I SA/Sz 729/11

Dnia 11 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia WSA – Marzena Kowalewska po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z Jego skargi na postanowienie Wojewody Z. z dnia[...] . Nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. B.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powołane powyżej postanowienie wierzyciela - Wojewody Z. w sprawie egzekucji mandatu karnego. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie[...] zł, wystąpił do Sądu o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swój wniosek, skarżący wskazał, że nie stać go na poniesienie opłaty sądowej, nawet w wysokości[...] zł. Podał, że w tym roku ukończył szkołę średnią, jednakże nie udało mu się zdać matury, stąd w roku szkolnym 2011/2012 zamierza powtórnie przystąpić do egzaminu maturalnego. Obecnie jest on osobą bezrobotną, utrzymującą się z sezonowych prac dorywczych, z których uzyskuje ok. [...] zł miesięcznie. Podał również, że zamieszkuje u rodziców, ale samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, więc z zarobionych pieniędzy dokłada po [...] zł miesięcznie do kosztów utrzymania mieszkania, a pozostałą część środków przeznacza na wyżywienie, środki czystości itp. Skarżący nie wykazał posiadania żadnego majątku w postaci nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych ani zgromadzonych zasobów pieniężnych (oszczędności, papierów wartościowych itp.). W związku z tym, że oświadczenia B. K. zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ostępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", wezwano stronę do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów, tj. oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego, dochodów i wydatków rodziców oraz zaświadczenia z urzędu pracy, czy jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Odpowiadając na powyższe, skarżący nadesłał odpis decyzji Starosty S. z dnia [...] o uznaniu go za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Natomiast co do oświadczenia o stanie majątkowym, dochodach i wydatkach rodziców wskazał, że nie wyrazili oni zgody na udostępnienie informacji ani dokumentów w tym zakresie, a ponadto, że uważa on, iż do oceny jego wniosku o prawo pomocy, złożonego w jego sprawie, nie są potrzebne dane o sytuacji rodziców. Nadmienił także, że rodzice wspomagają go od czasu do czasu posiłkami. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia [...] r., odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał on bowiem, że strona, nie przedstawiając danych majątkowych i finansowych wszystkich domowników (rodziców), nie zrealizowała warunku wykazania, iż nie jest w stanie choćby w części uiścić kosztów prowadzonego postępowania sądowego. W ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż niewykazanie przez stronę dochodów jej rodziców, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, wyłącza uwzględnienie jej wniosku. Skarżący podniósł, że w jego przypadku rodzice nie zostali zobowiązani do płacenia alimentów, a on jest osobą dorosłą, całkowicie pełnoletnią i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, uzyskując skromne dorywcze dochody. Natomiast ewentualne pozwanie rodziców o alimenty na uiszczenie opłaty sądowej mogłoby z jednej strony – zepsuć więzy rodzinne, a z drugiej – zdemoralizować go i zachęcić do życia na ich koszt, zamiast kontynuowania usamodzielniania się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Wobec tego, że w ustawowym terminie skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia [...] r., stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej zwanej "P.p.s.a.", rozstrzygnięcie to utraciło moc, zaś sprawa przyznania prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy mieć na względzie fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Hanna Knysiak-Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). Podkreślenia wymaga, że wnioskując o udzielenie prawa pomocy, strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 P.p.s.a.). Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi, nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 k.r.o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155; postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r. nr 1, poz. 8 i z dnia 27 stycznia 2009 r., sygn. akt II FZ 6/09, LEX nr 551925). Podkreślić również należy, że osiągnięcie pełnoletniości przez uprawnionego samo przez się nie wyłącza obowiązku alimentacyjnego (vide: uchwała Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Administracyjna z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, LEX nr 3342). Na uwagę zasługuje również fakt, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym bądź zobowiązanych do alimentacji (rodziców, dzieci) kształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione, na podstawie art. 255 P.p.s.a, do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11). Odnosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z uznaniem, iż informacje podane przez stronę we wniosku nie były wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych jego oraz jego rodziców, skarżący został wzywany do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Z zobowiązania tego strona wywiązała się tylko częściowo, przesyłając zaświadczenie o uznaniu jej za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie przedłożyła natomiast żadnych oświadczeń i dokumentów, które obrazowałyby stan majątkowy, dochody i wydatki jej rodziców. Uchylając się od powyższego, skarżący przedstawił argumentację, która, jego zdaniem, tłumaczyła brak po jego stronie obowiązku przedłożenia wskazanych dokumentów, tj. fakt, iż jest osobą pełnoletnią, która aczkolwiek zamieszkuje z rodzicami, to jednak prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i uzyskuje niewielkie dochody ([...] zł miesięcznie). Tymczasem, w świetle poczynionych powyżej uwag na temat stosunków między rodzicami a dziećmi, przywołane przez niego okoliczności nie są wystarczające do odstąpienia od badania sytuacji majątkowej jego rodziny. Fakt podjęcia przez stronę próby usamodzielnienia się, jakkolwiek zasługujący na aprobatę, nie wyłącza bowiem obowiązku alimentacyjnego jego rodziców. W tym stanie sprawy, nie mogąc jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący samodzielnie lub przy pomocy rodziców nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny, Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.