I SA/Sz 948/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok p o s t a n a w i a: odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych Skarżąca M.B., w związku ze skargą na Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok w wysokości [...] zł, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie [....] zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów wpisu sądowego. Podała, że od wielu lat jest osobą niepracującą. Wraz z mężem i synem korzysta z uprzejmości córki i w zamian za opiekę nad domem i ogrodem, zajmuje nieruchomość położoną w P., przy ul. [...]. Źródłem utrzymania rodziny są dochody męża i syna skarżącej za pracę w wysokości po [...] zł brutto. Skarżąca oświadczyła, że skromne dochody męża i syna pozwalają jedynie na zakup pożywienia, lekarstw, środków higienicznych, odzieży i opłat za media. Odnośnie do majątku, skarżąca nie wykazała żadnych nieruchomości, wartościowych rzeczy ruchomych, ani zgromadzonych środków pieniężnych. Dodatkowo wskazała na swój stan zdrowia oraz jej męża i oświadczyła, że szacowany koszt za leki wynosi [...] zł. W załączeniu wniosku przedłożyła kopię umowy o pracę syna K. (na czas określony od 5 maja 2014 r. do 4 maja 2015 r. z wynagrodzeniem brutto [...] zł) oraz męża (umowa na okres próbny od 18 czerwca 2014 r. do 17 września 2014 r. z wynagrodzeniem brutto [...] zł). Referendarz sądowy, uwzględniając dane wynikające z akt sprawy, w szczególności dotyczące dokonywanego przez skarżącą obrotu nieruchomościami i udziałami w spółkach prawa handlowego, pismem z dnia 25 sierpnia 2014 r., zobowiązał skarżącą do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Zobowiązanie to obejmowało: - oświadczenia o wysokości posiadanych przez skarżącą oraz męża skarżącej udziałów, akcji w spółkach prawa handlowego wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe, - dokumenty potwierdzające wysokość ewentualnych dochodów skarżącej oraz męża skarżącej z ww. tytułu, osiągniętych w 2013 roku, wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe (sporządzone PIT-8C potwierdzające wysokość dochodów skarżącej i męża skarżącej), -zeznania podatkowe skarżącej oraz skarżącej o wysokości dochodów uzyskanych w 2013 r., - zeznanie podatkowego syna skarżącej – K.B. o wysokości dochodów uzyskanych w 2013 roku, - wykaz posiadanych rachunków bankowych i wyciągów z rachunków bankowych (w tym lokat) skarżącej oraz męża skarżącej z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dodatkowe oświadczenia o stanie majątkowym skarżącej i męża skarżącej, wraz z aktualnymi decyzjami podatkowymi właściwych organów podatkowych ustalającymi M. B. i H. B. zobowiązanie z tytułu podatków lokalnych (podatek od nieruchomości, rolny, leśny) na 2014 rok, - dodatkowe oświadczenie, czy skarżąca oraz jej mąż są producentami rolnymi, jaka jest powierzchnia ewentualnego gospodarstwa rolnego/ gospodarstw rolnych oraz wysokość otrzymanych ewentualnych dopłat z ARiMR w 2012 i 2013 roku wraz z dokumentami potwierdzającymi powyższe (zaświadczenie ARiMR lub decyzje o przyznaniu dopłat za ww. okres). Skarżąca, w odpowiedzi na ww. wezwanie nadesłała oświadczenie, że jest wraz z mężem dzierżawcą gruntów rolnych o powierzchni [...] ha oraz że w 2012 i 2013 roku małżonkowie nie otrzymali dopłat z powodu potrącenia ich przez AIMR na poczet nałożonych kar. Wymaganych decyzji nie przedłożyła. Oświadczyła też, że zarówno ona, jak i jej mąż, nie posiadają udziałów, akcji w spółkach prawa handlowego; syn nie uzyskał dochodów w 2013 roku – uczęszczał do szkoły i rejestrował się w biurze pracy w G.. Skarżąca przedłożyła: - zeznanie podatkowe swoje i męża (PIT-37) za 2013 r. z zadeklarowanym dochodem męża w wysokości [...] zł i brakiem dochodów skarżącej, - decyzję ustalającą skarżącej oraz jej mężowi zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku rolnego za 2014 rok, - wyciągi z rachunku bankowego męża skarżącej za czerwiec, lipiec, sierpień b.r. z saldem środków na dzień 1 września 2014 r. w wysokości [...] zł. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Podnieść też należy, że zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny i orzecznictwa, opłaty sądowe, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy powinno wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Warunkiem przyznania prawa pomocy jest taka sytuacja, w której z przyczyn od strony niezależnych, nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy również mieć na uwadze, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu (referendarza sądowego) natomiast należy ocena przytoczonych okoliczności. Przypomnieć przy tym należy, że stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Celem podjęcia działań wynikających z art. 255 p.p.s.a jest możliwe najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy, ponieważ art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. formułuje nieostre kryteria ocenne. Stąd szczególnie istotne jest uprawdopodobnienie okoliczności wskazanych w przepisie. Art. 255 p.p.s.a. jest w tym stanie prawnym nie tylko podstawą prawną dla działań referendarza sądowego/Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Regulacja ta pozwala ponadto ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. O ile zatem nieprzeprowadzenie postępowania uzupełniającego, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony w przypadku, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą jakiekolwiek wątpliwości jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z 5 kwietnia 2008 r. sygn. akt I FSK 236/08, LEX nr 479142, postanowienie NSA z 19 kwietnia 2012 r. sygn. akt II FZ 170/12, LEX nr 1137689). W ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W formularzu podała, że źródłem utrzymania trzyosobowej rodziny są dochody z umowy o pracę jej syna i męża w łącznej kwocie brutto [...] zł. Oświadczyła, że nie ma "żadnego majątku mogącego posłużyć wpłacie należności wynikającej z wpisu sądowego". Należy zaakcentować, że dopiero w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca oświadczyła, że jest wraz z mężem jest posiadaczem (dzierżawcą) gruntów rolnych o powierzchni [...] ha, co potwierdza nadesłana decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym na 2014 rok. Odnotować należy, że skarżąca, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła wszystkich wymaganych dokumentów koniecznych do oceny jej sytuacji majątkowej i finansowej. W ocenie referendarza sądowego oświadczenie skarżącej o potrąceniu dopłat na poczet nałożonych przez ARiMR kar nie jest wystarczające do oceny jej możliwości płatniczych. Wymagane decyzje ARiMR w sprawie dopłat pozwoliłyby na ocenę skali i sposobu wykorzystywania posiadanych gruntów w prowadzonej przez skarżącą i jej męża działalności rolniczej. Wielkości posiadanych przez skarżącą środków pieniężnych nie można także ustalić w oparciu o przedłożone wyciągi bankowe jej męża, gdyż nie dokumentują one żadnych obrotów pieniężnych, w tym związanych z jego wynagrodzeniem za pracę. Podkreślić przy tym należy, że skarżąca, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła wyciągów ze swoich rachunków bankowych i nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Skarżąca, ubiegająca się o zwolnienie z kosztów sądowych, nie złożyła żadnego oświadczenia o wysokości dochodów w związku z posiadanymi gruntami rolnymi. Mając na uwadze powyższe, uwzględniając posiadanie przez skarżącą statusu producenta rolnego, przy ocenie jej możliwości płatniczych, należało odwołać się do obwieszczenia Prezesa GUS z dnia 23 września 2013 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2012 roku (M.P. z 2013 r. , poz. 774), wskazującego, że w 2012 roku przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił 2.341 zł. Należy zwrócić uwagę, że posiadanie gruntów rolnych o powierzchni prawie [...] ha fizycznych ([...] ha przeliczeniowych – decyzja w sprawie podatku rolnego k. 41) wskazuje, że skarżącej nie można zaliczyć do osób ubogich, a tylko takie osoby mogą korzystać ze wsparcia Skarbu Państwa w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Z treści oświadczenia skarżącej wynika, że ograniczyła się do przedstawienia informacji świadczących o złym stanie finansowym, majątkowym i nie podała żadnych informacji pozwalających wyjaśnić nietypową sytuację, w której skarżąca posiadająca grunty rolne o powierzchni przekraczającej [...] ha przeliczeniowych utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę męża skarżącej na stanowisku "operator ładowarki" w pełnym wymiarze czasu pracy w wysokości brutto [...] zł oraz z wynagrodzenia syna, pracującego w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku "operator maszyn sterowanych numerycznie CNC". Skoro strona podaje dane, które nie są spójne, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, nie przedstawia wszystkich wymaganych dokumentów i nie składa w tym zakresie wyjaśnień, to powinna liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy. W przedstawionej sytuacji istnieją uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej i jej możliwości płatniczych w sprawie. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób należyty, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając wszystko powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.