I SA/Sz 764/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska (spr.),, Sędzia WSA Bolesław Stachura, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. R.- N. na postanowienie Wojewody Z. z dnia 11 października 2024 r. nr FB-4.3151.208.2024.DM w przedmiocie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Wojewody Z. na rzecz skarżącej A. i R. – N. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi A. R. - N. (dalej: "Zobowiązana", "Skarżąca") jest postanowienie Wojewody (dalej: "Wojewoda", "Wierzyciel") z 11 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Stan sprawy przedstawia się następująco. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. P. (dalej: "PPIS") złożył do Wojewody - na podstawie tytułów wykonawczych z 18 września 2019 r. nr [...] i [...] wnioski o wszczęcie, w stosunku do Skarżącej, egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym w celu wyegzekwowania realizacji poddania małoletnich A. N. i A. N. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wojewoda 8 kwietnia 2024 r. wydał postanowienia znak: [...] (sprostowane postanowieniem z 10 kwietnia 2024 r.) i [...] nakładające grzywnę w łącznej wysokości [...] zł w celu przymuszenia do poddania dzieci, obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Wojewoda nałożył również opłaty za wydanie postanowień w łącznej wysokości [...] zł. Postanowienia wraz z odpisem tytułów wykonawczych wystawionych przez PPIS dotyczących obowiązków o charakterze niepieniężnym zostały skutecznie doręczone Skarżącej 10 kwietnia 2024 r. i 12 kwietnia 2024 r. Wobec braku zapłaty, Wojewoda 18 lipca 2024 r. wystawił tytuły wykonawcze o nr [...], [...], [...] i [...] na łączną kwotę [...]zł. Tytuły te zostały przekazane do egzekucji administracyjnej Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w S., który jest właściwym miejscowo organem egzekucyjnym obowiązków o charakterze pieniężnym. Pismem z 29 lipca 2024 r. pełnomocnik Skarżącej złożył do Naczelnika Pierwszego urzędu Skarbowego w S. zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, który został przekazany do wierzyciela celem rozpatrzenia. Skarżący podniósł zarzut braku wymagalności. Wskazał, że egzekwowane należności dotyczą nieuiszczonych grzywien w celu przymuszenia do zaszczepienia małoletnich dzieci Skarżącej. Wyjaśnił, że do dnia sporządzenia tego pisma brak jest ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie zgłoszonych zarzutów a ponadto powołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2023 r., II GSK 1709/23. Reasumując wskazał, że obowiązek uiszczenia grzywny jest niewymagalny, a postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. Naczelnik Pierwszego urzędu Skarbowego w S. przekazał zgodnie z właściwością zarzut Skarżącej wierzycielowi. Wojewoda, po rozpatrzeniu zarzutu Zobowiązanej, postanowieniem z 4 września 2024 r. znak: [...] oddalił zarzut. Postanowienie zostało odebrane przez pełnomocnika 10 września 2024 r. Następnie Zobowiązana pismem z 16 września 2024 r. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie zarzutu oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody. Zobowiązana wniosła także o zwrócenie się do wierzyciela o wskazanie czy wnosi o zawieszenie postępowania na podstawie art. 98 k.p.a. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., SK 81/19, w którym Trybunał orzekł, że "Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." Postanowieniem z 11 października 2024 r. Wojewoda ponownie oddalił zarzut zgłoszony w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 18 lipca 2024 r. W uzasadnieniu Wojewoda przywołał treść art. 33 § 2 i art. 34 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U.20232505 t.j. ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") Następnie odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku wyjaśnił, że obowiązek przewidziany w postanowieniu staje się wymagalny jeśli postanowienie, którym został nałożony stało się ostateczne i nie doszło do wstrzymania jego wykonania, bądź nie jest ostateczne, ale nadano mu rygor natychmiastowej wykonalności. Wierzyciel wskazał, że pełnomocnik Zobowiązanej, wnosząc zarzut oparty na tej podstawie, powinien przedstawić dowody potwierdzające, że został odroczony termin wykonania obowiązku, lub wystąpiła inna przyczyna. W ocenie wierzyciela, nie doszło do wstrzymania wykonania obowiązku zapłaty określonych postanowieniami Wojewody z 8 kwietnia 2024 r. o nałożeniu grzywien. Wierzyciel wskazał, że postanowienie znak [...] zostało zaskarżone zażaleniem i Minister Zdrowia nie zajął stanowiska w przedmiotowej sprawie. Wierzyciel wskazał ponadto, że zgodnie z art. 143 k.p.a. a wniesienie zażalenia nie wstrzymuje wykonania postanowienia. Nie doszło zatem do wstrzymania jego wykonania i tym samym obowiązek zapłaty grzywny w celu przymuszenia wraz z kosztami za wydanie postanowienia istniał w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego pieniężnego, a nałożona grzywna i opłata za wydanie postanowienia nie zostały zapłacone dobrowolną wpłatą Zobowiązanej przed wszczęciem egzekucji. Jak dalej wskazał wierzyciel, równocześnie Zobowiązana złożyła zarzuty do tytułu wykonawczego nr [...] z 19 września 2019 r. a prawomocnym postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. znak: [...] Wojewoda odmówił rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia. Wierzyciel odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania wskazał, że zgodnie z art. 35 § 1 i 1a u.p.e.a. wniesienie przez Zobowiązaną zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części z dniem doręczenia tego zarzutu organowi egzekucyjnemu do czasu zawiadomienia tego organu o wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutu, o ile Wierzyciel po otrzymaniu tego zarzutu nie wystąpi z wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego Zwrot "zawiesza" oznacza, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje z mocy samego prawa, a nie w następstwie podjęcia przez organ egzekucyjny określonego rozstrzygnięcia. Zarówno zawieszenie postępowania jak i podjęcie następuje z mocy prawa. Konsekwencją skutku prawnego występującego z mocy prawa jest brak podstaw do wydawania postanowień stwierdzających zarówno wystąpienie tego skutku, jak i jego ustąpienie. W związku z powyższym wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 35 § 1 u.p.e.a. jest zbędne, nie wywołuje ono żadnych skutków prawnych, a ma jedynie znaczenie informacyjne. Na takie postanowienie nie przysługuje żaden środek prawny. Wydanie postanowienia o zawieszeniu postępowania nie tworzy bowiem stanu prawnego w przedmiocie zaskarżenia tego postanowienia. Niedopuszczalność zaskarżenia takiego postanowienia winno zostać stwierdzone na podstawie z art. 134 w zw. z art. 144 k.p.a. Ponadto, wierzyciel stwierdził, że przywołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 20'23 r., SK 81/19 wskazuje, że nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, podkreślając, że konieczne jest natomiast zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł potrzebę dostosowania stanu prawnego i wyznaczył termin 6 miesięcy na dokonanie stosownych zmian. Na zakończenie wierzyciel wskazał, że postanowienia z 8 kwietnia 2024 r. znak: [...] oraz znak: [...] [...] o nałożeniu grzywien w celu przymuszenia i opłat za wydanie postanowień wobec niewykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. obowiązkowego szczepienia ochronnego u dzieci Skarżącej nie zostały uchylone i nadal pozostają w obrocie prawnym. Ponadto wskazano, że Organ egzekucyjny 25 lipca 2024 r. przekazał na rachunek Z. Urzędu Wojewódzkiego w S. wyegzekwowaną od Zobowiązanej należność w łącznej wysokości [...] zł, która w całości pokryła należność z tytułu dwóch grzywien w celu przymuszenia oraz kosztów za wydanie postanowień o ich nałożeniu. Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na postanowienie Wojewody z 11 października 2024 r., zarzucając naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: 1) wyjście poza zakres zaskarżenia przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego i rozpoznanie postanowienia powiatowego inspektora sanitarnego w zakresie zarzutu niespełnienia tytułu wykonawczego, podczas gdy w przedmiotowym zakresie postanowienia wierzyciela nie było zaskarżone, a zatem stało się ono prawomocne, 2) naruszenie art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi poprzez zaliczenie Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego do katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego i przyjęcie na tej podstawie, iż może nakładać na obywateli obowiązek zaszczepienia dziecka określoną ilością dawek szczepionek w ustalonych odgórnie okresach, mimo iż akt prawny o nazwie komunikat nie zalicza się do aktów stanowienia prawa powszechnego, a jest jedynie aktem prawa wewnętrznego, w ramach którego brak jest możliwości nakładania obowiązków i ograniczenia praw obywateli, co zostało potwierdzone w wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r.; 3) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakaże i chorób zakaźnych u ludzi w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie, iż obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż nawet sam organ nie wskazuje z jakiego aktu normatywnego o charakterze powszechnie obowiązującym wynika obowiązek podania dziecku tych dawek szczepionek; 4) naruszenie art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych poprzez uznanie iż szczepienia ochronne wymienione w tytule wykonawczym są wymagalne, a termin ich wymagalności wynika z treści Komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego, podczas gdy ten akt nie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego, zaś programy zapobiegania i zwalczania określonych zakażeń lub chorób zakaźnych zgodnie z art. 4 w zw. z art. 2 pkt 26 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi może określać wyłącznie Rada Ministrów w drodze rozporządzenia, a nie Główny Inspektor Sanitarny, co wskazuje, iż skarżąca może zaszczepić syna w terminie przewidzianym w treści Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r.; 5) naruszenie art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej; 6) naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. Wobec tak postawionych zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewody oraz utrzymującego go w mocy postanowienia Wojewody a także umorzenie postępowania egzekucyjnego, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Ponadto Skarżąca wniosła o zwrócenie się z "zapytaniem" do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją RP art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, 2, 3, oraz art. 68 ust. 1, 2, 3, art. 87 ust. 1 Konstytucji, w zakresie, w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców, w zakresie szczepień tak, jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. "NOP", braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe, rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy. Ewentualnie wniosła o zwrócenie się Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Ponadto wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny, ewentualnie do czasu wydania rozstrzygnięcia przez Europejski Trybunał Praw Człowieka. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 t.j.; dalej: "P.p.s.a.") wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17). Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że narusza ono prawo. Z akt sprawy wynika, że postanowieniami z 8 kwietnia 2024 r. Wojewoda nałożył na Skarżącą grzywny w łącznej kwocie [...]zł w celu przymuszenia wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym – polegającego na poddaniu małoletnich dzieci obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz nałożył opłaty za wydanie postanowień w łącznej kwocie [...]zł. W związku z brakiem wykonania przez Skarżącą obowiązków oraz nieuiszczeniem nałożonych grzywien, 18 lipca 2024 r. Wojewoda wystawił tytuły wykonawcze o nr [...], [...], [...] i [...] na łączną kwotę [...]zł oraz skierował sprawę do egzekucji należności pieniężnych. Po wystawieniu ww. tytułów wykonawczych dotyczących egzekucji nieuiszczonych grzywien, Skarżąca w piśmie z 29 lipca 2024 r. wniosła zarzut. Postanowieniem z 4 września 2024 r. Wojewoda oddalił zarzut, a po wniesieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Wojewoda utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W myśl art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia. W myśl art. 17 ust. 1a u.p.e.a., o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej, do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. W świetle powyższego do postanowień wydawanych przez wojewodę, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., II GSK 472/07). W demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne różnicowanie gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności orzekania przez organy administracji publicznej. Tym samym zasada bezstronności znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. (por. wyrok TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07; uchwała siedmiu sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06). Zasadę bezstronności wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przepis ten znajduje także odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (por. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, pod red. D. R. Kijowskiego, LEX 2015, Komentarz do art. 18). Zasada bezstronności stanowi europejski standard procedury administracyjnej. Zgodnie z Kartą Praw Podstawowych prawo do dobrej administracji wymaga, by sprawy indywidualne załatwiane były bezstronnie (art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Zasadę tę wymienia również Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 20 lipca 2007 r. CM/Rec (2007) 7 - Prawo do dobrej administracji, zobowiązuje organy publiczne do bezstronności (Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 64 i n.). Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca uznał za nieuprawnioną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie, będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu postanowienia w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu postanowienia w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma bowiem przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej. Sąd zauważa, że przez branie udziału w wydaniu zaskarżonego postanowienia należy rozumieć nie tylko jego wydanie (podpisanie), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z 22 października 2010 r., I OSK 1164/10). Wystarczy zatem udział w wydaniu postanowienia, niekoniecznie natomiast postanowienie musi pochodzić od urzędnika i być przez niego podpisane. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania postanowienia jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania egzekucyjnego, w którym poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie (A. Wróbel, Komentarz do art. 24, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023). Podobny pogląd wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2008 r., P 57/07, stwierdzając, że przez analizowane określenie należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższe stanowisko znajduje też uzasadnienie w uchwale siedmiu sędziów NSA z 18 lutego 2013 r., I GPS 2/12. Wprawdzie uchwała ta dotyczy art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, jednakże treść tego przepisu jest podobna do regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. NSA w powyższej uchwale potwierdził, że wymieniona przesłanka wyłączenia pracownika wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja, gdy przy rozpatrywaniu sprawy - i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji – zaangażowany w merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na wyrażone wcześniej poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów. W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego przepisu, nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na postanowieniu potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania postanowienia i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyroki NSA z: 8 lutego 2018 r., I FSK 525/16; 5 czerwca 2018 r., I GSK 1172/16; 24 lutego 2022 r., I GSK 2200/18). Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z akt sprawy wynika, iż w wydaniu postanowienia z 4 września 2024 r. brała udział D. M. – Główny Specjalista w Wydziale Finansów i Budżetu i J. N. - K. Oddziału w Wydziale Finansów i Budżetu, o czym świadczą podpisy tych osób na treści postanowienia. Na skutek wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, 11 października 2024 r. wydane zostało zaskarżone postanowienie ponownie oddalające zarzut Skarżącej. Z akt sprawy wynika, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia z 11 października 2024 r. r. ponownie uczestniczyły D. M. - Główny Specjalista w Wydziale Finansów i Budżetu i J. N. - Kierownik Oddziału w Wydziale Finansów i Budżetu, co potwierdzają podpisy tych osób na treści zaskarżonego postanowienia. W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brali udział pracownicy, którzy uczestniczyli w wydaniu pierwszego postanowienia, tj. D. M. i J. N.. Są to zatem pracownicy, którzy na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez Skarżącą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W konsekwencji uznać należy, że w powyższym zakresie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 3 lutego 2005 r., GSK 1067/04; wyrok WSA w Opolu z 5 września 2007 r., I SA/Op 97/07). Z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia prawa, przedwczesne byłoby odnoszenie się co do zasadności zarzutów sformułowanych w skardze. Ponownie rozpatrując sprawę Organ będzie miał na uwadze oceny Sądu zawarte w niniejszym wyroku. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach sądowych postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 P.p.s.a. Na koszty te złożył się wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł). Wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej: www. orzeczenia.nsa.gov.pl