I SAB/Sz 10/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, Sędzia WSA Bolesław Stachura, po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. z dnia 21 listopada 2017 r. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie: [...] od orzekania w sprawie ze skargi [...] na bezczynność Starosty w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej co do przyczyn odmowy wydania oryginału tytułu wykonawczego p o s t a n a w i a oddalić wniosek. [...] (dalej: "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] (dalej także: "Sąd") w skargę z dnia 19 kwietnia 2016 r. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej co do przyczyn odmowy wydania oryginału tytułu wykonawczego. Sprawa zainicjowana tą skargą została zarejestrowana pod sygn. akt I SAB/Sz 10/16. W toku postępowania sądowego wszczętego powyższą skargą Skarżąca kilkukrotnie zwracała się do Sądu z wnioskami o wyłączenie sędziów lub referendarzy sądowych od orzekania w jej sprawie, a mianowicie: 1. Na rozprawie w dniu 3 listopada 2016 r. Skarżąca wniosła o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] rozpoznających tę sprawę, tj. sędziów: [...]. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2016 r. Sąd oddalił wniosek Skarżącej. Postanowieniem z dnia 12 lipca 2017 r. o sygn. akt II GZ 539/17 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Skarżącej na ww. postanowienie Sądu I instancji. 2. Pismem z dnia 19 grudnia 2016 r., uzupełnionym pismem z 24 stycznia 2017 r. Skarżąca wniosła o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: [...] oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...]. Postanowieniami z dnia 3 marca 2017 r. Sąd orzekł o: odrzuceniu wniosku o wyłączenie od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] w osobach: [...] oddaleniu wniosku Skarżącej odnośnie do pozostałych wskazanych przez nią sędziów. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 12 lipca 2017 r. wydał dwa postanowienia, którymi: oddalił zażalenie Skarżącej na postanowienie Sądu I instancji o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów (sygn. akt II GZ 540/17); oddalił zażalenie Skarżącej na postanowienie Sądu I instancji z dnia 7 kwietnia 2017 r. o odrzuceniu zażalenia Skarżącej na postanowienie z dnia 3 marca 2017 r. o odrzuceniu wniosku o wyłączenie sędziów (sygn. akt II GZ 541/17). 3. Pismem z dnia 21 listopada 2017 r. Skarżąca wniosła o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych Sądu od orzekania w jej sprawie. Postanowieniem z dnia 22 listopada 2017 r. Sąd odrzucił wniosek Skarżącej o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: [;...]j oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...], jako oparty na tych samych okolicznościach. Natomiast ww. wniosek Skarżącej w zakresie wyłączenia od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [....] oraz starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...] - jako złożony w stosunku do ww. osób po raz pierwszy - pozostawiono do późniejszego rozpoznania. Objęci wnioskiem w ww. zakresie sędziowie w osobach [...] oraz referendarze sądowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] złożyli pisemne oświadczenia, że nie pozostają ze Skarżącą w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą żadne okoliczności, z powodu których zachodziłyby uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności przy orzekaniu w sprawie I SAB/Sz 10/16. Natomiast sędzia [...] zawiadomiła Sąd o istnieniu okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności i wniosła o wyłączenie jej od orzekania w przedmiotowej sprawie. 4. Pismem z dnia 17 grudnia 2017 r. Skarżąca ponownie wniosła o wyłączenie wszystkich sędziów i referendarzy sądowych Sądu od orzekania w jej sprawie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2018 r. Sąd orzekł o odrzuceniu ponownego wniosku Skarżącej o wyłączenie: sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego: [...]; sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...] oraz starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...]- jako opartego na tych samych okolicznościach. Następnie, postanowieniem z dnia 5 stycznia 2018 r., Sąd orzekł o wyłączeniu od orzekania w sprawie Skarżącej sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] – [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] zważył, co następuje: Na obecnym etapie postępowania sądowego rozpoznaniu podlega wniosek Skarżącej z dnia 21 listopada 2017 r. w zakresie, w jakim dotyczy on kwestii wyłączenia od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...] oraz starszych referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]: [...]. Po rozpoznaniu wniosku Skarżącej Sąd doszedł do przekonania, że nie zachodzą podstawy do jego uwzględnienia. Uzasadniając powyższe, na wstępie wskazać należy, że przepisy regulujące problematykę wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym zamieszczone zostały w rozdziale 5 działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), obejmującym artykuły od 18 do 24. Przepis art. 18 § 1 p.p.s.a. zawiera wyliczenie przypadków wyłączenia sędziego z mocy prawa. Zgodnie z tym przepisem sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowo-administracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli (art. 18 § 2 p.p.s.a.). Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania, nie może orzekać co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). Niezależnie od powyższych przyczyn, zgodnie z art. 19 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia. Jak zaś stanowi art. 22 § 1 p.p.s.a., o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd administracyjny, w którym sprawa się toczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym, po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy (art. 22 § 2 p.p.s.a.). Ponadto, w myśl art. 24 § 1 p.p.s.a., przepisy rozdziału 5 działu I p.p.s.a. stosuje się odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego oraz prokuratora. Charakter instytucji wyłączenia sędziego/referendarza sądowego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego/referendarza sądowego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. W tym zakresie istota wyłączenia ww. podmiotów w oparciu o przesłanki bezwzględne, wymienione enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a., jak też w oparciu o przesłanki względne z art. 19 p.p.s.a., jest taka sama. Ma ona zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP, prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenia jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Przy czym, jak przyjmuje się zgodnie w literaturze i orzecznictwie, wyłączenie sędziego, które ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów/referendarzy sądowych, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2008 r., sygn. akt II FZ 60/08 – to orzeczenie i następne opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego/referendarza sądowego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Zgodnie z powołanym powyżej art. 20 § 1 p.p.s.a., w przypadku wniosku strony o wyłączenie, obowiązek wykazania i jednocześnie uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia spoczywa na stronie składającej wniosek, która to winna wskazać przyczyny wyłączenia oraz powołać okoliczności lub dowody uprawdopodobniające wątpliwość co do bezstronności sędziego. Uprawdopodobnienie jest środkiem zastępczym dowodu, niedającym pewności co do określonych faktów, a stanowiącym jedynie uwiarygodnienie twierdzenia o nich. Nakładając na wnioskodawcę obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia, ustawodawca zrezygnował zatem z obarczenia strony obowiązkiem przedstawienia dowodów na potwierdzenie istnienia przyczyny wątpliwości co do bezstronności sędziego. Niemniej jednak wskazać należy, że różnica pomiędzy udowodnieniem, a uprawdopodobnieniem nie polega na mniejszej wiarygodności informacji, lecz na odformalizowaniu czynności związanych z ich uzyskaniem (por. M. Iżykowski, Charakterystyka prawna uprawdopodobnienia w postępowaniu cywilnym, NP 1980, nr 3, s. 74-75 i 79). W przypadku uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość i subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wskazanie powodów, które obiektywnie uprawdopodobniałyby okoliczność stanowiącą przyczynę wyłączenia. Wnioskodawca, składając wniosek, winien tym samym wskazać fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jako niestanowiące uprawdopodobnienia w tym względzie uznać zaś należy formułowanie zarzutów ogólnych, o generalnym braku bezstronności, w oderwaniu od okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2008 r., sygn. akt II FZ 397/08; postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 września 2011 r., sygn. akt II SO/Bk 15/11). Jednocześnie, samo uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia nie jest równoznaczne z uznaniem ich zasadności. To, czy uprawdopodobnione przez stronę okoliczności faktycznie stanowią przyczyny wyłączenia, pozostawione bowiem zostało ocenie sądu orzekającego co do wniosku o wyłączenie. Odnosząc powyższe uwagi do okoliczności powołanych we wniosku Skarżącej, wskazać należy, że nie pozostają one w związku z żadną z ustawowych przyczyn wyłączenia wskazanych w treści art. 18 p.p.s.a. Z powyższych względów należało dokonać analizy wniosku z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z jego treścią przesłanką wyłączenia sędziego mogą być wszelkie obiektywne okoliczności, dające podstawę do podniesienia uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Art. 19 p.p.s.a. nie zawiera żadnych wskazówek co do tego, kiedy między sędzią a stroną zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby on wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego i pozostawia tę ocenę swobodnemu uznaniu sądu. W orzecznictwie przyjmuje się, że podstawą wyłączenia w takim przypadku mogą być stosunki o charakterze emocjonalnym (przyjaźń, sympatia, niechęć, nienawiść), ale także osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe. Jednakże, nawet samo istnienie stosunku osobistego nie jest wystarczającą przesłanką wyłączenia, albowiem stosunek ten ma wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Nie wystarcza zaś jakikolwiek stosunek osobisty, chociażby można go uważać za nieprzychylny, inaczej bowiem strona mogłaby w każdej sprawie żądać wyłączenia sędziego, jeżeli tylko uważa go za nieprzychylnego sobie. Prowadziłoby to do konsekwencji przez ustawodawcę niezamierzonych. O tym, jaki stosunek osobisty między sędzią a stroną mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, decydują okoliczności danej sprawy. Muszą one jednak uzasadniać przypuszczenie, że sędzia przy rozpoznawaniu sprawy, z racji swojego nastawienia do danej osoby, będzie prowadził sprawę stronniczo. Innymi słowy, stosunek ten musi uzewnętrzniać się w sposób usprawiedliwiający w powszechnym odczuciu wspomniane wyżej przekonanie, zwłaszcza w sytuacji, kiedy o wyłączenie wnioskuje strona, a nie sędzia. W rozpatrywanej sprawie argumentacja przytoczona przez Skarżącą, uzasadniająca jej zdaniem wyłączenie objętych wnioskiem sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] od rozpoznania sprawy, nie zasługuje na uwzględnienie. W złożonym wniosku Skarżąca wskazała bowiem jedynie, że wnosi o wyłączenie od orzekania w jej sprawie sędziów i referendarzy sądowych Sądu, a to z uwagi na (cyt.) "wieloletnie i wielokrotne oszukiwanie mnie, za szykanowanie mnie i za stawianie w lepszej sytuacji prawnej skarżony organ". Strona podniosła także: "Wyraźnie informuję, ze powodem mojego wniosku jest dyskryminowanie mnie przez sędziów przez łamanie zasad prawnych i złe traktowanie mnie". Wobec powyższego należy uznać, że w istocie Skarżąca nie uprawdopodobniła przyczyn wyłączenia wymienionych na wstępie sędziów i referendarzy sądowych od rozpoznania sprawy I SAB/Sz 10/16. Brak takich przyczyn potwierdza także brak złożenia przez wskazane osoby żądania o wyłączenie z uwagi na okoliczność, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Jak wynika z akt sprawy, sędziowie ci i referendarze sądowi złożyli natomiast pisemne oświadczenia, z których wynika, że nie jest im znana jakakolwiek okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Jak zaś stwierdził Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt l CZ 212/71, OSNC z1972 r., nr 3, poz. 55). W tym stanie rzeczy, uznając wniosek Skarżącej za niezasadny i pozbawiony podstaw, na podstawie art. 19, art. 22 § 1 i § 2 oraz art. 24 § 1 p.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.