I SA/Sz 686/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "J S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. znak: [...], [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: odmówić zmiany postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz [...]. Sygn. akt I SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E Pełnomocnik strony skarżącej wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 4 maja 2018 r. w sprawie I SA/Sz [...]. W związku z powyższym, zarządzeniem z dnia 27 lipca 2018 r. wezwano stronę do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w kwocie [...]zł. W odpowiedzi strona skarżąca w dniu 9 sierpnia 2018 r., złożyła na urzędowym formularzu "PPPr" wniosek o przyznanie prawa pomocy zakreślając w nim, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Do wniosku dołączyła dodatkowe dokumenty źródłowe. Referendarz sądowy stwierdził, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 9 sierpnia 2018 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 18 sierpnia 2017 r. i również obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r., sygn. akt I SA/Sz [...], odmówiono stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Od postanowienia referendarza strona wniosła sprzeciw, który rozpoznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie. Postanowieniem z dnia 10 listopada 2017 r. Sąd utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, w związku z czym postanowienie referendarza sądowego z dnia 12 października 2017 r. stało się prawomocne. W wyniku powyższego skarżąca spółka uiściła wymagany wpis od wniesionej skargi w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Postanowienie w przedmiocie prawa pomocy jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, które może być zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy. Stąd kolejny wniosek skarżącej spółki z dnia 9 sierpnia 2018 r. o przyznanie prawa pomocy obejmujący takie samo żądanie jak w poprzednim wniosku, należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 października 2017 r. Pod pojęciem "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, jednakże muszą to być takie zmiany okoliczności, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Jeżeli brak jest podstaw do stwierdzenia, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, kolejny wniosek tej samej strony, dotyczący przyznania prawa pomocy w tym samym zakresie, nie może zostać uwzględniony. Skarżąca spółka zarówno w pierwszym, jak i drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy domagała się zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Zakres żądania ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zatem tożsamy z żądaniem zawartym w pierwszym wniosku o prawo pomocy z tym, że na obecnym etapie postępowania do kosztów sądowych należy jedynie wpis sądowy od skargi kasacyjnej. Stwierdzić natomiast należy, że strona skarżąca nie wykazała, aby okoliczności sprawy uległy zmianie, tj. by kondycja finansowa spółki uległa pogorszeniu w takim stopniu, by nie miała dostatecznych środków na sfinansowanie kosztów sądowych. Uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy zawarte na urzędowym formularzu "PPPr" dnia 9 sierpnia 2018 r. jest identyczne jak w poprzednim wniosku o prawo pomocy. W uzasadnieniu wniosku wskazano bowiem ponownie, że spółka obecnie znajduje się w sytuacji niepozwalającej jej na bieżące regulowanie zobowiązań. Spółka nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, ani nie generuje przychodów, które pozwoliłyby na pokrycie kosztów bieżącej działalności. Wskazała także ponownie, że to w następstwie prowadzonego postępowania podatkowego w zakresie podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2013 r. utraciła płynność finansową i nie jest w stanie regulować swoich bieżących zobowiązań. Spółka w dalszym ciągu nie zatrudnia pracowników, a z uwagi na skomplikowany charakter sprawy ponosi koszty obsługi prawnej. Jej zdaniem, przyznanie jej prawa pomocy jest konieczne w celu realizacji zasady prawa do sądu. Ponadto prezes zarządu oświadczył jak poprzednio, że spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego, gdyż umowy o prowadzenie rachunków zostały wypowiedziane, a także, że spółka obecnie nie jest właścicielem żadnego majątku ruchomego, ponieważ w całości zajął go organ egzekucyjny. Spółka nadal wykazuje brak środków pieniężnych w kasie. Na koniec 2017 r. spółka posiadała w kasie środki pieniężne w wysokości [...] zł. Wskazano także, że stan zobowiązań spółki przekracza stan jej należności. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł. Do wniosku dołączono: kopie wniosku o zmianę danych podmiotu w rejestrze przedsiębiorców w zakresie zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej z 22.03.2018 r.; bilans i rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 grudnia 2017 r.; bilans i rachunek zysków i strat za okres od 01.01.2018 r. do 30.06.2018 r.; kartę przychodów za rok 2018 z wynagrodzeniami dwóch wspólników skarżącej otrzymywanymi w innych spółkach w wysokości [...] zł brutto. Ponadto prezes spółki oświadczył, że: od dnia 16 listopada 2017 spółka nie zatrudnia pracowników; od stycznia 2017r. do chwili obecnej nie dokonywano dopłat do kapitału spółki; wspólnicy spółki nie posiadają środków finansowych, aby wnieść dopłaty do kapitału w celu dofinansowania spółki; wspólnicy posiadają udziały w spółce [...], które są objęte zajęciem przez Urząd Skarbowy; wspólnicy nie posiadają udziałów w innych spółkach oraz nie posiadają majątku. Z nadesłanych dokumentów źródłowych wynika zatem, że spółka w dalszym ciągu nie ma odnotowanego w KRS faktu, że zawiesiła działalność gospodarczą, zaś w dniu 22 marca 2018 r, złożyła wniosek o dokonanie takiego wpisu w rejestrze przedsiębiorców. Według bilansu na dzień 30 czerwca 2018 r. spółka posiadała kapitał zapasowy w kwocie [...]zł. Na dzień 31 grudnia 2017 r. zobowiązania spółki wynosiły [...] zł, które na dzień 30 czerwca 2018 r. wzrosły do kwoty [...]zł i stanowią je głównie podatki ([...] to pożyczka na wpis od skargi). Spółka nie wykazuje należności na dzień 30 czerwca 2018 r., a stan środków pieniężnych w kasie na ten dzień wyniósł [...] zł. Z kolei z rachunku zysków i strat wynika, że pomimo wykazywanych trudności finansowych i braku przychodów (przychody na 31.12.2917 r. [...] zł, na 30.06.2018 r. [...] zł), spółka wydatkowała na usługi obce kwotę [...]zł, zaś na podatki [...] zł. W świetle przytoczonych faktów, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka wykazała, iż nie posiada żadnych środków finansowych, a jej sytuacja finansowa uległa tak istotnej zmianie, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w postaci wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Podkreślenia wymaga, że w świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Taka sytuacja nie zachodzi w sprawie niniejszej. Spółka kontynuuje działalność, w dalszym ciągu przedmiot działalności spółki obejmuje aż 98 pozycji (wg KRS). Nadto, z informacji z rejestru przedsiębiorców na dzień wydania niniejszego postanowienia nie wynika żadna wzmianka o zawieszeniu działalności, likwidacji czy ogłoszeniu upadłości. Fakt, że spółka nie odnotowuje przychodów, nie ma majątku, ma znaczne zobowiązania nie może automatycznie przesądzać, iż nie może już zdobyć środków na wpis od skargi kasacyjnej, zwłaszcza, że - jak wynika z dokumentów - ponosi inne wydatki (na dzień 30.06.2018 r. wydatki te wyniosły [...] zł). Wobec tego oświadczenie o braku środków finansowych nie może zostać uznane za wiarygodne i odnieść zamierzonego skutku. Również poniesienie straty w działalności gospodarczej za 2017 r. nie stanowi samo w sobie przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad tym przychodem, co skutkuje brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Za pozytywnym załatwieniem kolejnego wniosku spółki nie może przemawiać, zawieszenie działalności gospodarczej (jak wyżej wskazano dotychczas nieujawnione w rejestrze przedsiębiorców). W tej kwestii, ponownie wskazać należy (jak we wcześniejszych postanowieniach wydawanych odnośnie do spółki), że skarżąca, nie uprawdopodobniła jakie nadzwyczajne przyczyny (poza decyzjami określającymi zobowiązania w podatku VAT i w akcyzie oraz postępowaniami egzekucyjnymi) spowodowały podjęcie uchwały o zawieszeniu prowadzonej działalności, nie zaś o jej likwidacji czy ogłoszeniu upadłości. Skarżąca nie powinna przerzucać na innych podatników konsekwencji swoich autonomicznych decyzji, czyli żądać, aby postępowanie sądowoadministracyjne zostało sfinansowane ze środków publicznych w sytuacji dobrowolnego rezygnowania ze źródła przychodu. Zgłaszając kolejny wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia referendarza sądowego, spółka w żaden sposób nie wykazała zatem niemożliwości zgromadzenia środków finansowych we własnym zakresie, ani choćby w postaci dopłat wspólników. Odnośnie do dopłat od wspólników, w dalszym ciągu oświadczenia w zakresie sytuacji wspólników nie są na tyle wystarczające, aby przyjąć jednoznacznie, że spółka nie może skorzystać w żadnym zakresie z ich pomocy finansowej. Sytuacja wspólników została przedstawiona w sposób bardzo wybiórczy - obejmuje jedynie oświadczenia w zakresie niskich dochodów oraz zajęciu udziałów w spółkach [...] lub braku udziałów w innych spółkach. Referendarz sądowy ponownie wskazuje na stanowisko, wielokrotnie prezentowane w orzecznictwie sądowym, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14) i to na równi z innymi wydatkami (np. na obsługę prawną). Koszty sądowe stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. post. NSA z 25 lutego 2015 r., I FZ 43/15, CBOSA). Z kolei w postanowieniu z dnia 4 września 2014 r. o sygn. akt V SAB/Wa 5/14, WSA w Warszawie wskazał, iż celem działalności gospodarczej jest osiągnięcie zysku. Jeżeli więc przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą, to mu się ona opłaca, nawet jeśli przejściowo ma pewne kłopoty finansowe. W przeciwnym wypadku racjonalnym działaniem byłaby likwidacja działalności. Jeżeli natomiast przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). W niniejszej sprawie powyższe uwagi mają istotne znaczenie w kontekście uzyskiwanych przez spółkę w latach wcześniejszych wielomilionowych przychodów (w latach 2015-2016 ponad [...] zł) i rozmiarów prowadzonej działalności. Spółka jako racjonalny uczestnik obrotu gospodarczego powinna zatem była zabezpieczyć środki na ponoszenie wszelkich zobowiązań publicznoprawnych, w tym ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych. Ponadto ponownie należy podkreślić, że z przedstawionego rachunku zysku i strat wynika, że skarżąca – pomimo braku przychodów i utraty płynności jak twierdzi - w 2018 r. ponosiła bardzo wysokie koszty usług obcych i podatków tj. w kwocie [...]zł. Powyższe świadczy, że skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu od skargi kasacyjnej. W związku z powyższym należy przyjąć, że skarżąca nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uległa istotnemu pogorszeniu w stosunku do tej, która była przedmiotem badania w związku z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji nie ma podstaw do uznania, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy uzasadniająca zmianę wydanego w sprawie prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 października 2017 r. Z tych względów oraz na podstawie art. 165 w związku z art. 167a § 1 i art. 258 § 1 p.p.s.a. należało orzec, jak na wstępie.