I SA/Sz 730/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka,, Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Protokolant Edyta Wójtowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi P. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektor Izby Celnej w S. postanowieniem z dnia[...] ., Nr [...] , wydanym na podstawie art. 163 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; zwanej dalej "O.p.") oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 ze zm.), odmówił P. L. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] r.[...] Z uzasadnienia postanowienia organu odwoławczego wynika, iż P. L. w dniu [...] r. zgłosił do procedury dopuszczenia do obrotu używany samochód osobowy marki H. o numerze nadwozia [...] . Przedmiotowe zgłoszenie celne zostało zarejestrowane pod pozycją ewidencji [...] Naczelnik Urzędu Celnego w S., postanowieniem datowanym [...] r. o Nr [...] doręczonym w trybie art. 150 O.p. wszczął postępowanie w sprawie kontroli ww. zgłoszenia celnego, a następnie decyzją z [...] r. o[...] , zaksięgował retrospektywnie kwotę długu celnego w wysokości [...] zł, stanowiącą różnicę między prawnie należną kwotą długu celnego w wysokości [...] zł a kwotą należności celnych przywozowych w wysokości [...] zł, wynikających ze zgłoszenia celnego. Decyzję tę doręczono stronie w trybie art. 150 § 1 pkt 2 O.p. w dniu 18 listopada 2008 r. P. L., wnioskiem datowanym [...] r., wystąpił o unieważnienie decyzji z[...] r., wskazując, iż z powodu swojej nieobecności dopiero w dniu [...] r. odebrał przedmiotową decyzję. Wnioskodawca wskazał również, że nie miał możliwości odbioru korespondencji, tym samym nie mógł się stawić w celu złożenia wyjaśnień w sprawie. Z uwagi na fakt, iż we wniosku tym P. L. nie podał podstawy warunkującej stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji organu I instancji, pismem z [...] r. o Nr [...] , Dyrektor Izby Celnej w S. zwrócił się do strony o wskazanie takiej przesłanki. W odpowiedzi na powyższe, pismem z [...] r. P. L. wyjaśnił, iż w swoim piśmie z [...] r. wystąpił o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w S. z dnia [...] r., a przedmiotowe pismo należy traktować jako odwołanie od tej decyzji zawierające w swej treści alternatywny wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania P. L. uzasadnił tym, iż decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. odebrał dopiero w dniu [...] r., gdyż z powodu swojej nieobecności związanej z dłuższym przebywaniem poza miejscem zamieszkania, nie miał możliwości odbioru korespondencji. Dyrektor Izby Celnej w S., rozpoznając wniosek strony, nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. Powołując się na treść art. 73 § 1 ustawy Prawo celne oraz art. 162 § 1 i § 2 O.p., regulującego tryb i warunki przywrócenia terminu do dokonania czynności, organ ten wskazał, iż jedną z przesłanek koniecznych warunkujących przywrócenie terminu jest uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w niedotrzymaniu tego terminu. W ocenie organu odwoławczego, P. L. nie spełnił powyższego warunku, albowiem nie wykazał, iż dopełnił należytej staranności w celu terminowego złożenia odwołania od decyzji z dnia [...] r. Wyjaśnienie wnioskodawcy, iż uchybił temu terminowi z powodu nieobecności nie zostało poparte żadnym dowodem, który potwierdzałby jego "dłuższy pobyt poza miejscem zamieszkania". Nie uprawdopodobnił on też, iż pozostawanie poza miejscem zamieszkania uniemożliwiło mu podjęcie czynności procesowych w sprawie. Ponadto, zdaniem organu odwoławczego, P. L. wykazał się niedbalstwem w swoim postępowaniu, ponieważ w przypadku dłuższej nieobecności powinien zadbać o swoje interesy i powiadomić stosowne urzędy o czasowym pobycie poza miejscem zamieszkania, bądź ustanowić pełnomocnika do odbioru korespondencji, a tego nie uczynił. Organ odwoławczy stwierdził także, że doręczenie decyzji z [...] r. nastąpiło w dniu[...] r. Zostało ono dokonane skutecznie w trybie art. 150 § 1 pkt 2 O.p., tj. poprzez zastosowanie, tzw. "fikcji prawnej doręczenia", gdyż doręczenie w pozostałych trybach wskazanych w poprzedzających przepisach Ordynacji podatkowej nie było możliwe. Ponadto organ ten wskazał, iż Naczelnik Urzędu Celnego w S. przesłał zaskarżoną decyzję P. L. na adres wskazany w zgłoszeniu celnym z 29 grudnia 2005 r., Nr [...] , który następnie został potwierdzony przez organ celny I instancji w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji. Z pisma Ministerstwa z dnia 7 sierpnia 2008 r., Nr [...] , bezsprzecznie wynika bowiem, iż strona od dnia [...] r. jest zameldowana na pobyt stały w S. przy ulicy[...] . Organ nadmienił także, że adres ten jest nadal adresem zamieszkania strony, co sama potwierdza nanosząc adnotacje o miejscu zamieszkania na pismach kierowanych do Dyrektora Izby Celnej w S. P.L. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Celnej w S., przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i przeprowadzenie dowodu z wyjaśnień skarżącego na okoliczności wskazane w skardze. Zaskarżonemu aktowi skarżący zarzucił w szczególności naruszenie art. 162 § 1 O.p., poprzez jego błędną interpretację. W uzasadnieniu skarżący zakwestionował stanowisko organu odwoławczego, iż nie informując stosownych urzędów o swoim wyjeździe za granicę i czasowym pobycie poza miejscem zamieszkania, nie zadbał o swoje interesy w należyty sposób. W ocenie skarżącego, stanowisko takie jest nieprawidłowe i w zasadzie niewykonalne. Organ nie wskazał bowiem o jakie urzędy chodzi, ani nie sprecyzował pojęcia dłuższej nieobecności. Skarżący podniósł przy tym, iż wszczęcie postępowania w sprawie nastąpiło w dniu 12 czerwca 2008 r., a doręczenie wydanej decyzji [...] r., podczas gdy procedura zgłoszenia miała miejsce [...] r., czyli ponad dwa lata wcześniej. Uważa on, że gdyby organ niezwłocznie podjął działania w sprawie zgłoszenia, obecna sytuacja nie miałaby miejsca. Wyjeżdżając za granicę po upływie takiego okresu, skarżący nie miał najmniejszych podstaw, aby przypuszczać, że takie postępowanie będzie prowadzone. Ponadto, jego zdaniem, przyjęcie za prawidłowe stanowiska organu celnego prowadziłoby do sytuacji, w której niemożliwym byłby wyjazd poza miejsce zamieszkania z uwagi na brak upływu pięcioletniego (a w przypadku niektórych organów nawet dziesięcioletniego) okresu do wszczęcia postępowania związanego z obowiązkami podatkowymi czy celnymi. Skarżący podniósł również, że z treści art. 162 § 1 O.p. wprost wynika obowiązek wnioskodawcy odnośnie uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia faktu, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2004 r., sygn. akt III SA 354/2002; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1153/96 oraz o sygn. akt II FSK 1355/2006). Skarżący uważa, iż uprawdopodobnił taką okoliczność. Dyrektor Izby Celnej w S., odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, że stosownie do art. 162 O.p. dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. W przypadku uchybienia terminowi jeżeli początek biegu terminu określa data doręczenia pisma, np. postanowienia, decyzji organu podatkowego, w pierwszej kolejności wyjaśnienia wymaga kwestia skutecznego doręczenia tego pisma. Ewentualne wątpliwości co do okoliczności doręczenia nie mogą być w sposób zastępczy "załatwiane" poprzez przywrócenie terminu. W wadliwym doręczeniu należy upatrywać nieskuteczności doręczenia (zob. komentarz do art. 144 O.p.). Kolejna przesłanka sprowadza się do złożenia przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, tj. w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Datą początkową biegu terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu może być dzień, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu. Następna przesłanka - uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi - jest bezpośrednio związana ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Warunek braku zawinienia w uchybieniu terminowi, jako konieczną przesłankę do ewentualnego przywrócenia terminu, należy oceniać w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swej winy, czyli powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Wreszcie ostatnią przesłanką jest dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Wskazać należy, że doręczenie postanowienia/decyzji powinno nastąpić według zasad określonych w Ordynacji podatkowej. W literaturze i w orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że jedynie doręczenie zgodne z przepisami Ordynacji podatkowej wywołuje skutki prawne przewidziane przez obowiązujące przepisy. Dla skutecznego wszczęcia postępowania podatkowego z urzędu koniecznym jest doręczenie stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Dopiero bowiem po skutecznym wszczęciu postępowania podatkowego w ściśle określonym dniu, organ administracji publicznej właściwy miejscowo i rzeczowo może przeprowadzić postępowanie wszczęte z urzędu. Nie może zakończyć się wydaniem decyzji postępowanie, które nie zostało wszczęte, ponieważ w takiej sytuacji nie toczy się postępowanie administracyjne w sprawie, lecz jedynie postępowanie faktyczne. Załatwienie tego postępowania decyzją administracyjną stanowi zaprzeczenie stanu prawnego sprawy. W przypadku błędnego doręczenia czynność ta jest bezskuteczna (Nowosielska Małgorzata, Pasternak Robert, Monitor Podatkowy 2000/6/25, artykuł, numer publikacji: 26057, Doręczenie w postępowaniu podatkowym; por. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 1094/04, LEX nr 222371 oraz z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1278/07, niepubl.). Wobec tego tylko prawidłowe doręczenie pism z zachowaniem zasad, określonych w art. 144-154 O.p., będzie skuteczne. Stosownie do art. 144 O.p. organ podatkowy doręcza pisma za pokwitowaniem przez pocztę, przez swoich pracowników lub przez upoważnione osoby. Pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Pisma mogą być również doręczane w siedzibie organu podatkowego oraz w miejscu pracy adresata - osobie upoważnionej przez pracodawcę do odbioru korespondencji lub na wskazany adres poczty elektronicznej. W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony powyżej, a także w innych uzasadnionych przypadkach, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (art. 148 § 1, § 2 i § 3 O.p.). W przypadku nieobecności adresata w mieszkaniu pisma doręcza się za pokwitowaniem pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, gdy osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Zawiadomienie o doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 149 O.p.). Zgodnie z art. 150 § 1 pkt 1 O.p. w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w art. 148 § 1 lub art. 149, poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Adresata zawiadamia się dwukrotnie o miejscu pozostawienia pisma. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 1a i § 2 O.p.). Przepis ten umożliwia przyjęcie fikcji prawnej, że pismo, którego adresat nie odebrał z placówki pocztowej w określonym terminie, zostało doręczone z upływem ostatniego dnia tego terminu. Celem tej regulacji jest uniemożliwienie wstrzymania postępowania podmiotom, które nie odbierają korespondencji z zamiarem uniknięcia odpowiedzialności prawnej. Taki tryb doręczenia - na zasadzie fikcji prawnej - jest wyjątkiem od zasady właściwego doręczania korespondencji i jako taki winien być interpretowany ściśle. Skuteczność doręczenia zastępczego zależy zatem od zachowania wszystkich warunków takiego doręczenia, które zostały określone w art. 150 O.p. Pismo nie może więc być uznane za doręczone w trybie art. 150 O.p., gdy z treści potwierdzenia odbioru nie wynika: - przyczyna, z powodu której nie dokonano doręczenia w trybie art. 148 § 1 i art. 149; - czy zawiadomienie o przesyłce dwukrotnie umieszczono w jednym z miejsc wymienionych w art. 150 § 2 O.p.; - czy upłynął czternastodniowy okres przechowywania przesyłki. "Dla uznania, że postanowienie/decyzja została skutecznie doręczona stronie w trybie art. 150 O.p. konieczne jest wykazanie przez organ administracji, że placówka pocztowa zawiadomiła adresata w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma i miejscu, gdzie może je odebrać." (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 565/05, LEX nr 187585). "Brak pewności co do miejsca pozostawienia zawiadomienia o złożeniu awizowanej przesyłki w urzędzie pocztowym skutkuje niedoręczeniem przedmiotowych decyzji podatkowych." (wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2005r., sygn. akt III SA/Wa 1094/04, LEX nr 222371). Przyjęcie tzw. fikcji doręczenia pisma możliwe jest więc po uprzednim ustaleniu, że o przechowywaniu pisma w placówce pocztowej lub urzędzie gminy adresat został niewątpliwie zawiadomiony w sposób określony w art. 150 § 2 O.p. Ustalenie spełnienia tego warunku umożliwia przyjęcie, że adresat miał autentyczną okazję powzięcia wiadomości o nadejściu przesyłki i jej przechowywaniu w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy. W świetle powyższego, istotne jest zatem, czy pismo złożono na czas określony powołanym przepisie w placówce pocztowej i czy dwukrotnie pozostawiono w jednym z miejsc wymienionych w art. 150 § 2 O.p. zawiadomienia (awizo) o miejscu złożenia pisma (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 listopada 2006r., sygn. akt III SA/Wa 1962/06 LEX nr 301841). W niniejszej sprawie zarówno postanowienie o wszczęciu postępowania z dnia 12 czerwca 2008 r., jak też wszelkie pisma organu w tym decyzja, zostały doręczone przez organ w trybie art. 150 O.p. W niniejszej sprawie organ rozpoznając wniosek strony o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ocenił i uznał, że decyzja tego organu z dnia 30 października 2008 roku zostało skutecznie doręczone stronie w trybie art. 150 § 1 pkt 2 O.p. Mając na uwadze to, że rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania uwarunkowane jest spełnieniem kumulatywnie czterech przesłanek, o których mowa w art. 162 O.p. a jak wynika to z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie organ badając pierwszą z tych przesłanek tj. uchybienie terminowi, poprzestał na zbadaniu terminu doręczenia decyzji z dnia [...] r., pomijając badanie skuteczności wszczęcia postępowania z urzędu, uznać należy, że organ nie podjął rozstrzygnięcia po całościowym rozważeniu okoliczności sprawy. Przy ponownym postępowaniu organ winien zatem ocenić skuteczność doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu datowanego [...] r. uwzględniając wskazany przez Sąd sposób zawiadomienia o którym mowa w art. 150 § 2 O.p. tj. nie budzący wątpliwości co do miejsca oraz terminu odbioru pisma jak i umieszczenia zawiadomienia w jednym z miejsc wymienionych w tymże przepisie i jego wpływ na zasadność wniosku skarżącego. Odnosząc się do wniosku skarżącego do przeprowadzenia dowodu z wyjaśnień odwołującego na okoliczności wskazane w skardze, wskazać należy, że stosownie do art. 106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej p.p.s.a., w postępowaniu przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu wyłącznie z dokumentów, i to tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Oznacza to, że wniosek strony nie może być uwzględniony. Biorąc powyższe ustalenia pod uwagę Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.. Zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego nie zasądzono, gdyż strona skarżąca w toku postępowania sądowego nie zgłosiła żądania w tym zakresie. Zgodnie z art. 210 § 1 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. W rozpoznanej sprawie strona była reprezentowana przez radcę prawnego i w związku z tym w oparciu o powołany przepis Sąd nie miał obowiązku pouczać strony skarżącej o skutkach niezgłoszenia żądania zwrotu kosztów postępowania sądowego.