowego za poprzedni rok obrotowy, na podstawie których wypełniała wniosek PPPr. Dodatkowo z dokumentów tych wynika, na dzień 31 grudnia 2008 r.: wartość aktywów trwałych w kwocie 0 zł, aktywa obrotowe [...] zł, należności krótkoterminowe w kwocie [...] zł, zobowiązania w kwocie [...] zł. Spółka przedłożyła także odpis decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego [...] z dnia 20 sierpnia 2009 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku skarżącej przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. w wysokości [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę należnymi od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu (w kwocie [...] zł). Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje. Przesłanki udzielenia prawa pomocy osobie prawnej uregulowane zostały w art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej w skrócie: p.p.s.a ), zgodnie z którymi osobie prawnej, a także jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu przesłanka "braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania" nie jest tożsama z ujemnym wynikiem rachunkowym działalności operacyjnej. Nieopłacalność prowadzonej działalności gospodarczej nie jest warunkiem wystarczającym dla przyznania prawa pomocy. Zdolność do poniesienia kosztów sądowych należy oceniać przez pryzmat takich wartości, jak powszechny obowiązek ponoszenia świadczeń i ciężarów publicznych oraz, niezależne od formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej, prawa do sądu. Przez brak dostatecznych środków w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć brak realnych możliwości pozyskania środków na sfinansowanie kosztów sądowych, który ogranicza stronie, ponad funkcje przypisane kosztom sądowym, realizację prawa do sądu. Ciężar procesowy wykazania tak rozumianej przesłanki spoczywa na wnioskodawcy. Stwierdzić też trzeba, iż dla oceny istnienia przesłanki do przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 2 pkt 2 ppsa ma znaczenie nie tylko sytuacja finansowa spółki na dzień wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, czy nawet skargi do sądu, ale także sytuacja spółki we wcześniejszym okresie i na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem dopiero analiza przebiegu zmian sytuacji finansowej pozwala ocenić, czy trudności spółki mają charakter trwały, czy też są jedynie przejściowe (por. postanowienie NSA z 5 czerwca 2008 r., I FZ 236/08, publ. – baza orzeczeń NSA na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że Spółka nie wykazała, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sprowadzających się w chwili obecnej do wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Skarżąca w swoim wniosku PPPr podała dane dotyczące 2008 r., natomiast wezwaniem z dnia 16 września 2009 r. została zobowiązana do przedłożenia dokumentów obejmujących okres od stycznia 2009 r. do lipca 2009 r. , m.in. bilansu, zysku i strat z roku bieżącego, deklaracji CIT 2, wyciągów z rachunków bankowych. Dokumenty powyższe miały potwierdzić oświadczenie Spółki o nie prowadzeniu w chwili obecnej aktywnej działalności, braku przychodów oraz środków pieniężnych. Należy w tym miejscu przypomnieć, iż wnioskodawca – na którym spoczywa obowiązek wykazania uprawnienia do skorzystania z prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania oraz udzielić możliwie wyczerpującej odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione, winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Skarżąca, wykonując wezwanie z dnia 16 września 2009 r., nie dochowała powyższych warunków – nie nadesłała wszystkich żądanych dokumentów, przekonujących o jej złej sytuacji finansowej i braku środków pieniężnych. Nie przedłożono bowiem pełnego wyciągu z rachunku bankowego, obejmującego również miesiąc czerwiec 2009 r. (zgodnie z wezwaniem), nie przedstawiła także żadnej dokumentacji księgowej (bilansu, zysku i strat), obejmującej okres od początku bieżącego roku, ani też miesięcznych (kwartalnych) deklaracji CIT-2 i nie wyjaśniono przyczyn tych braków. W tej sytuacji, nie jest możliwe dokonanie wszechstronnej oceny jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych w oparciu jedynie o informacje wynikające z wniosku PPPr. Wykazane w nim dane, a także nadesłane w uzupełnieniu dokumenty, bazujące na sprawozdaniu z działalności Spółki za 2008 r. nie są wystarczające dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przedstawione informacje nie obrazują bowiem pełnej sytuacji finansowej Spółki. Skarżąca w swoim wniosku podała, że w poprzednim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości [...] zł, a wartość środków trwałych wyniosła 0 zł, a w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku na jej rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Skarżąca powołała się także na zajęcie i zabezpieczenia na majątku swoich zobowiązań publicznoprawnych. Należy wskazać, iż ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych (czy kasy), ani sam fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony, ani zerowa wartość środków trwałych, czy strata podatkowa nie świadczą jeszcze o złej kondycji finansowej Spółki i braku możliwości sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami i prowadzi do braku dochodów, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata podatkowa nie uzasadnia zatem potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych. Zabezpieczenie majątku, czy zajęcie rachunków bankowych podmiotu samo przez się też nie świadczy o braku środków pieniężnych, nie oznacza bowiem, że skarżąca nie uzyskuje środków pieniężnych poza tym rachunkiem. Z przedłożonego odpisu rocznego zeznania podatkowego za 2008 r. wynika, iż Spółka uzyskała znaczne przychody w wysokości [...] zł oraz poniosła koszty uzyskania przychodów w kwocie [...] zł, co świadczy o znacznych rozmiarach prowadzonej działalności, a także dysponowaniu znacznymi środkami pieniężnymi. Skarżąca wyjaśniła, iż posiadane środki pieniężne przeznaczyła na spłatę zobowiązań do urzędu skarbowego. Ze względu na zasadę wyjątkowego traktowania instytucji prawa pomocy, powszechność obowiązku ponoszenia kosztów sądowych należy wskazać, iż nie można pozwolić na preferencyjne traktowanie innych zobowiązań (np. kosztów prowadzonej działalności, spłaty kredytów, czy innych zobowiązań choćby publicznoprawnych) przyznając im pierwszeństwo przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienie NSA sygn. akt I OZ 83/06, publ. – baza orzeczeń NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, wskazana okoliczność nie może wpłynąć na pozytywne załatwienie sprawy. W swoim oświadczeniu Spółka podaje, że nie prowadzi działalności gospodarczej w sposób aktywny i w konsekwencji nie uzyskuje przychodów. Nie sposób odnieść się do tej okoliczności, bowiem poza tym oświadczeniem – jak wyżej wskazano - brak jest udokumentowanej informacji co do prowadzonej w bieżącym roku działalności, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Brak wyżej wymienionych dokumentów, dotyczących działalności prowadzonej od początku bieżącego roku, uniemożliwia jednoznaczne stwierdzenie, czy skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi lub jest w stanie je zdobyć, na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Natomiast z przedłożonych dokumentów, w szczególności z deklaracji VAT 7 za 2 kwartał 2009 r., (w której deklarowano dostawę towarów i usług oraz nabycie towarów i usług) a także z wyciągu z rachunku bankowego (wpływ środków od innych podmiotów, zapłata przez Spółkę za dzierżawę) wynika, że działalność ta jest jednak kontynuowana. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należało, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy lakoniczne stwierdzenie Spółki o braku środków finansowych, uzupełnione dokumentami dotyczącymi przede wszystkim roku 2008 r., nie jest wystarczające dla oceny, czy wnioskująca jest czy nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów postępowania sądowego. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna być stosowana w przypadkach szczególnych. Obowiązek wykazania podstaw faktycznych do przyznania tego prawa spoczywa zaś, w świetle art. 255 p.p.s.a., na stronie. To bowiem w interesie wnioskodawcy leży złożenie wszystkich możliwych dokumentów oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za przychylnym ustosunkowaniem się do złożonego wniosku. Poszukiwanie dowodów w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy nie jest natomiast w tym postępowaniu, zadaniem Sądu (referendarza sądowego). Jak podkreślano już w dotychczasowym orzecznictwie to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (p. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27.07.2005 r. sygn. akt I SA/Gd 335/05, publ. - System Informacji Prawnej LEX - nr 220289). Mając na uwadze, iż dokonanie przez Sąd oceny rzeczywistego stanu faktycznego było w związku z wnioskiem Spółki "P. P." o przyznanie prawa pomocy niemożliwe, w oparciu o przepisy art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.